Khi còn làm trong ngành thương mại quốc tế tại Thành Đô (Trung Quốc), Wu Songyun, 35 tuổi, thường xuyên căng thẳng và mất ngủ vì giờ làm kéo dài và người sếp khó tính. Năm 2024, cô nghỉ việc để lập TideFlow, ứng dụng theo dõi giấc ngủ kèm bài tập thiền và lời khuyên để ngủ ngon hơn.
“Áp lực công việc quá lớn. Giờ thì tôi đã ổn hơn rồi”, Wu nói.
Nhưng TideFlow vẫn chưa thành công: ứng dụng mới có khoảng 1.000 người dùng, chỉ khoảng 35 người trả phí, và công ty lỗ đều mỗi tháng.
Làn sóng “công ty một người”
Wu thuộc lớp người trẻ Trung Quốc đang khởi nghiệp với đúng một nhân sự là chính mình. Để thoát khỏi vòng xoáy cạnh tranh và thị trường lao động ảm đạm, họ dùng AI để lập trình, chăm sóc khách hàng và quảng bá sản phẩm. Theo truyền thông nhà nước, riêng trong năm 2025 Trung Quốc có hơn 7 triệu công ty “một người” được thành lập, tính cả những doanh nghiệp ngoài lĩnh vực AI, tăng khoảng 42% so với năm 2024.
Theo Luật Doanh nghiệp Trung Quốc, "công ty một người" (One-Person Company - OPC) được định nghĩa là công ty trách nhiệm hữu hạn chỉ có duy nhất một cổ đông (có thể là một cá nhân hoặc một tổ chức/pháp nhân).
Khác với hộ kinh doanh cá thể, đây là một pháp nhân độc lập, giúp chủ doanh nghiệp chỉ phải chịu trách nhiệm hữu hạn trong phạm vi số vốn góp của mình.
AI hỗ trợ khởi nghiệp với mô hình công ty "một người" (Ảnh minh họa: CV)
Kể từ khi AI được sử dụng phổ biến, thuật ngữ này chỉ mô hình "doanh nghiệp một mình" tối ưu hóa hiệu suất nhờ công nghệ, nơi một cá nhân duy nhất kết hợp với các trợ lý AI và công cụ số để vận hành một khối lượng công việc vốn trước đây cần cả một đội ngũ nhân sự.
Nhiều chính quyền địa phương ở Trung Quốc trợ giá nhà ở, văn phòng và cấp phiếu hỗ trợ chi phí điện toán để người khởi nghiệp dùng AI rẻ hơn. Hàng trăm vườn ươm doanh nghiệp siêu nhỏ, một số được nhà nước hỗ trợ, đang mọc lên ở Hàng Châu, Thâm Quyến.
“AI đang gây ra mọi nỗi lo về mất việc làm”, bà Guo Shan, đối tác tại công ty tư vấn Hutong Research ở Thượng Hải, nhận định. Theo bà, công ty một người chính là “một cơ hội việc làm”.
Với chính phủ Trung Quốc, mô hình này có thể phục vụ cùng lúc hai ưu tiên: đẩy nhanh ứng dụng AI trong cuộc đua công nghệ với Mỹ và tạo lối ra cho những người trẻ khó tìm việc làm phù hợp.
Khởi nghiệp một người cũng nở rộ ở Mỹ; Giám đốc điều hành OpenAI Sam Altman từng dự đoán AI sẽ tạo ra công ty một người đầu tiên trị giá 1 tỷ USD. Các nhà sáng lập Trung Quốc có lợi thế chi phí thấp nhờ những mô hình AI mã nguồn mở giá rẻ trong nước, và mạng lưới chuỗi cung ứng sản xuất dày đặc ngay bên cạnh.
Hàng Châu trải thảm đón nhà sáng lập
Khát vọng khởi nghiệp thể hiện rõ ở Honghub (Hàng Châu), nơi đặt trụ sở của cộng đồng doanh nhântrẻ. Văn phòng trên tầng 13 một tòa cao ốc ngập ánh sáng, có thư viện nhỏ, quầy cà phê và những tấm biển nhắc mọi người “đấu tranh cho điều bạn muốn”, “xua tan lo âu”.
Honghub do nhà đầu tư Hong Kong Johnny Zou thành lập tháng 9/2025, hiện quy tụ hơn 50 công ty một người, nhiều công ty được cấp vốn khởi nghiệp tới 50.000 USD. Theo Zou, khoảng một phần ba nhà sáng lập là doanh nhân dày dạn kinh nghiệm, một phần ba khác từng làm ở các hãng công nghệ lớn.
Hàng Châu là trung tâm thương mại điện tử và AI, nơi đặt trụ sở của Alibaba và DeepSeek. Chính quyền cũng tích cực thu hút giới khởi nghiệp: quận Thượng Thành, nơi Honghub tọa lạc, hồi tháng 3 công bố kế hoạch thu hút 1.000 người làm việc độc lập trong năm nay, dành hơn 18.500 m² văn phòng và lập quỹ gần 150 triệu USD cho các dự án này.
Dù được hỗ trợ, các công ty một người vẫn rất khó tìm vốn đầu tư và khách hàng. Khảo sát của Honghub với 1.500 công ty một người cho thấy hơn một nửa có doanh thu dưới 1.000 USD mỗi tháng.
Các công ty "một người" gặp nhiều khó khăn trong vận hành, tìm khách hàng (Ảnh minh họa: CV)
Haoyu Liu, 29 tuổi, từng là kỹ sư phần mềm cho một công ty thương mại điện tử ở New York, tuy nhiên anh nhận ra muốn trụ được giữa thời tự động hóa và các đợt sa thải vì AI thì phải tự làm chủ. Năm ngoái, Liu về Trung Quốc, nơi anh sinh ra, để phát triển một ứng dụng về kiến thức huyền học. Anh tự điều hành mọi việc, dùng AI để thiết kế ứng dụng, xử lý việc hành chính và viết nội dung tiếp thị.
“Tôi đón nhận làn sóng công nghệ này thay vì chống lại nó”, anh nói.
Chỉ vài tháng sau, vì không tìm được cách kiếm tiền từ ứng dụng của mình, Liu chuyển sang phát triển bản mẫu trò chơi AI mang tên Hunger Agents. Đổi mô hình kinh doanh nhiều lần như vậy khá phổ biến ở các công ty một người. Khi đã thành công, một số tuyển thêm nhân viên hoặc được doanh nghiệp lớn mua lại.
Nhỏ nhưng tự do
Với không ít nhà sáng lập, giữ quy mô nhỏ cũng hoàn toàn ổn. Khác với những ông trùm lập nghiệp thời kinh tế bùng nổ như Jack Ma của Alibaba, nhiều người khởi nghiệp một mình chỉ muốn sống tiết kiệm và tự chủ tài chính.
“Chúng tôi rất thích sự tự do mà khởi nghiệp mang lại. Bạn có thể nghỉ bất cứ khi nào mình muốn”, Liu nói bên bàn làm việc tại Honghub.
AI chính là thứ khiến kiểu khởi nghiệp này khả thi, nhất là với người không biết lập trình: theo nghiên cứu của Honghub, ba phần tư nhà sáng lập công ty một người không có nền tảng kỹ thuật.
Arvin Chen, 25 tuổi, một nhà sáng lập tại Honghub, đang phát triển thiết bị micro giúp người dùng trò chuyện trực tiếp với các trợ lý AI. Anh ngủ trên chiếc giường xếp ngay trong văn phòng và dùng AI cho mọi việc, từ dựng video, lập trình đến lên lịch gặp bạn bè. Theo anh, AI đã thay đổi hoàn toàn việc khởi nghiệp.
“Những ai từng ấp ủ làm một điều gì đó, giờ họ có thể thôi đắn đo được rồi”, anh nói.
(Nguồn: WSJ)