Trả lời:
Hiện không có vaccine phòng tổn thương da do kiến ba khoang. Loài côn trùng này thường không cắn hoặc chích người. Viêm da xảy ra khi kiến bị đập, nghiền hoặc chà xát trên da, làm pederin trong dịch cơ thể tiếp xúc với da. Vì vậy, trẻ không cần tiêm vaccine chỉ vì đã chạm phải kiến ba khoang.
Tổn thương thường xuất hiện sau vài giờ đến khoảng 1-2 ngày, với ban đỏ, rát, mụn nước hoặc mụn mủ thành vệt. Độc tố có thể bị đưa sang vùng da khác qua tay; vùng nếp gấp đôi khi xuất hiện tổn thương đối xứng do hai mặt da chạm nhau. Trường hợp dính vào mắt có thể gây viêm kết mạc hoặc tổn thương quanh mắt.
Nếu phát hiện kiến trên da, nên thổi hoặc dùng giấy gạt nhẹ, không đập hay miết bằng tay. Rửa vùng tiếp xúc bằng xà phòng và nhiều nước sạch càng sớm càng tốt, sau đó rửa tay để tránh đưa độc tố sang mắt và vùng da khác. Có thể chườm mát để giảm rát; không gãi, chọc vỡ mụn nước, tự đắp lá hoặc bôi thuốc không rõ thành phần.
Vết thương của trẻ đã loét và rỉ dịch nên được bác sĩ khám để đánh giá mức độ viêm, nguy cơ nhiễm trùng và lựa chọn thuốc phù hợp. Cần đi khám sớm nếu tổn thương lan rộng, đau tăng, sưng nóng, có mủ, sốt hoặc nằm gần mắt. Nếu độc tố dính vào mắt, rửa ngay bằng nhiều nước sạch hoặc nước muối sinh lý rồi đến cơ sở y tế.
Vết thương do kiến ba khoang gây ra có thể là cửa ngõ cho nha bào vi khuẩn uốn ván có nhiều ngoài đất cát, nước bẩn xâm nhập và gây bệnh. Ảnh: Bệnh viện Da liễu Trung ương
Bên cạnh đó, mọi vết thương hở đều cần được làm sạch và đánh giá nguy cơ uốn ván dựa trên mức độ nhiễm bẩn cùng lịch sử tiêm chủng. Lý do, bào tử vi khuẩn uốn ván tồn tại trong môi trường như đất, bụi, nước bẩn và phân, có thể xâm nhập qua vùng da tổn thương.
Hiện Việt Nam có vaccine uốn ván đơn và nhiều loại phối hợp như 6 trong 1, 4 trong 1, 3 trong 1, 2 trong 1. Trẻ cần tiêm các mũi vaccine có thành phần uốn ván 6 trong 1 từ 2 tháng tuổi (sớm nhất từ 6 tuần tuổi). Sau đó, trẻ tiêm nhắc vaccine 4 trong 1 phòng bệnh bạch hầu, ho gà, uốn ván, bại liệt ở giai đoạn tiền học đường từ 4-6 tuổi.
Người đã hoàn thành phác đồ cơ bản và nhận liều gần nhất trong vòng 10 năm thường không cần tiêm thêm và cứ mỗi 10 năm nhắc lại một lần. Với vết thương sâu, đâm xuyên, bẩn hoặc nghiêm trọng, bác sĩ có thể chỉ định nhắc một mũi và hẹn tiếp mỗi 10 năm.
Người chưa tiêm đủ, không rõ tiền sử hoặc chưa từng tiêm cần được nhân viên y tế đánh giá để bổ sung vaccine. Globulin miễn dịch kháng uốn ván (TIG) không dùng cho vết thương sạch, nhỏ; thuốc có thể được chỉ định với một số vết thương bẩn, nghiêm trọng ở người chưa tiêm đủ, không rõ tiền sử hoặc suy giảm miễn dịch. Vì vậy, phụ huynh nên mang theo sổ hoặc thông tin tiêm chủng của trẻ khi đi khám.
Kháng thể từ vaccine giảm dần theo thời gian, trẻ cần tiêm nhắc mỗi 10 năm một lần. Bạn nên tham khảo ý kiến bác sĩ để dự phòng bệnh cho con. Khi trẻ tiêm đầy đủ mũi vaccine uốn ván theo đúng độ tuổi khuyến cáo, khi có vết thương trẻ chỉ cần tiêm nhắc một mũi, không cần tiêm huyết thanh kháng độc tố uốn ván hoặc globulin miễn dịch kháng uốn ván (TIG).
Bác sĩ Nguyễn Đức Bá Đạt
Quản lý Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC
Độc giả đặt câu hỏi tư vấn vaccine để bác sĩ trả lời tại đây.