Qua thực tế thăm khám, bác sĩ Nguyễn Đức Bá Đạt, Quản lý Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC, cho biết nhiều phụ huynh quan niệm con trai ở tuổi vị thành niên còn nhỏ, chưa cần phòng các bệnh lây qua đường tình dục, trong đó có HPV. Một số người cũng xem HPV là vấn đề riêng của nữ giới nên không chủ động tìm hiểu hoặc cho con trai tiêm phòng.
Thực tế, mức độ hiểu biết của phụ huynh về nguy cơ HPV ở trẻ nam còn khá hạn chế. Một nghiên cứu đăng tải trên Tạp chí Y Dược học - Trường Đại học Y Dược Huế năm 2022, mô tả cắt ngang trên 785 phụ huynh có con trai học tại bốn trường THCS ở TP Huế cho thấy chỉ 26,5% từng nghe về HPV và 18,9% đạt yêu cầu về kiến thức chung. Đáng chú ý, chỉ 7,1% phụ huynh biết người nhiễm HPV có thể không biểu hiện triệu chứng.
Trẻ nam vẫn có thể nhiễm HPV và mắc sùi mào gà cùng các bệnh ung thư. Ảnh: Vecteezy
Bác sĩ Đạt phân tích, HPV (Human Papillomavirus) là nhóm virus gây u nhú ở người, lây truyền chủ yếu qua tiếp xúc trực tiếp giữa da với da hoặc niêm mạc. Đến nay, các nhà khoa học đã xác định được hơn 200 type HPV, trong đó khoảng 40 type có khả năng lây nhiễm ở vùng sinh dục, hậu môn và hầu họng.
Dựa trên khả năng gây bệnh, HPV thường được chia thành hai nhóm. Nhóm nguy cơ thấp, điển hình là HPV 6 và HPV 11, gây phần lớn trường hợp sùi mào gà nhưng hiếm khi dẫn đến ung thư. Nhóm nguy cơ cao gồm HPV 16, 18, 31, 33, 45, 52, 58 và một số type khác, có thể làm biến đổi tế bào, dẫn đến tổn thương tiền ung thư và ung thư nếu tồn tại dai dẳng trong cơ thể. Trong đó, HPV 16 là type thường gặp trong nhiều bệnh ung thư liên quan đến HPV ở nam giới như ung thư hầu họng, hậu môn, dương vật.
Nguy cơ phơi nhiễm HPV có thể xuất hiện ngay từ tuổi vị thành niên, sớm hơn nhiều so với suy nghĩ của không ít phụ huynh. Một tổng hợp từ 65 nghiên cứu, đăng tải trên Viện Y tế Quốc gia Mỹ với 44.769 nam giới tại 35 quốc gia cho thấy khoảng 31% nam giới từ 15 tuổi trở lên nhiễm ít nhất một type HPV sinh dục và 21% nhiễm HPV nguy cơ cao. Đáng chú ý, ngay trong nhóm 15-19 tuổi, tỷ lệ nhiễm HPV đã ở mức 28%; khoảng 20% nhiễm HPV nguy cơ cao và 3% nhiễm type HPV 16. Tỷ lệ nhiễm tiếp tục tăng ở những nhóm tuổi sau và đạt mức cao nhất trong độ tuổi 25-29.
Theo bác sĩ Đạt, tuổi vị thành niên là giai đoạn trẻ bắt đầu có nhiều thay đổi về thể chất, tâm sinh lý và sự tò mò về giới tính. Trẻ có thể tiếp cận lượng thông tin rất lớn trên mạng xã hội, trong đó có những nội dung chưa được kiểm chứng, nhưng lại ngại chia sẻ với cha mẹ. Nếu gia đình chờ đến khi con trưởng thành hoặc đã có nguy cơ phơi nhiễm mới phòng bệnh, trẻ có thể bỏ lỡ "giai đoạn vàng".
Ngoài ra, HPV không chỉ lây khi quan hệ tình dục. Trẻ chưa từng quan hệ vẫn có thể nhiễm virus qua tiếp xúc da, niêm mạc với vùng mang mầm bệnh, tự lây từ vị trí này sang vị trí khác trên cơ thể, hoặc hiếm gặp hơn, lây từ mẹ trong quá trình sinh. Vì vậy, phụ huynh không nên đợi đến khi con trưởng thành hoặc có quan hệ tình dục mới bắt đầu phòng HPV.
Bác sĩ Đạt cho biết, biểu hiện dễ nhận thấy nhất của HPV ở nam giới là sùi mào gà. Tổn thương có thể xuất hiện ở dương vật, bìu, bẹn, quanh hậu môn, miệng hoặc họng. Ban đầu là các nốt nhỏ, mềm, màu da hoặc hồng nhạt, sau đó có thể phát triển thành cụm, gây ngứa, đau, chảy máu và khó chịu. Điều trị chỉ loại bỏ tổn thương nhìn thấy, không bảo đảm loại bỏ hoàn toàn virus nên sùi mào gà có thể tái phát, nhất là trong những tháng đầu. Người đã đào thải virus vẫn có thể tái nhiễm hoặc mắc type HPV khác. Ở trẻ vị thành niên, tổn thương vùng kín còn có thể gây mặc cảm, lo lắng và ảnh hưởng tâm lý.
Đáng lưu ý, nhiễm dai dẳng các type HPV nguy cơ cao có thể gây tổn thương tiền ung thư, tiến triển thành ung thư hậu môn, dương vật hoặc hầu họng. Ung thư hầu họng liên quan HPV thường xuất hiện ở amidan, đáy lưỡi và phía sau họng; quá trình từ nhiễm virus đến ung thư có thể kéo dài nhiều năm hoặc hàng chục năm. Vì vậy, trẻ nam nhiễm HPV ở tuổi vị thành niên có thể chưa phát bệnh ngay nhưng vẫn đối mặt với nguy cơ khi trưởng thành. Ngoài ra, HPV 6 và 11 liên quan đến u nhú đường hô hấp tái phát, bệnh hiếm gặp gây khàn tiếng, khó thở và có thể phải phẫu thuật nhiều lần. Ở trẻ em, bệnh thường tiến triển mạnh và dễ tái phát hơn.
Trẻ nam tiêm vaccine HPV để phòng bệnh tại Hệ thống Tiêm chủng VNVC. Ảnh: Hoàng Dương
Theo bác sĩ, biện pháp chủ động và hiệu quả để phòng các bệnh liên quan đến HPV là tiêm vaccine trước khi trẻ có nguy cơ tiếp xúc với virus. Cho trẻ tiêm sớm không đồng nghĩa với việc trẻ sẽ sớm quan hệ tình dục, mà nhằm tạo miễn dịch bảo vệ từ trước khi nhiễm bệnh.
Ở trẻ nam, vaccine phòng HPV là Gardasil 9 ngừa 9 chủng virus HPV bao gồm 6, 11, 16, 18, 31, 33, 45, 52 và 58. Phác đồ cho trẻ từ 9 đến 14 tuổi gồm 2 mũi, người từ 15 đến 26 tuổi tiêm 3 mũi. Về hiệu quả, Gardasil 9 phòng được hơn 90% nguy cơ mắc bệnh do các type virus này gây ra.
Bên cạnh tiêm chủng, cha mẹ cần trang bị cho trẻ kiến thức phù hợp về tuổi dậy thì, sức khỏe giới tính và tình dục an toàn, khuyến khích trẻ đi khám nếu phát hiện tổn thương bất thường tại vùng sinh dục, hậu môn hoặc miệng họng.
Bình An