Bác sĩ chuyên khoa 1 Bùi Thị Yến Nhi, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM - cơ sở 3, cho biết tía tô là loại rau gia vị quen thuộc trong bữa ăn của người Việt và cũng được sử dụng làm vị thuốc trong y học cổ truyền. Theo lý luận y học cổ truyền, lá tía tô còn gọi tô diệp, có vị cay, tính ôn, quy vào kinh phế và tỳ, có công năng giải biểu tán hàn, hành khí, hòa vị.
"Lá tía tô thường được dùng trong trường hợp cảm mạo phong hàn, biểu hiện như sợ lạnh, nghẹt mũi, chảy nước mũi trong, đau đầu, ho nhẹ, ít hoặc không ra mồ hôi. Khi kèm đầy bụng, buồn nôn hoặc ăn uống kém, tía tô cũng được sử dụng theo hướng hành khí, hòa vị", bác sĩ Yến Nhi chia sẻ.
Cháo tía tô
Một cách sử dụng đơn giản là nấu cháo tía tô. Có thể chuẩn bị khoảng 30g gạo tẻ, 8g lá tía tô tươi, 3 lát gừng, 3 củ hành nhỏ, một ít muối và lượng nước vừa đủ. Gạo vo sạch, nấu nhừ thành cháo. Tía tô rửa sạch, thái nhỏ; hành thái nhỏ; gừng thái sợi. Khi cháo chín, cho gừng vào nấu thêm vài phút, sau đó tắt bếp rồi cho hành và tía tô vào, khuấy đều và nêm nhạt vừa ăn. Cháo nên dùng khi còn ấm nóng. Không cần đun tía tô lâu vì các thành phần tạo mùi thơm của lá dễ bay hơi khi gia nhiệt kéo dài.
Rau gia vị
Ngoài cháo, lá tía tô có thể sử dụng như một loại rau gia vị trong nhiều món ăn hằng ngày. Lá tươi có thể ăn kèm bún, phở, gỏi, rau sống; thái nhỏ cho vào canh, món om, trứng chiên; dùng cùng cá, thịt hoặc các món cuốn.
Tía tô là loại rau gia vị quen thuộc và là vị thuốc trong y học cổ truyền
ẢNH: LÊ CẦM
Nước tía tô
Tía tô cũng có thể được hãm cùng vài lát gừng thành thức uống ấm. Tuy nhiên, không nên xem “nước tía tô” là thức uống có tác dụng giải độc, giảm cân hoặc phòng bệnh khi có bằng chứng phù hợp.
Với lượng sử dụng như rau gia vị trong bữa ăn, tía tô đã có lịch sử sử dụng lâu đời tại nhiều nước châu Á. Tuy nhiên, sử dụng như một vị thuốc, dùng lượng lớn hoặc kéo dài lại là vấn đề khác. Hiện dữ liệu lâm sàng về độ an toàn của việc dùng lá tía tô liều cao trong thời gian dài ở người còn hạn chế. Vì vậy, không nên tự uống nước sắc, nước ép hoặc các chế phẩm tía tô đậm đặc liên tục nhiều tuần, nhiều tháng với mục đích phòng hoặc điều trị bệnh.
Ai không nên sử dụng tía tô
Người từng có phản ứng dị ứng với tía tô hoặc các sản phẩm từ tía tô cần tránh sử dụng. Phụ nữ mang thai, người đang cho con bú, trẻ nhỏ, người có bệnh gan thận hoặc đang sử dụng thuốc điều trị không nhất thiết phải kiêng tía tô khi dùng như một loại rau thông thường nhưng cần thận trọng nếu muốn sử dụng với lượng lớn, kéo dài hoặc dưới dạng chế phẩm cô đặc. Vì dữ liệu an toàn và tương tác thuốc ở các nhóm này hiện chưa đầy đủ.
Theo y học cổ truyền, tía tô có tính ôn và chủ yếu phù hợp với cảm mạo phong hàn. Người đang sốt cao, khát nhiều, họng đỏ đau rõ, ra nhiều mồ hôi hoặc có dấu hiệu mất nước không nên tự dùng nhiều tía tô, gừng và hành với mục đích làm ra thêm mồ hôi. Hướng dẫn điều trị cảm mạo của Bộ Y tế cũng lưu ý pháp giải biểu nếu sử dụng quá mức có thể làm hao tổn tân dịch. Vì vậy, món ăn “giải cảm” không nên được áp dụng giống nhau cho mọi trường hợp.
Các nghiên cứu hiện đại đã khảo sát nhiều thành phần và hoạt tính sinh học của tía tô nhưng phần lớn bằng chứng vẫn ở mức tiền lâm sàng. Hiện chưa đủ cơ sở để khẳng định việc sử dụng riêng lá tía tô có thể điều trị cảm lạnh hoặc cúm. Tía tô vì vậy phù hợp khi được nhìn nhận ở hai vai trò: một loại rau gia vị quen thuộc và một vị thuốc có chỉ định cụ thể trong y học cổ truyền. Nếu sốt cao, khó thở, đau ngực, mệt nhiều, ho tăng dần hoặc triệu chứng kéo dài, người bệnh nên đi khám để được đánh giá đúng nguyên nhân.