Theo nghiên cứu công bố hôm 16/9 trên tạp chí Discover Animals, nhà sinh thái học hải dương Olaf Meynecke ở Đại học Griffith, Australia và cộng sự chia sẻ khoảnh khắc một con cá voi lưng gù cái (Megaptera novaeangliae) bơi lơ lửng bên trên con non nằm bất động dưới đáy biển và cố gắng nhìn vào mắt nó như thể để kiểm tra dấu hiệu sinh tồn. Thước phim ghi lại toàn bộ hành vi của nó được quay vùng biển cách thành phố Bờ biển Vàng tại bang Queensland khoảng một kilomet hồi tháng 7/2025.
Khác với con non của những loài cá voi có răng và cá heo, cá voi lưng gù mới sinh không có đủ mỡ để nổi, nên chúng sẽ chìm xuống nếu không có sự trợ giúp của cá voi trưởng thành. Đó có thể là một phần lý do tại sao giới khoa học chưa từng chứng kiến trường hợp chết lưu ở loài này cho đến nay, vì xác chết chìm ngay xuống đáy biển sau khi sinh và gần như không thể phát hiện từ xa.
Live Science cho biết Andrew Mulville, nhân viên của tổ chức Sea World Foundation và đồng tác giả nghiên cứu, phát hiện sự việc khi trông thấy hai con cá voi lưng gù trưởng thành di chuyển trên mặt nước với màng ối trôi nổi gần đó, chứng tỏ một con trong số chúng vừa mới sinh. Do không tìm thấy dấu hiệu của con non, Mulville và đồng nghiệp theo dõi con cá voi cái dưới nước bằng camera GoPro.
Họ trông thấy con non đã chết dưới đáy biển, trong khi cá voi mẹ liên tục lặn xuống trong thời gian ngắn, nằm xuống bên cạnh và thậm chí tìm cách đẩy nhẹ vây ngực của nó. Chuỗi hành vi này kéo dài ít nhất 90 phút và có thể tiếp diễn nhiều ngày sau đó. Cá voi mẹ không cố gắng đưa xác con non lên mặt nước, có thể vì nhận ra con non đã chết trong quá trình sinh.
Con cá voi trưởng thành còn lại có thể đóng vai trò hỗ trợ đồng loại đang mang thai khi chuẩn bị sinh. Dựa trên kích thước và hình dáng của con cá voi hộ tống, có khả năng đó là con cái có độ tuổi tương đương cá voi mẹ.
Hành vi đau buồn cho thấy cá voi lưng gù có sự gắn bó mẫu tử mạnh mẽ với con non. Việc cá voi mẹ tìm cách đến gần con non trong thời gian quan sát và những cá voi trưởng thành khác được phát hiện bơi trong khu vực suốt hai ngày tiếp theo, chứng tỏ chúng có khả năng thể hiện cảm xúc trước cái chết của con non. Bản năng làm mẹ và thay đổi hormone sau khi sinh có thể góp phần khiến cá voi mẹ lưu luyến bên xác con non. Nhưng các nhà khoa học vẫn chưa biết chính xác động vật hiểu như thế nào về cái chết.
Cá voi lưng gù mẹ lưu luyến bên con non chết lưu
Cá voi lưng gù mẹ lặn xuống bên xác con non. Video: Olaf Meynecke
"Điều quan trọng là không nên nhân cách hóa trường hợp này. Nhưng chúng tôi có bằng chứng về sự thay đổi hành vi rất rõ rệt từng thấy ở các loài động vật có vú khác như voi khi chúng mất đi một thành viên trong đàn hoặc mất con non", New Scientist dẫn lời Meynecke.
Theo Guardian, cá voi lưng gù mẹ sinh con sau gần một năm mang thai. Ngay khi vừa sinh xong, cá voi mẹ thường nâng con non lên mặt nước để giúp nó hít thở. Trong vài tháng đầu đời, con non phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn sữa giàu dưỡng chất, sự bảo vệ và dẫn dắt khi di cư của cá voi mẹ. Tuy nhiên, một số con non không thể sống sót do dịch bệnh, chất ô nhiễm hoặc cá voi mẹ không có đủ nguồn dự trữ chất béo giúp nó vượt qua thai kỳ và chăm con tốt hơn.
Cá voi lưng gù thường bảo vệ con non khỏi cá voi sát thủ. Các nhà nghiên cứu cũng quan sát chúng thường bơi quanh đồng loại bị thương hoặc mắc lưới và tìm cách giúp đỡ. Chúng thậm chí can thiệp khi cá voi sát thủ tấn công hải cẩu, sư tử biển và cá voi xám non. Những hành vi quan tâm và chăm sóc kiểu này được gọi là hành vi tương trợ và rất phổ biến ở động vật biển có vú bao gồm cá voi và cá heo.
An Khang tổng hợp