Bác sĩ chỉ ra dấu hiệu phụ nữ sau sinh nên khám tâm thần

ThS.BS Nguyễn An Khải, khoa Thần kinh, Trung tâm Khoa học Thần kinh, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, cho biết phụ nữ sau sinh trải qua nhiều thay đổi về nội tiết tố, thể chất, tâm lý cũng như nhịp sinh hoạt. Áp lực chăm sóc trẻ, thiếu ngủ kéo dài có thể khiến người mẹ gặp các vấn đề về sức khỏe tâm thần. Tuy nhiên, những biểu hiện ban đầu thường bị nhầm lẫn với tình trạng mệt mỏi nên dễ bỏ qua.

Một số phụ nữ có thể bị buồn bã, dễ khóc, nhạy cảm hoặc thay đổi cảm xúc thất thường trong những ngày đầu sau sinh, còn gọi là hội chứng buồn sau sinh (baby blues). Tình trạng này thường xuất hiện trong vài ngày đầu song tự cải thiện trong vòng hai tuần. Nếu các triệu chứng kéo dài hơn hai tuần, có xu hướng nặng hơn, ảnh hưởng đến khả năng chăm sóc bản thân cùng em bé, người mẹ cần được khám chuyên khoa tâm thần để đánh giá nguy cơ trầm cảm sau sinh.

Bác sĩ Khải chỉ ra các dấu hiệu cần lưu ý gồm cảm giác buồn chán gần như cả ngày, mất hứng thú với những hoạt động từng yêu thích, dễ xúc động, cảm thấy bản thân vô dụng hoặc không đủ khả năng làm mẹ. Biểu hiện lo âu quá mức về sức khỏe của con, liên tục kiểm tra hơi thở của trẻ, sợ con gặp nguy hiểm dù không có căn cứ rõ ràng... cũng cần được kiểm tra.

Các rối loạn giấc ngủ như thiếu ngủ, khó vào giấc, tỉnh dậy liên tục nhiều lần trong đêm kéo dài khiến cơ thể kiệt sức, giảm tập trung, cũng có thể là dấu hiệu sức khỏe tâm thần của phụ nữ sau sinh đang gặp vấn đề.

Bác sĩ Khải cho hay một số phụ nữ sau sinh có biểu hiện xa cách, không muốn tiếp xúc với con, cảm thấy khó gắn kết với trẻ hoặc xuất hiện những suy nghĩ tiêu cực lặp đi lặp lại, có thể là triệu chứng rối loạn tâm thần sau sinh, cần được đánh giá, hỗ trợ phù hợp.

Nếu người mẹ có biểu hiện lú lẫn, kích động bất thường, nghi ngờ vô căn cứ, nghe thấy tiếng nói không có thật, thay đổi hành vi đột ngột, gia đình cần đưa đến cơ sở y tế ngay. Đây có thể là dấu hiệu của loạn thần sau sinh, một tình trạng cấp cứu tâm thần có nguy cơ đe dọa an toàn của cả mẹ và bé.

Bác sĩ Khải khuyên phụ nữ đang mắc hoặc từng mắc trầm cảm, rối loạn lưỡng cực, thường xuyên căng thẳng, lo âu kéo dài, nên kiểm tra sức khỏe tâm thần trước, trong thai kỳ. Từ đó, bác sĩ đánh giá nguy cơ, kiểm soát triệu chứng cũng như xây dựng kế hoạch chăm sóc phù hợp.

Người đang điều trị bằng thuốc không nên tự ý ngừng hoặc thay đổi liều khi biết mình mang thai mà cần trao đổi với bác sĩ để cân nhắc phương án an toàn cho cả mẹ và bé. Nếu có vấn đề tâm lý bất thường như trầm cảm, bác sĩ có thể cân nhắc điều trị bằng công nghệ kích thích từ trường xuyên sọ lặp lại (rTMS). Phương pháp sử dụng các xung từ trường tác động không xâm lấn lên những vùng não liên quan đến điều hòa cảm xúc, góp phần cải thiện triệu chứng trầm cảm.

Bác sĩ Khải khuyến cáo gia đình cần quan tâm đến những thay đổi về cảm xúc, giấc ngủ, hành vi của phụ nữ sau sinh, chủ động chia sẻ việc chăm sóc trẻ, tạo điều kiện để người mẹ nghỉ ngơi, tiếp cận hỗ trợ y tế khi cần thiết. Phát hiện và điều trị sớm các rối loạn tâm thần sau sinh giúp người mẹ phục hồi sức khỏe, giảm nguy cơ biến chứng, duy trì khả năng chăm sóc bản thân, xây dựng mối gắn kết lành mạnh với con.

Trọng Nghĩa