GS.TS.BS Đặng Vạn Phước, Phó chủ tịch Hội Tim mạch học Việt Nam, tại hội nghị khoa học của Bệnh viện Đa khoa Thủ Đức ngày 9/10, cho biết thế kỷ 21 chứng kiến sự chuyển dịch rõ rệt từ bệnh lây nhiễm sang bệnh không lây nhiễm. Trong đó, bệnh tim mạch và đái tháo đường là những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu thế giới.
Tại Việt Nam, bệnh không lây nhiễm chiếm 78% gánh nặng bệnh tật. Trong đó, các bệnh tim mạch, đái tháo đường và bệnh thận liên quan đến hơn 40% số ca tử vong, gồm hơn 23% do đột quỵ, 9,2% do bệnh tim thiếu máu cục bộ, 4,4% do đái tháo đường và 3,3% do bệnh thận.
Ba nhóm bệnh này hiếm khi tồn tại riêng lẻ mà thường chồng lấp, thúc đẩy nhau tiến triển. Khoảng 40% bệnh nhân đái tháo đường type 2 mắc kèm bệnh thận mạn; 44% người nhập viện vì suy tim có đái tháo đường, trong khi gần một nửa bệnh nhân suy tim bị suy giảm chức năng thận.
Theo giáo sư Phước, các bệnh lý này có chung nhiều cơ chế sinh lý bệnh, như viêm mạn tính, stress oxy hóa, đề kháng insulin và rối loạn chức năng nội mạc mạch máu. Những yếu tố nguy cơ như béo phì, tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu và đái tháo đường có thể thúc đẩy tổn thương mạch máu, dẫn đến xơ vữa động mạch, nhồi máu cơ tim, đột quỵ, suy tim và suy thận.
Khi một cơ quan bị tổn thương, nguy cơ biến chứng ở các cơ quan còn lại cũng tăng lên, tạo thành vòng xoắn bệnh lý khiến sức khỏe người bệnh suy giảm, việc điều trị ngày càng phức tạp và tốn kém.
Năm 2023, Hiệp hội Tim mạch Mỹ đưa ra khái niệm hội chứng tim mạch - thận - chuyển hóa (CKM), mô tả mối liên hệ giữa các yếu tố nguy cơ chuyển hóa, bệnh thận mạn và bệnh tim mạch. Hội chứng được chia thành 5 giai đoạn, từ chưa có yếu tố nguy cơ đến khi xuất hiện biến cố tim mạch.
Can thiệp điều trị bệnh nhân tại Bệnh viện Đa khoa Thủ Đức. Ảnh: Bệnh viện cung cấp
Ở giai đoạn 1, người bệnh có thể thừa cân, béo phì hoặc tích tụ mỡ bất thường. Sang giai đoạn 2, các rối loạn như đái tháo đường type 2, tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu hoặc bệnh thận mạn xuất hiện. Giai đoạn 3 có thể đã có tổn thương tim mạch chưa biểu hiện triệu chứng rõ rệt, như xơ vữa động mạch hoặc suy tim giai đoạn sớm. Đến giai đoạn 4, người bệnh đã mắc bệnh tim mạch trên lâm sàng như nhồi máu cơ tim, đột quỵ, suy tim hoặc bệnh động mạch ngoại biên, có thể kèm suy thận.
"Trước đây, bác sĩ tim mạch thường tập trung vào bệnh tim, bác sĩ thận điều trị bệnh thận, còn bác sĩ nội tiết kiểm soát đái tháo đường. Hội chứng CKM đòi hỏi các chuyên khoa liên kết để nhìn nhận toàn diện tình trạng người bệnh", ông Phước nói.
Theo giáo sư, phát hiện và kiểm soát các yếu tố nguy cơ từ sớm có ý nghĩa quan trọng trong ngăn ngừa biến chứng. Khi bệnh tiến triển đến giai đoạn nhồi máu cơ tim, đột quỵ hoặc suy thận nặng phải lọc máu, chi phí điều trị tăng cao, trong khi khả năng phục hồi bị hạn chế.
Điều trị hội chứng CKM hiện không chỉ tập trung kiểm soát đường huyết mà còn hướng đến bảo vệ đồng thời tim và thận. Bên cạnh thay đổi lối sống, kiểm soát huyết áp, mỡ máu và các yếu tố nguy cơ khác, bác sĩ có thể chỉ định những nhóm thuốc giúp giảm nguy cơ biến chứng tim mạch, làm chậm tiến triển bệnh thận ở người phù hợp. Việc lựa chọn thuốc cần căn cứ vào bệnh nền, chức năng thận và tình trạng cụ thể của từng người bệnh.
Lê Phương