Cử tri Mỹ đi bỏ phiếu sớm tại Charlotte, North Carolina hôm 31-10 - Ảnh: AFP
Ngày 3-11, cử tri Mỹ sẽ tham gia bầu cử giữa kỳ, bầu toàn bộ 435 ghế tại Hạ viện, cùng với 35 trong tổng số 100 ghế tại Thượng viện.
Cuộc bầu cử sẽ quyết định Đảng Dân chủ hay Cộng hòa sẽ nắm quyền kiểm soát Quốc hội Mỹ trong hai năm cuối nhiệm kỳ của Tổng thống Donald Trump. Kết quả còn là phép thử đối với mức độ tín nhiệm dành cho Tổng thống Donald Trump, đồng thời có thể định hình cục diện chính trị Mỹ trước thềm bầu cử Tổng thống năm 2028.
Hãng tin Reuters đã chỉ ra 6 vấn đề đáng chú ý cần theo dõi trong ngày bầu cử.
1. Cuộc đua quyết định quyền kiểm soát Quốc hội
Để giành lại quyền kiểm soát cả Hạ viện và Thượng viện, Đảng Dân chủ cần có thêm ít nhất 4 ghế ở mỗi viện. Hiện Đảng Cộng hòa đang chiếm đa số mong manh ở cả hai viện, với 218 ghế so với 214 ghế của phe Dân chủ tại Hạ viện, và 53 ghế so với 47 ghế tại Thượng viện.
Các thăm dò cho thấy dự báo Đảng Dân chủ sẽ giành lại quyền kiểm soát Hạ viện, còn cuộc đua tại Thượng viện vẫn rất sít sao.
Nếu phe Dân chủ giành chiến thắng tại một hoặc cả hai viện của Quốc hội, nhiều khả năng đảng này sẽ khởi động các cuộc điều tra về đạo đức, cách chính quyền ông Trump thực thi chính sách nhập cư và xử lý cuộc chiến ở Iran.
Nếu Đảng Cộng hòa đạt kết quả tốt, quyền kiểm soát của ông Trump với đảng sẽ được củng cố. Ngược lại, thất bại nặng nề có thể gây sức ép buộc ông phải xem xét lại nhiều vấn đề như thuế quan hay cuộc chiến với Iran.
Các ứng viên Tổng thống kế nhiệm cũng có thể coi đây là cơ sở để định hình thông điệp với cử tri.
Kết quả sớm tại các ghế Hạ viện do Đảng Cộng hòa nắm giữ ở Florida và Virginia có thể cho thấy quy mô chiến thắng của Đảng Dân chủ.
Nếu giành chiến thắng tại những khu vực có tính cạnh tranh cao, phe Dân chủ sẽ có tín hiệu tích cực. Còn nếu thắng cả ở những khu vực vốn nghiêng về Đảng Cộng hòa, điều đó có thể cho thấy làn sóng phản đối các chính sách của Tổng thống lan rộng hơn dự kiến.
Tại Thượng viện, cuộc đua được dự báo tập trung ở 6 đến 8 bang. Để giành thêm ghế, Đảng Dân chủ phải đánh bại các ghế do Đảng Cộng hòa nắm giữ tại một số bang mà ông Trump từng thắng cách biệt trong năm 2024, như Ohio, Iowa, Alaska và Texas.
2. Tranh cãi kiểm phiếu có thể làm chậm kết quả
Một nhân viên xử lý phiếu bầu vắng mặt cho cử tri tại Detroit, Michigan hôm 30-10 - Ảnh: AFP
Các cuộc đua sít sao có thể làm bùng lên tranh chấp về tư cách của cử tri, việc kiểm phiếu và chứng nhận kết quả.
Bên cạnh đó tình trạng xếp hàng dài, máy móc trục trặc hoặc khiếu nại từ những quan sát viên có lập trường đảng phái cũng có thể dẫn đến kiện tụng và làm chậm quá trình công bố kết quả.
Bộ Tư pháp Mỹ dự kiến triển khai khoảng 1.000 giám sát viên trên toàn quốc trong ngày bầu cử, gần gấp 3 lần so với cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ trước. Một số quan chức địa phương lo ngại động thái này sẽ gây áp lực lên cử tri, song Bộ Tư pháp khẳng định những lo ngại đó không có cơ sở.
Một số quan chức bầu cử và chuyên gia pháp lý lo ngại các cuộc điều tra và thách thức pháp lý có thể làm chậm hoặc cản trở việc chứng nhận kết quả tại những cuộc đua quan trọng.
Hôm 22-10, Bộ Tư pháp Mỹ khởi kiện bang Alaska, đề nghị không công nhận kết quả cuộc đua vào Thượng viện nếu thượng nghị sĩ Cộng hòa đương nhiệm Dan S. Sullivan thua với cách biệt sít sao. Bộ này viện dẫn lý do có hai ứng viên Đảng Cộng hòa mang tên gần giống nhau là Dan S. Sullivan và Dan J. Sullivan Jr., do đó có thể khiến cử tri nhầm lẫn khi bỏ phiếu.
Vụ kiện diễn ra trong bối cảnh ông Dan S. Sullivan đang cạnh tranh sít sao với ứng viên Đảng Dân chủ Mary Peltola.
Cùng ngày, Bộ trưởng Tư pháp Todd Blanche không loại trừ khả năng bộ này sẽ can thiệp vào quá trình chứng nhận kết quả bầu cử cấp bang trong tình huống đặc biệt nghiêm trọng.
3. Phản ứng của ông Trump
Tổng thống Donald Trump phát biểu tại cuộc vận động ở thành phố Dubuque, bang Iowa, Mỹ ngày 1-11-2026 - Ảnh: REUTERS
Một diễn biến đáng chú ý nhất là phản ứng của ông Trump trước kết quả, nhất là trong kịch bản Đảng Cộng hòa mất quyền kiểm soát Quốc hội.
Cách đây 6 năm, vào ngày 4-11-2020, khi một số bang vẫn đang kiểm phiếu, ông Trump đã tuyên bố chiến thắng và yêu cầu dừng kiểm phiếu. Sau đó dù thất bại trước ứng viên Đảng Dân chủ Joe Biden, ông vẫn liên tục cáo buộc cuộc bầu cử bị đánh cắp. Những tuyên bố này đã góp phần châm ngòi vụ tấn công vào Đồi Capitol vào hôm 6-1-2021.
Đến nay, nhà lãnh đạo Mỹ vẫn khẳng định ông mới là người thắng cử năm 2020 và đặt nghi vấn về tính toàn vẹn của các cuộc bầu giữa nhiệm kỳ. Phản ứng của ông có thể sẽ dẫn đến việc Đảng Cộng hòa lên tiếng phản đối nếu mất quyền kiểm soát Quốc hội.
Trong kỳ bầu cử này, chính quyền ông Trump đã gây sức ép buộc các bang phải cung cấp dữ liệu cử tri và điều tra nghi vấn những người không phải công dân Mỹ tham gia bỏ phiếu.
4. Tỉ lệ cử tri đi bỏ phiếu
Các cuộc thăm dò dư luận cho thấy cử tri Đảng Dân chủ nhiệt tình đi bỏ phiếu hơn đáng kể so với cử tri Đảng Cộng hòa trước ngày bầu cử.
Dù vậy, các chiến lược gia chỉ ra rằng các nhóm cử tri của Đảng Dân chủ thường có tỉ lệ bỏ phiếu giữa kỳ thấp hơn so với bầu cử Tổng thống, bao gồm người trẻ, người da màu và người gốc Tây Ban Nha.
Các khảo sát cũng cho thấy các nhóm này vẫn còn nhiều hoài nghi với cả hai đảng, nhất là về chi phí sinh hoạt. Nếu tỉ lệ đi bầu của cử tri Đảng Dân chủ thấp hơn kỳ vọng, đảng này có thể sẽ không đạt được kết quả như mong muốn.
Trong khi đó, Đảng Cộng hòa tuyên bố những cử tri ủng hộ có truyền thống chờ đến đúng ngày bầu cử mới đi bỏ phiếu.
5. Tác động đến cuộc đua Tổng thống năm 2028
Cuộc bầu cử ngày 3-11 có thể tác động đến việc Đảng Dân chủ sẽ cử đại diện nào làm ứng viên Tổng thống năm 2028.
Sau thất bại nặng nề trong cuộc bầu cử Tổng thống năm 2024, nội bộ Đảng Dân chủ bị chia rẽ giữa hai luồng quan điểm. Một bên ủng hộ những thông điệp kinh tế mang tính dân túy hơn, bên còn lại ủng hộ cách tiếp cận trung dung nhằm giành lại sự ủng hộ của các cử tri dao động.
Ứng viên của phe nào giành chiến thắng trong ngày 3-11 sẽ giúp mỗi bên củng cố quan điểm của mình. Điều này có thể mở đường cho một cuộc cạnh tranh gay gắt với nhiều ứng viên tham gia để giành suất đại diện Đảng Dân chủ trong cuộc bầu cử Tổng thống năm 2028.
6. Lợi thế tài chính của Đảng Cộng hòa có phát huy hiệu quả?
Đảng Cộng hòa nhìn chung đang sở hữu lợi thế tài chính đáng kể và đã phủ sóng truyền thông bằng những quảng cáo công kích các ứng viên Dân chủ.
Theo dữ liệu của Ủy ban Bầu cử liên bang, ông Trump đã chi hơn 277 triệu USD, phần lớn thông qua siêu ủy ban hành động chính trị MAGA Inc., cho chiến dịch quảng cáo truyền hình và gửi thư trực tiếp quy mô lớn vào giai đoạn nước rút, nhằm hỗ trợ các ứng viên Cộng hòa đang gặp khó khăn.
Trong khi đó tỉ phú Elon Musk đã chi khoảng 366 triệu USD trong chu kỳ bầu cử giữa nhiệm kỳ, trong đó có 276 triệu USD kể từ tháng 7, để ủng hộ các ứng viên Đảng Cộng hòa.
Câu hỏi đặt ra là liệu lợi thế tài chính này có giúp Đảng Cộng hòa xoay chuyển những cuộc đua sít sao, hay những lo ngại của cử tri về chi phí sinh hoạt và cuộc chiến với Iran mới là yếu tố có ảnh hưởng lớn hơn.
Những ứng viên nghị sĩ nghèo rớt mồng tơi ở MỹGiữa lúc hàng tỉ USD đổ vào cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ, một số ứng viên Quốc hội vẫn đang chật vật gây quỹ, thậm chí phải cầm đồ, tiết kiệm từng đồng để duy trì chiến dịch tranh cử.