Chị Chinh, 38 tuổi, sống tại TP HCM, vừa đi làm, quán xuyến việc nhà, theo dõi việc học của hai con và hỗ trợ chăm sóc mẹ chồng ngoài 70 tuổi. Vì không thấy dấu hiệu bất thường, chị chưa chủ động thu xếp một ngày để kiểm tra sức khỏe cho mình.
Cơ hội đến khi công ty tổ chức khám sức khỏe cho nhân viên. Kết quả chụp cộng hưởng từ não và mạch não ghi nhận một túi phình động mạch nội sọ, kích thước khoảng 6,5 x 4,7 mm. Sau khi khám chuyên khoa Ngoại thần kinh, chị được bác sĩ chỉ định can thiệp.
Túi phình động mạch nội sọ được ghi nhận trên phim chụp của chị Chinh. Ảnh: Nura
Quãng thời gian nằm viện khiến sinh hoạt gia đình phải sắp xếp lại. Chồng chị đảm nhận việc đưa đón, theo dõi sinh hoạt của hai con và làm những phần việc trước đây chị phụ trách. Mẹ chồng tạm thời sống ở nhà người thân để tiện chăm sóc. Công việc của chị cũng bị gián đoạn, ảnh hưởng đến thu nhập.
Trường hợp của chị Chinh phản ánh một vấn đề tồn đọng nhiều năm trong gia đình, đó là một người quán xuyến rất nhiều công việc nhà, không có người chia sẻ trách nhiệm. Đến khi họ ốm, nằm viện hoặc cần điều trị, cả gia đình rơi vào thế bị động. Họ cùng lúc nuôi con nhỏ, duy trì thu nhập và chăm sóc cha mẹ lớn tuổi. Lịch học của con, lịch tái khám của cha mẹ cùng các việc trong nhà thường được ưu tiên trước nhu cầu nghỉ ngơi hoặc khám bệnh của chính họ. Những người này được gọi là "thế hệ sandwich".
Phân tích của Tổ chức Lao động Quốc tế về lao động chăm sóc không lương tại Việt Nam cho thấy phụ nữ có tham gia việc nhà và chăm sóc gia đình dành trung bình 20,2 giờ mỗi tuần cho những công việc này, gần gấp đôi mức 10,7 giờ ở nam giới. Số liệu không mô tả riêng "thế hệ sandwich", nhưng cho thấy gánh nặng chăm sóc trong gia đình có thể chiếm một phần đáng kể quỹ thời gian, đặc biệt ở phụ nữ.
Việc lùi lịch khám thường bắt đầu từ những lý do rất thực tế. Người chăm sóc phải xin nghỉ làm, tìm người đưa đón con hoặc thay mình chăm cha mẹ trong ngày khám. Khi cơ thể chưa có biểu hiện rõ, cuộc hẹn của bản thân dễ bị chuyển sang tuần sau hoặc tháng sau.
PGS.TS.BS Nguyễn Hải Anh, Nguyên Phó Giám đốc Trung tâm Hô hấp Bệnh viện Bạch Mai cho biết người chăm sóc gia đình cũng cần được chăm sóc sức khỏe, điều trị, dành thời gian cho bản thân. Việc trì hoãn phát hiện và tiếp tục gánh vác các công việc không tên, không được chia sẻ, có thể khiến người chăm sóc có thể bỏ lỡ thời điểm phát hiện sớm các bất thường sức khỏe. Nếu bệnh chỉ được nhận ra khi triệu chứng đã rõ hoặc cần điều trị, thời gian nghỉ việc và chi phí y tế có thể tăng. Áp lực kéo dài còn gây thiếu ngủ, ít vận động, ăn uống thất thường và khó tuân thủ lịch điều trị.
"Đến lúc người vốn là điểm tựa trở thành người cần được chăm sóc, các trách nhiệm trước đó buộc phải chuyển sang người khác trong thế bị động", PGS Hải Anh nói.
Bác sĩ theo dõi hình ảnh trong quy trình tầm soát tại Nura. Ảnh: Nura
Theo PGS Hải Anh, gia đình có thể bắt đầu bằng việc liệt kê những phần việc thường tập trung vào một người, sau đó phân công người thay thế khi cần. Lịch khám của người chăm sóc nên được ghi cùng lịch học của con và lịch tái khám của cha mẹ, thay vì chờ đến khi mọi việc khác đã xong.
Khi tầm soát sức khỏe, chương trình khám cần phù hợp với độ tuổi, tiền sử cá nhân và nguy cơ của mỗi người. Kết quả cần được bác sĩ giải thích, kèm hướng dẫn theo dõi hoặc khám chuyên khoa khi phát hiện bất thường. Kết quả bình thường chỉ phản ánh tình trạng tại thời điểm kiểm tra, người dân vẫn cần tuân thủ lịch tái khám được khuyến nghị.
Người bận rộn có thể tìm hiểu trước nội dung gói khám, thời lượng thực hiện, các bước cần nhịn ăn và cách nhận kết quả để chủ động sắp xếp. Việc chọn nơi khám không nên chỉ dựa vào số lượng hạng mục, mà cần cân nhắc chỉ định phù hợp và khả năng tư vấn sau kiểm tra. Điều quan trọng là không bỏ qua dấu hiệu bất thường, lịch theo dõi bệnh sẵn có và các chương trình sàng lọc được khuyến nghị cho từng nhóm tuổi.
Hiện nay, nhiều người bận rộn có xu hướng lựa chọn các đơn vị cung cấp gói tầm soát sức khỏe nhanh, ứng dụng công nghệ tiên tiến. Trong đó có Nura là hệ thống tầm soát sức khỏe ứng dụng công nghệ hình ảnh và AI từ Fujifilm, hỗ trợ bác sĩ phát hiện sớm các bất thường của cơ thể. Quy trình khám gói gọn trong vòng 120 phút, hoạt động vào tất cả các ngày trong tuần.
Từ ngày 1/7/2024 đến 15/8/2026, hệ thống đã phục vụ hơn 42.000 khách hàng, ghi nhận 71.633 vấn đề sức khỏe cần lưu ý và gần 200 trường hợp ung thư ở giai đoạn sớm. Các trường hợp nghi ngờ sẽ được bác sĩ của Nura thăm khám chuyên sâu hoặc chuyển đến chuyên khoa phù hợp.
Văn Hà