ThS.BS.CKI Vương Ngọc Thiên Thanh, khoa Nhi, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, cho biết khi nhập viện bé lừ đừ, da xanh xao, lòng bàn tay và niêm mạc mắt nhợt nhạt, gần như không còn sắc hồng. Ngoài sốt cao kéo dài, bé còn đau bụng, tiêu chảy, nôn ói.
Kết quả xét nghiệm cho thấy nồng độ hemoglobin (Hb) của bé chỉ 5,4 g/dL. Trẻ 2 - 6 tuổi có Hb bình thường khoảng 11 - 13,7 g/dL. Hemoglobin là thành phần trong hồng cầu có nhiệm vụ vận chuyển oxy đến các cơ quan. Khi chỉ số này giảm sâu, khả năng vận chuyển oxy trong máu suy giảm đáng kể, có nguy cơ ảnh hưởng đến hoạt động của tim, não.
Bác sĩ chẩn đoán Ngân bị viêm phổi, nhiễm trùng đường hô hấp kèm thiếu máu nặng, cần kiểm soát tình trạng nhiễm trùng, theo dõi các dấu hiệu ảnh hưởng đến tuần hoàn, hô hấp. Bệnh nhi được bổ sung sắt đường uống để hỗ trợ tạo hồng cầu, cải thiện nồng độ huyết sắc tố.
Sau 7 ngày điều trị, Ngân hết sốt, sức khỏe cải thiện, Hb tăng lên 6 g/dL, được xuất viện, tiếp tục bổ sung sắt, điều chỉnh chế độ dinh dưỡng.
Bác sĩ Thanh kiểm tra sức khỏe cho Ngân trước khi xuất viện. Ảnh: Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh
Ngân có làn da trắng từ nhỏ nên gia đình không nhận thấy dấu hiệu bất thường. Lần xét nghiệm máu khi bé 9 tháng tuổi cũng không phát hiện vấn đề về sức khỏe. Mẹ bé Ngân cho biết bé rất kén ăn, không ăn thịt bò, thịt heo, chủ yếu ăn thịt gà, cá và một ít rau như cải bó xôi, rau dền. Bé thích uống sữa tươi, trung bình 700 ml đến một lít mỗi ngày, có những bữa bỏ cơm.
Lo con ăn uống thiếu chất, gia đình từng cho bé bổ sung sắt. Tuy nhiên, Ngân không thích uống, có lúc chỉ dùng một lần mỗi tuần, thậm chí hai đến ba tuần mới uống lại.
Bác sĩ Thanh nhận định chế độ ăn ít thực phẩm giàu sắt, uống nhiều sữa thay bữa chính và bổ sung sắt không đúng cách là những yếu tố dẫn đến thiếu máu thiếu sắt ở trẻ. Bệnh thường tiến triển âm thầm. Ban đầu, cơ thể sử dụng lượng sắt dự trữ để duy trì quá trình tạo hồng cầu. Khi nguồn dự trữ cạn dần, nồng độ hemoglobin mới giảm rõ.
Thói quen uống quá nhiều sữa cũng làm tăng nguy cơ thiếu sắt. Bác sĩ giải thích sữa bò thông thường chứa ít sắt, trong khi lượng sữa lớn khiến trẻ nhanh no, giảm nhu cầu ăn các thực phẩm khác. Canxi trong sữa còn ảnh hưởng khả năng hấp thu sắt khi sử dụng cùng thời điểm.
Thiếu máu thiếu sắt kéo dài có thể ảnh hưởng đến sự phát triển thể chất và nhận thức của trẻ. Trẻ có thể mệt mỏi, giảm khả năng tập trung, chậm phát triển nhận thức và vận động, dễ mắc các bệnh nhiễm trùng. Trường hợp thiếu máu nghiêm trọng nguy cơ dẫn đến suy tim.
Bác sĩ Thanh khuyến cáo phụ huynh chú ý những thay đổi về sắc da, đặc biệt khi lòng bàn tay, môi và niêm mạc mi dưới của trẻ nhợt nhạt, mất sắc hồng bình thường. Trẻ thiếu máu có thể biểu hiện qua tình trạng ăn uống kém, ít vui chơi, chậm tăng cân.
Để phòng ngừa thiếu sắt, phụ huynh tập cho trẻ ăn đa dạng thực phẩm, tăng cường các nguồn thực phẩm giàu sắt, kết hợp rau củ, trái cây chứa vitamin C để hỗ trợ hấp thu.
Sắt có nhiều trong thịt đỏ (bò, heo), thịt gia cầm, cá, hải sản, các loại đậu và rau xanh. Trong đó, sắt trong thịt đỏ gan, tiết hấp thu tốt hơn nhiều so với sắt từ rau. Thịt gà và cá có hàm lượng sắt thấp hơn. Trà và phytate làm giảm hấp thu sắt.
Sữa nên được sử dụng với lượng phù hợp độ tuổi. Trẻ 1-5 tuổi có thể uống khoảng 400-500 ml sữa/ngày, không quá khoảng 600-700 ml, không thay thế bữa ăn chính.
Phương Đặng
* Tên người bệnh đã được thay đổi
Độc giả gửi câu hỏi về bệnh trẻ em tại đây để được bác sĩ giải đáp