Sân chơi châu lục không thể so kè bằng ý chí tự thân
Trưởng đoàn Thể thao Việt Nam Nguyễn Hồng Minh cho biết, các đội tuyển bước vào Asiad 20 với quyết tâm cao: HCV kata đồng đội nữ môn karate, HCB wushu cùng những tấm HCĐ ở các môn khác là kết quả của quá trình thi đấu hết mình vì màu cờ sắc áo.
“Có những nội dung chúng ta đã tiệm cận rất gần đến tấm huy chương trong sự tiếc nuối chỉ tính bằng phần nghìn điểm số”, ông nói.
Những kết quả sít sao ấy cho thấy nỗ lực của VĐV, đồng thời phản ánh sự khắc nghiệt của cuộc đua ở cấp độ châu lục. Nguyễn Thị Quỳnh Như chỉ kém HCĐ nội dung nhảy chống nữ 0,001 điểm; Đặng Ngọc Xuân Thiện đứng thứ tư ở chung kết ngựa vòng nam, cách tấm huy chương 0,100 điểm. Tuy nhiên, số lần về gần bục nhận huy chương chưa thể bù cho khoảng cách giữa thành tích hiện tại và mục tiêu của đoàn.
Trước Asiad 20, Đoàn Thể thao Việt Nam đặt mục tiêu giành từ 4 đến 6 HCV và phấn đấu vào top 20. Đến sáng 28/9, đoàn có 1 HCV, 1 HCB, 16 HCĐ, xếp thứ 21. Như vậy, Việt Nam mới đạt một phần tư ngưỡng HCV tối thiểu và còn đứng ngoài nhóm 20 đoàn dẫn đầu. So với Asiad 19 tại Hàng Châu, nơi Việt Nam giành 3 HCV, 5 HCB, 19 HCĐ, thành tích hiện tại cũng còn cách khá xa: ít hơn hai HCV và chín huy chương tổng cộng, dù Đại hội năm nay chưa kết thúc.
Ông Minh đánh giá thể thao Việt Nam đang chịu sức ép lớn trong cuộc đua với các đoàn Đông Nam Á như Thái Lan, Malaysia và Indonesia. Tại Asiad 20, Thái Lan hiện đứng thứ sáu toàn đoàn, trong khi Việt Nam ở vị trí 21. Ở nhiều môn trọng điểm như điền kinh, bơi, rowing và cử tạ, VĐV Việt Nam gặp những đối thủ mạnh và chưa tạo được cú bứt phá ở cuộc đua HCV.
Theo Trưởng đoàn Nguyễn Hồng Minh, nguyên nhân khách quan trước hết nằm ở trình độ ngày càng cao của Asiad. Ông nhận định một số môn như bơi, bắn súng hay cử tạ có chất lượng tiệm cận giải vô địch thế giới và Olympic. Các đối thủ lớn như Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc đưa tới những VĐV có thông số chuyên môn rất cao. “Khi họ liên tục chạm đến các kỷ lục thế giới ngay từ vòng loại, áp lực lên các xạ thủ hay vận động viên của chúng ta là cực kỳ lớn”, ông Minh nói.
Bên cạnh đó, khó khăn cũng đến từ những nguyên nhân khác như thời tiết. Mưa lớn buộc ban tổ chức rút lịch thi đấu của môn môn rowing từ năm ngày xuống còn hai ngày, khiến các tay chèo phải điều chỉnh kế hoạch thi đấu và hồi phục trong thời gian ngắn. Ông Minh cho rằng việc phải thi đấu với cường độ cao, trong khi lực lượng dự phòng chưa đủ dày, đã ảnh hưởng đến thể lực và tính toán chiến thuật của đội. Dù vậy, rowing Việt Nam vẫn giành bốn HCĐ; bắn súng có HCĐ đồng đội nữ 10m súng ngắn hơi. Những kết quả này đáng ghi nhận, song các môn vẫn chưa giành được HCV như kỳ vọng.
"Sân chơi châu lục ngày nay không còn là nơi chỉ so kè bằng ý chí hay nỗ lực tự thân của HLV, VĐV, mà là cuộc chiến của khoa học thể thao. Các quốc gia mạnh trong khu vực đã áp dụng chế độ dinh dưỡng chuyên sâu, có đội ngũ chuyên gia trình độ cao đi cùng và sử dụng trang thiết bị hiện đại phục vụ cho việc nâng cao thành tích của vận động viên trong khi hệ thống cơ sở vật chất và chế độ chăm sóc, phục hồi sau tập luyện của chúng ta vẫn còn rất khiêm tốn. Khi bước vào mật độ tranh tài khốc liệt tại Asiad, vận động viên Việt Nam rất dễ bị quá tải, dẫn đến hụt hơi ở những loạt đấu quyết định"-ông Nguyễn Hồng Minh nhấn mạnh.
Khoảng trống đào tạo
Một vấn đề đáng lưu tâm khi nhìn vào thành tích các quốc gia khu vực Đông Nam Á tại Asiad 20, Thái Lan hay Indonesia, Singapore đều duy trì những môn thế mạnh thường xuyên giành HCV hoặc có huy chương ở Asian Games. Ví dụ Thái Lan có cầu mây, Taekwondo; Indonesia có wushu, hay Malaysia có squash, thuyền buồm. Ngược lại Việt Nam không có môn nào lặp lại ở 3 kỳ Asian Games, gần nhất chỉ Karatedo 2 lần.
Tiền Phong đặt câu hỏi với Trưởng đoàn Nguyễn Hồng Minh: Liệu chúng ta có vấn đề về chiến lược, định hướng hay khả năng tập trung nguồn lực hay không? Ông Nguyễn Hồng Minh cho biết:
"Đây là một câu hỏi thẳng thắn, phản ánh đúng thực trạng của thể thao nước nhà. Chúng tôi không né tránh, mà hoàn toàn thừa nhận việc không duy trì được thành tích ổn định qua các kỳ đại hội phản ánh những hạn chế rõ ràng trong chiến lược và khả năng tập trung nguồn lực dài hạn. Nhìn nhận một cách cầu thị, thực trạng này xuất phát từ ba nguyên nhân chính: Thứ nhất là chúng ta chưa có sự nhất quán về khái niệm 'môn mũi nhọn'. Ở các nước như Thái Lan hay Malaysia, họ chọn môn thế mạnh dựa trên lộ trình kéo dài nhiều thập kỷ và dồn mọi nguồn lực để giữ vững vị thế. Trong khi đó, ở Việt Nam, môn thế mạnh đôi khi bị thay đổi theo từng chu kỳ SEA Games hoặc phụ thuộc vào sự xuất sắc mang tính nhất thời của một vài cá nhân".
Theo Trưởng đoàn Nguyễn Hồng Minh, khi thế hệ vàng bước qua sườn dốc sự nghiệp mà lực lượng kế cận chưa kịp chín, Việt Nam ngay lập tức rơi vào khoảng trống thành tích và lại phải loay hoay tìm kiếm hy vọng ở môn khác. Thứ hai là áp lực thành tích ngắn hạn làm phân tán nguồn lực. Việc dành quá nhiều sự quan tâm để cạnh tranh vị trí top đầu tại sân chơi khu vực vô hình trung đã làm phân tán nguồn lực tài chính và con người. Khi nguồn kinh phí bảo đảm phải đáp ứng cho quá nhiều môn, chúng ta không có đủ nguồn lực lớn để thuê chuyên gia hàng đầu, mua sắm trang thiết bị công nghệ cao hay xây dựng chế độ dinh dưỡng chuyên biệt cho một vài môn Olympic chủ lực. Đó là lý do chúng ta có nhiều nội dung tiệm cận nhóm tranh chấp, nhưng lại thiếu chiều sâu để biến nó thành những tấm Huy chương Vàng bền vững. Ông Nguyễn Hồng Minh cho biết thêm:
"Cuối cùng là khoảng trống trong công tác đào tạo lực lượng kế cận. Để duy trì thành tích liên tục qua 3 kỳ Asiad, tức là khoảng 12 năm, một bộ môn đòi hỏi phải có ít nhất 2 đến 3 thế hệ vận động viên kế thừa nhau một cách nhịp nhàng. Thực tế hiện nay, hệ thống đào tạo trẻ của chúng ta còn nhiều bất cập, sự kết nối giữa địa phương và đội tuyển quốc gia chưa đồng bộ. Khi một vận động viên chủ lực chấn thương hoặc sa sút phong độ, ban huấn luyện rất khó tìm được phương án thay thế có trình độ tương đương ngay lập tức. Thành công của các nước bạn là bài học rất lớn cho chúng tôi. Muốn có những môn thế mạnh lặp lại ở nhiều kỳ đại hội, thể thao Việt Nam phải dũng cảm thay đổi, cần quy hoạch lại, chỉ chọn ra một vài môn thực sự phù hợp với tố chất con người Việt Nam để đầu tư chuyên sâu và bài bản bằng một lộ trình dài hơi".
Nhìn lại chiến lược đầu tư
Ở chiều chủ quan, ông Minh thừa nhận công tác giải tỏa áp lực cho các VĐV trọng điểm chưa đạt yêu cầu. Việc những nhà đương kim vô địch hoặc các niềm hy vọng lớn sẩy chân ở vòng loại cho thấy tâm lý thi đấu chưa thực sự vững vàng. “Sự căng cứng hiện rõ trong từng loạt bắn, từng nhịp chèo ở những thời khắc mang tính quyết định”, ông nói.
Ông Minh cũng cho rằng các điều kiện bảo đảm như hồi phục, dinh dưỡng và ứng dụng khoa học công nghệ của thể thao Việt Nam còn khoảng cách với những đoàn hàng đầu. Sự chuẩn bị hiện vẫn dựa nhiều vào nỗ lực của HLV, VĐV, chưa có hỗ trợ khoa học kỹ thuật toàn diện.
"Chúng ta phải thẳng thắn thừa nhận rằng các vận động viên, huấn luyện viên đã bước vào giải đấu này với một tinh thần quyết tâm cao độ. Tấm Huy chương Vàng ở môn Karate (nội dung kata đồng đội nữ), Huy chương Bạc quý giá của môn Wushu, cùng các Huy chương Đồng ở các môn thế mạnh khác là minh chứng rõ nét cho ý chí kiên cường, nỗ lực vượt bậc vì màu cờ sắc áo của các vận động viên.
Có những nội dung chúng ta đã tiệm cận rất gần đến tấm huy chương trong sự tiếc nuối chỉ tính bằng phần nghìn điểm số, điều đó cho thấy các vận động viên đã thi đấu hết mình, không hề chịu lùi bước.
Thứ hai, về những khó khăn, thách thức và bài học kinh nghiệm. Nhìn một cách trực diện, kết quả hiện tại của đoàn vẫn còn khoảng cách khá xa so với mục tiêu đặt ra ban đầu (giành từ 4 Huy chương Vàng trở lên). Thể thao Việt Nam đang có phần hụt hơi và rơi vào thế bám đuổi áp lực so với các quốc gia trong khu vực Đông Nam Á như Thái Lan, Malaysia hay Indonesia. Sự cạnh tranh tại đấu trường châu lục ngày càng khốc liệt. Nhiều bộ môn trọng điểm như Điền kinh, Bơi lội, Rowing hay Cử tạ của chúng ta gặp rất nhiều thử thách trước các đối thủ vượt trội và chưa thể tạo nên sự bứt phá"-Trưởng đoàn Nguyễn Hồng Minh cho biết.
Theo ông Nguyễn Hồng Minh, đây là bài học rất lớn về công tác dự báo sức mạnh đối thủ, sự chuẩn bị điểm rơi phong độ, cũng như chiến lược đầu tư dài hơi cho các môn thể thao Olympic Nhìn rộng ra, Asiad là sân chơi tiệm cận đẳng cấp Olympic. Khi các cường quốc như Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Bahrain… đưa đến đây những vận động viên có đẳng cấp hàng đầu Olympic, khoảng cách về trình độ, công nghệ khoa học và y học thể thao giữa họ và chúng ta càng lộ rõ. Đây là bài học rất đắt giá về việc định vị lại chiến lược đầu tư trọng điểm, thay vì dàn trải ở quá nhiều nhóm môn.
Trong những ngày còn lại, Đoàn Thể thao Việt Nam sẽ dồn sức cho các nội dung còn cơ hội tranh HCV ở bắn súng, cầu mây, những cự ly tiếp sức điền kinh và eSports.
“Áp lực giải tỏa cơn khát vàng lúc này là rất lớn”, ông Minh thừa nhận, nhưng khẳng định toàn đoàn sẽ tập trung vào những nội dung còn khả năng tranh chấp HCV để cố gắng hoàn thành mục tiêu. Dù kết quả những ngày cuối vẫn có thể thay đổi, Trưởng đoàn cho rằng Asiad 20 đã đem lại bài học lớn về dự báo sức mạnh đối thủ, chuẩn bị điểm rơi phong độ và đầu tư cho các môn trọng điểm.
“Thất bại tại các nội dung kỳ vọng lần này là bài học thực tế rất lớn để chúng tôi tỉnh táo lại và nhìn rõ vị trí của mình ở đâu trên bản đồ thể thao châu lục. Chúng tôi nhận bài học này để nghiêm túc rà soát, thay đổi lại chiến lược đầu tư cho chặng đường sắp tới", ông nói.
Trong thời gian tới. theo tôi, chúng ta cần tập trung tối đa nguồn lực vào những cá nhân thực sự có khả năng tranh chấp ở nhóm đầu, đồng thời tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ cũng như nâng cấp hệ thống y học thể thao để hỗ trợ vận động viên phục hồi và phân tích đối thủ ngay tại sân đấu. Chỉ có như vậy mới có thể biến những tấm Huy chương Đồng, Huy chương Bạc hiện tại thành những tấm Huy chương Vàng trong tương lai-Trưởng đoàn Nguyễn Hồng Minh