Thận đảm nhiệm vai trò lọc máu, đào thải chất cặn và điều hòa dịch, điện giải trong cơ thể. Tuy nhiên, chức năng thận có thể suy giảm âm thầm trong nhiều năm mà không gây triệu chứng rõ ràng. Những thói quen như ăn quá mặn, uống không đủ nước, ít vận động, tự ý dùng thuốc giảm đau hoặc không kiểm soát huyết áp, đường huyết có thể làm tăng nguy cơ tổn thương thận.
Theo BS.CKII Hồ Tấn Thông, Đơn vị Nội thận - Lọc máu, Phòng khám Đa khoa Tâm Anh Quận 7, bảo vệ thận không chỉ là uống đủ nước mà cần duy trì lối sống lành mạnh, kiểm soát các yếu tố nguy cơ và sử dụng thuốc an toàn theo 8 nguyên tắc dưới đây.
Ăn uống lành mạnh
Chế độ ăn uống cân bằng giúp duy trì sức khỏe tổng thể và giảm áp lực lên thận, giảm huyết áp, có thể ngăn ngừa bệnh tim, đái tháo đường và các bệnh khác liên quan đến thận. Mọi người nên tăng cường rau xanh, trái cây tươi, ngũ cốc nguyên hạt, cá và các nguồn đạm lành mạnh. Hạn chế thịt đỏ, thực phẩm chế biến sẵn, thức ăn nhanh, đồ đóng hộp và các món chứa nhiều chất béo bão hòa.
Bác sĩ Thông lưu ý người đã mắc bệnh thận mạn cần được tư vấn lượng đạm, kali, photpho phù hợp với chức năng thận. Không tự ý kiêng đạm quá mức vì cơ thể cần protein để duy trì cơ bắp và các chức năng sống.
Giảm muối
Ăn quá mặn khiến cơ thể giữ nước, làm tăng huyết áp và tạo thêm áp lực cho thận. Tình trạng này kéo dài có thể làm tổn thương các mạch máu nhỏ trong thận, suy giảm khả năng lọc máu và tăng nguy cơ mắc bệnh thận mạn.
Mỗi người trưởng thành chỉ nên tiêu thụ dưới 5 g muối mỗi ngày, tương đương khoảng một thìa cà phê. Hạn chế nước mắm, nước tương, mắm, dưa muối, đồ đóng hộp, mì ăn liền và các loại thức ăn chế biến sẵn.
Bác sĩ Thông tư vấn cho người bệnh cách chăm sóc, bảo vệ thận. Ảnh: Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh
Uống đủ nước
Người khỏe mạnh nên uống 2-2,5 lít nước mỗi ngày, tương đương 8 ly nước. Tuy nhiên, lượng nước uống còn tùy thuộc vào hoạt động thể chất, khí hậu, tình trạng sức khỏe, mang thai và cho con bú.
Uống quá ít nước, đặc biệt trong thời tiết nóng, khi vận động nhiều, sốt, nôn ói hoặc tiêu chảy, có thể dẫn đến mất nước, giảm lượng máu đến thận và tăng nguy cơ tổn thương thận cấp. Uống đủ nước giúp giảm nguy cơ hình thành sỏi thận ở nhiều người. Không nên đợi đến khi khát mới uống, cũng không cố uống thật nhiều nước trong một lần. Người bệnh suy tim, suy thận cần tuân thủ lượng nước được bác sĩ hướng dẫn.
Kiểm soát đường huyết
Đái tháo đường là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây bệnh thận mạn. Đường huyết tăng cao kéo dài có thể làm tổn thương các mạch máu nhỏ trong cầu thận, khiến chức năng lọc máu suy giảm.
Người mắc bệnh đái tháo đường cần kiểm tra đường huyết định kỳ, tuân thủ điều trị và duy trì chế độ ăn uống, vận động phù hợp để kiểm soát đường huyết. Người chưa mắc bệnh cũng nên kiểm tra đường huyết theo khuyến cáo, đặc biệt khi thừa cân, béo phì, ít vận động hoặc có tiền sử gia đình mắc đái tháo đường. Bên cạnh xét nghiệm đường huyết, người bệnh nên kiểm tra chức năng thận và albumin trong nước tiểu để phát hiện sớm tổn thương thận.
Kiểm soát huyết áp
Huyết áp cao kéo dài có thể làm tổn thương các mạch máu trong thận. Ngược lại, khi thận bị tổn thương, cơ thể có thể giữ muối và nước, làm huyết áp tăng cao hơn. Hai tình trạng này tạo thành vòng xoắn bệnh lý, khiến tổn thương thận tiến triển nhanh hơn.
Mỗi người nên kiểm tra huyết áp định kỳ, kể cả khi cơ thể không có biểu hiện bất thường. Người mắc tăng huyết áp cần dùng thuốc đúng chỉ định, không tự ý ngưng hoặc thay đổi liều khi thấy huyết áp đã ổn định.
Không hút thuốc lá
Hút thuốc gây tổn thương mạch máu, làm giảm lưu lượng máu đến thận và có thể ảnh hưởng đến khả năng lọc máu. Các hóa chất độc hại trong thuốc lá còn thúc đẩy xơ vữa động mạch, tăng nguy cơ tăng huyết áp và bệnh tim mạch, gián tiếp làm tăng nguy cơ tổn thương thận.
Ở người đã mắc bệnh thận mạn, hút thuốc có thể làm bệnh tiến triển nhanh hơn và tăng nguy cơ biến chứng tim mạch.
Không tự ý sử dụng thuốc không kê đơn
Nhiều người có thói quen tự mua thuốc giảm đau khi đau đầu, đau cơ, đau xương khớp mà không tìm hiểu thành phần hoặc hỏi ý kiến bác sĩ. Theo bác sĩ Thông, một số thuốc giảm đau, chống viêm không steroid (NSAIDs) có thể ảnh hưởng đến lưu lượng máu đến thận, làm giảm khả năng lọc máu và gây tổn thương thận cấp, nhất là khi sử dụng liều cao, kéo dài hoặc ở người có sẵn bệnh thận, tăng huyết áp, suy tim, mất nước.
Bác sĩ lưu ý không nên tự ý sử dụng thuốc giảm đau, chống viêm kéo dài hoặc phối hợp nhiều loại thuốc cùng nhóm. Người mắc bệnh thận, người cao tuổi hoặc đang dùng thuốc điều trị bệnh nền cần hỏi bác sĩ trước khi sử dụng để lựa chọn loại thuốc và liều lượng phù hợp.
Duy trì vận động thể chất
Thường xuyên vận động để giữ cân nặng hợp lý, cải thiện tuần hoàn máu, kiểm soát huyết áp và đường huyết, giảm nguy cơ mắc các bệnh có thể gây tổn thương thận như đái tháo đường, tăng huyết áp và béo phì. Mỗi người nên dành khoảng 150 phút mỗi tuần để tập luyện như đi bộ nhanh, đạp xe, bơi lội... Ngủ đủ giấc, hạn chế căng thẳng, không lạm dụng rượu bia và nên khám sức khỏe định kỳ. Người có bệnh nền hoặc bệnh thận mạn nên lựa chọn tập luyện phù hợp, tham khảo ý kiến bác sĩ nếu cần.
Bệnh thận mạn thường tiến triển âm thầm, nhiều người chỉ phát hiện khi chức năng thận đã suy giảm. Bác sĩ Thông khuyên người có nguy cơ cao như mắc bệnh đái tháo đường, tăng huyết áp, béo phì, có tiền sử gia đình mắc bệnh thận hoặc từng bị tổn thương thận cấp nên kiểm tra chức năng thận định kỳ để kịp thời phát hiện, điều trị sớm, tránh biến chứng nguy hiểm.
Hà Thanh
Độc giả gửi câu hỏi về bệnh thận tại đây để bác sĩ giải đáp