Năm 2001, Hạ Manhattan tan hoang. Vụ tấn công khủng bố ngày 11/9 cướp đi sinh mạng gần 3.000 người và biến Trung tâm Thương mại Thế giới thành đống đổ nát. Cảnh Tòa Tháp đôi sụp đổ khiến nhiều người tự hỏi liệu Khu Tài chính ở đây có bao giờ phục hồi được hay không.
Giờ đây, khi lễ tưởng niệm 25 năm đang đến gần, Hạ Manhattan đã trỗi dậy mạnh mẽ. Dân số khu vực tăng gần gấp ba, và hơn 230.000 người đang làm việc tại đây, gần bằng con số trước vụ tấn công.
Hình ảnh vụ khủng bố 11/9 (Ảnh: Reuters)
Hơn 20 tỷ USD vốn tái thiết
Hiếm dự án đô thị nào sánh được với Trung tâm Thương mại Thế giới mới về quy mô và tham vọng. Hơn 20 tỷ USD vốn công và tư đã được chi để xây khoảng 10 triệu foot vuông (gần 930.000 m²) văn phòng, gần nửa triệu foot vuông (khoảng 46.000 m²) mặt bằng bán lẻ, một đầu mối giao thông, Đài tưởng niệm và Bảo tàng 11/9 cùng một trung tâm biểu diễn nghệ thuật. Khi American Express khởi công trụ sở mới cao 55 tầng vào tháng 7, đó cũng là dự án lớn cuối cùng trên khu đất 16 mẫu Anh (khoảng 6,5 ha) này.
Tuy nhiên, chỉ riêng văn phòng và hạ tầng mới không đủ lý giải sự hồi sinh. Các nhà phát triển đã cải tạo hàng chục tòa văn phòng lỗi thời thành căn hộ, tạo nên một khu dân cư nơi hàng chục nghìn người sống trong khoảng cách đi bộ đến chỗ làm.
Dù thành phố siết chặt giám sát các dự án chuyển đổi công năng vào mùa hè này sau sự cố một tòa nhà ở Midtown suýt sập một phần, Hạ Manhattan vẫn có 23 dự án như vậy đang được lên kế hoạch hoặc thi công, theo Liên minh Khu trung tâm New York.
Khu vực từng vắng lặng sau giờ tan sở nay có nhà hàng, quán bar sân thượng và địa điểm hòa nhạc dọc bờ sông. Stone Street, con phố lát đá cuội từ thời Hà Lan cai trị Manhattan, nhộn nhịp người trẻ ăn uống vào một tối thứ sáu gần đây. “Đây là Khu Tài chính, nhưng ở đây rất vui”, Brittany Belfiore, nhân viên pha chế tại Harry’s Side Bar, chia sẻ.
Nhịp sống sôi động suốt ngày đêm
Nhiều thành phố Mỹ muốn lặp lại thành công kể trên. Dallas, Denver, Portland (bang Oregon), Providence (bang Rhode Island), Chicago và Washington, D.C. đều chuyển đổi văn phòng thành nhà ở để hồi sinh các khu thương mại xuống cấp, nhưng chưa nơi nào có được nhịp sống sôi động suốt ngày đêm như Hạ Manhattan.
Hạ Manhattan có những lợi thế riêng: nhu cầu nhà ở rất lớn của thành phố New York và nhiều tòa nhà xây trước Thế chiến II với diện tích sàn nhỏ, phù hợp để chuyển đổi thành căn hộ. Sau 11/9, chính quyền liên bang còn đưa ra ưu đãi mới cho việc biến văn phòng thành nhà ở.
Khu vực từ lâu gắn với Phố Wall nay đã đa dạng hơn nhiều. Theo Liên minh Khu trung tâm New York, các công ty tài chính và bất động sản - từng chiếm khoảng hai phần ba việc làm tại khu trung tâm cách đây 25 năm - nay chỉ còn khoảng một phần ba. “Dưới đó giờ là một thế giới mới”, Lisa Silverstein, giám đốc điều hành Silverstein Properties, nhà phát triển Trung tâm Thương mại Thế giới, và là con gái nhà sáng lập Larry Silverstein, nhận xét.
Ít ai hình dung được sự chuyển mình như vậy sau ngày 11/9. Vụ tấn công phá hủy hoặc làm hư hại khoảng 30 triệu foot vuông (gần 2,8 triệu m²) mặt bằng thương mại, gồm toàn bộ khu phức hợp Trung tâm Thương mại Thế giới với bảy tòa nhà và các tòa văn phòng lân cận. Giao thông, điện và viễn thông tê liệt; hàng chục nghìn người lao động phải di dời.
Một sự đồng thuận nhanh chóng hình thành: tái thiết Trung tâm Thương mại Thế giới là thiết yếu cho sự phục hồi của thành phố và cả nước. Nhưng đó gần như là điều duy nhất mọi người nhất trí; tranh cãi nổ ra từ việc dành bao nhiêu diện tích cho khu tưởng niệm đến có nên xây nhà ở hay không. Dù vậy, tầm vóc của thảm họa mang lại cho công cuộc tái thiết một ý nghĩa vượt lên trên chính trị thông thường.
Quá trình tái thiết còn được hưởng lợi từ hàng tỷ USD viện trợ liên bang, tiền bảo hiểm cũng như từ Cơ quan Quản lý Cảng New York và New Jersey.
Doanh nghiệp dần quay lại. Năm 2006, Silverstein Properties hoàn thành tòa tháp văn phòng đầu tiên được xây lại. Dù có ưu đãi thuế, nỗi sợ vẫn dai dẳng. Trong nhiều năm, “chúng tôi không thể mời được ai xuống khu trung tâm để xem bất cứ thứ gì. Người ta thực sự sợ”, Mary Ann Tighe, nhà môi giới của CBRE đại diện cho Silverstein, kể lại.
Một chương trình liên bang cấp hỗ trợ tới 14.500 USD cho các hộ gia đình ở lại hoặc chuyển đến Hạ Manhattan. Đến đầu năm 2026, khu trung tâm có hơn 37.000 căn hộ, gần gấp ba con số 13.000 căn của năm 2000.
Richard Born và Peter Levenson dẫn đầu nhóm cải tạo tòa nhà 90 West Street thành khoảng 410 căn hộ với hỗ trợ tài chính và ưu đãi thuế của chính phủ. Tòa nhà di sản đối diện hiện trường này từng bị kết cấu thép của Tháp Nam đổ sập xuyên vào và hỏa hoạn thiêu rụi phần lớn bên trong.
Trung tâm Thương mại Thế giới mới ngày càng thu hút các công ty công nghệ, truyền thông và quảng cáo thay vì giới tài chính. Giá cả là một điểm hấp dẫn: ưu đãi của chính phủ giúp giảm chi phí, và có thời điểm doanh nghiệp thuê được văn phòng ở đây rẻ hơn khoảng 30% so với khu trung tâm. Hàng tỷ USD đầu tư cũng cải thiện đáng kể mạng lưới giao thông.
Khu vực Hạ Manhattan nhìn từ trên cao (Ảnh minh họa: CV)
Spotify chọn tòa nhà ở Hạ Manhattan khi chuẩn bị niêm yết, ký hợp đồng thuê năm 2017. “Chúng tôi quyết định niêm yết trên Sàn Giao dịch Chứng khoán New York. Rồi chúng tôi thuê văn phòng ngay góc phố bên cạnh”, Dustee Jenkins, giám đốc đối ngoại của Spotify, cho biết. Ngày nay, người làm việc ở khu trung tâm có nhiều khả năng nhận lương từ Condé Nast, Spotify, Uber hay WPP Media hơn là từ một ngân hàng lớn.
Khu trung tâm cũng có đời sống âm nhạc trực tiếp mà một thế hệ trước gần như không tồn tại. Năm 2018, Pier 17 khai trương sân khấu trên sân thượng sức chứa 3.400 người. Một tối gần đây, hơn 2.000 khán giả chen chân xem ban nhạc Acid Bath biểu diễn.
Du lịch trở thành một trụ cột khác. Ngày 11/9/2001, Hạ Manhattan chỉ có 6 khách sạn; nay là 42. American Express, có gốc rễ ở đây từ gần hai thế kỷ trước, chọn Trung tâm Thương mại Thế giới làm trụ sở toàn cầu mới. “Khi nhiều người còn hoài nghi về tương lai, American Express đã chọn ở lại”, Denise Pickett, phụ trách bất động sản toàn cầu của công ty, phát biểu tại lễ khởi công.
Một nơi dễ chịu để ở
Sự phục hồi vẫn chưa trọn vẹn. Theo Cushman & Wakefield, tỷ lệ văn phòng trống ở khu trung tâm là 22% vào tháng 7. Khu đất cũ của Deutsche Bank đối diện World Trade Center vẫn bỏ trống dù có kế hoạch xây khoảng 1.200 căn hộ.
Nhưng nhiều vết thương tinh thần đã lành, và một thế hệ mới hầu như không còn ký ức về 11/9. Eric Diaz, 24 tuổi, nhà thiết kế tại SHoP Architects, chuyển đến Khu tài chính để đi bộ tới văn phòng ở tòa nhà Woolworth và thích có nhà hàng, quán bar ngay gần nhà.
Trung tâm Thương mại Thế giới mới đã hòa vào khu dân cư theo cách khu phức hợp cũ chưa từng làm được. Những con phố từng bị xóa để tạo nên “siêu ô phố” ban đầu nay được khôi phục, cho phép người dân đi bộ xuyên qua, với Đài tưởng niệm 9/11 hòa vào không gian xung quanh.
Diaz kể mẹ anh đang mang thai anh vào ngày 11/9 và chứng kiến vụ tấn công từ văn phòng ở khu trung tâm. Lần đầu đến đài tưởng niệm, anh rất xúc động. Nhưng nay Trung tâm Thương mại Thế giới đã là một phần đời sống thường nhật; đôi khi anh đi bộ xuyên qua đó trên đường đi làm. “Đó có lẽ là đường ngắn nhất và đây đơn giản là một nơi dễ chịu để ở”, anh nói.
(Nguồn: The Wall Street Journal)