Trong dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) gửi đại biểu Quốc hội ngày 1/11, Bộ Y tế đề xuất người dưới 18 tuổi chỉ được hiến mô tái sinh khi còn sống cho anh, chị, em ruột nếu không có người hiến trưởng thành phù hợp. Việc hiến mô phải có văn bản đồng ý của cả cha và mẹ đẻ, hoặc người còn lại nếu cha hoặc mẹ đã mất. Người hiến phải đáp ứng điều kiện sức khỏe, được tư vấn độc lập và chỉ được hiến những loại mô thuộc danh mục do cơ quan có thẩm quyền quy định.
So với dự thảo đầu tháng 10, Bộ Y tế đã rút đề xuất cho phép người dưới 18 tuổi hiến mô tái sinh khi còn sống cho cha, mẹ đẻ. Quy định về sự đồng ý của người đại diện cũng được sửa theo hướng cụ thể hơn, thay yêu cầu chung về sự đồng ý của người đại diện bằng văn bản đồng ý của cả cha và mẹ đẻ, trừ trường hợp một người đã mất.
Theo cơ quan soạn thảo, việc giới hạn người nhận mô là anh, chị, em ruột nhằm tránh tình huống cha mẹ vừa là người đại diện quyết định việc hiến mô, vừa là người nhận mô từ con.
Dự thảo tiếp tục không cho phép người dưới 18 tuổi hiến bộ phận cơ thể khi còn sống. Đối với người từ đủ 18 tuổi, dự thảo quy định người hiến mô khi còn sống phải đăng ký hiến hoặc có văn bản đồng ý hiến mô cho cha, mẹ đẻ, vợ, chồng, anh, chị, em ruột hoặc con ruột. Người hiến phải đủ sức khỏe, được tư vấn độc lập và chỉ được hiến mô tái sinh thuộc danh mục cho phép.
Bác sĩ phẫu thuật ghép tạng tại Bệnh viện Trung ương Huế, tháng 4/2024. Ảnh: Lan Hương
Bổ sung điều kiện hiến mô sau khi chết não, chết tuần hoàn
Đối với việc hiến mô sau khi chết não hoặc chết tuần hoàn, Bộ Y tế cơ bản giữ phương án trước đó nhưng bổ sung các điều kiện về văn bản đồng ý và trách nhiệm của người đại diện.
Cụ thể, người từ đủ 18 tuổi đã đăng ký hiến hoặc có văn bản đồng ý hiến mô sau khi chết não, chết tuần hoàn còn phải có văn bản đồng ý của người đại diện. Người đại diện chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính xác thực của văn bản đồng ý của người hiến.
Trường hợp người từ đủ 18 tuổi chưa đăng ký hoặc không có văn bản đồng ý hiến mô sau khi chết não, chết tuần hoàn, việc hiến mô phải có văn bản đồng ý của người đại diện. Dự thảo bổ sung quy định về người đại diện của người hiến từ đủ 18 tuổi theo thứ tự ưu tiên, gồm cha, mẹ đẻ, vợ, chồng, con ruột; anh, chị ruột từ đủ 18 tuổi trở lên; ông bà nội, ngoại.
Đối với người dưới 18 tuổi hiến mô sau khi chết não hoặc chết tuần hoàn, dự thảo bổ sung yêu cầu phải có văn bản đồng ý của người đại diện. Thứ tự ưu tiên được xác định là cha, mẹ đẻ; anh, chị ruột; ông bà nội, ngoại.
Bộ trưởng Y tế được giao quy định danh mục mô có thể hiến khi còn sống, việc kiểm tra sức khỏe người hiến và quy trình xác định không có người hiến trưởng thành phù hợp.
Những điều chỉnh trên được đưa ra sau khi Ủy ban Văn hóa và Xã hội cùng nhiều đại biểu Quốc hội lo ngại việc cho người dưới 18 tuổi hiến mô có thể ảnh hưởng đến sức khỏe, tâm lý và tiềm ẩn nguy cơ bị người thân gây áp lực.
Cơ quan thẩm tra đề nghị thu hẹp phạm vi người nhận mô, tham khảo Công ước Oviedo về việc chỉ cho phép hiến mô tái sinh cho anh, chị, em. Tại phiên thảo luận tổ, nhiều đại biểu cũng đề nghị giới hạn người nhận là anh, chị, em ruột; chỉ cho phép hiến mô tái sinh như tủy xương, tế bào gốc. Có ý kiến đề nghị không cho người dưới 18 tuổi hiến mô khi còn sống.
Để bảo vệ trẻ, các đại biểu đề nghị quy định việc tư vấn, đánh giá sức khỏe và tâm lý độc lập; bảo đảm người hiến không bị ép buộc và có quyền từ chối, rút lại sự đồng ý trước khi lấy mô. Việc lấy mô cần được đánh giá chuyên môn độc lập, chỉ thực hiện khi nguy cơ ở mức chấp nhận được và không có phương án điều trị thay thế.
Tiếp thu các ý kiến, Bộ Y tế bổ sung quy định người hiến dưới 18 tuổi và cha mẹ đẻ đều phải được tư vấn độc lập về pháp luật, sức khỏe, đánh giá tâm lý, xã hội. Cơ sở lấy mô phải thành lập Hội đồng tư vấn gồm chuyên gia y tế, pháp luật và tâm lý; các thành viên không được trực tiếp tham gia lấy, ghép mô trong trường hợp đó. Bác sĩ quyết định người hiến đủ điều kiện cũng không được là người chẩn đoán, chỉ định ghép hoặc trực tiếp tư vấn cho người hiến.
Dự thảo luật dự kiến được Quốc hội thảo luận tại hội trường sáng 2/11 và biểu quyết thông qua ngày 21/11.
Vũ Tuân