Cận cảnh kiếm, trang sức, bình gốm trong mộ gạch gần 1.600 năm tuổi

Chiều 16-9, Bảo tàng Nghệ An - Xô viết Nghệ Tĩnh phối hợp với Trường đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội tổ chức hội nghị báo cáo sơ bộ kết quả khai quật khẩn cấp dấu tích mộ gạch Rú Bụt, xã Kim Liên, Nghệ An.

Tháng 4-2026, ông Trần Đình Tuấn trong quá trình đào đất trồng cây ở khu vực Rú Bụt, xã Kim Liên, tỉnh Nghệ An, phát hiện dấu tích vòm cuốn của một ngôi mộ gạch.

Báo cáo kết quả khai quật, tiến sĩ Nguyễn Văn Anh - Trưởng khoa lịch sử và văn hóa, Trường đại học Khoa học xã hội và Nhân văn - cho biết cuộc khai quật khẩn cấp đã xác định và làm xuất lộ dấu tích của hai ngôi mộ gạch cùng hướng.

Trong đó, mộ 1 (M1) được phát hiện trong quá trình người dân đào đất trồng cây; mộ 2 (M2) được phát hiện và làm xuất lộ trong quá trình khai quật. Hai mộ có cấu trúc gồm ba phần: huyệt, huyệt đạo và hầm mộ. 

• Đồng ý khai quật mở rộng tại di tích Hành cung Lỗ Giang

Gạch được sử dụng ở hai mộ phần lớn là gạch chữ nhật màu đỏ/xám, độ nung thấp, nhiều kích thước. Đa phần là gạch chữ nhật đỏ không trang trí hoa văn, số ít tiêu bản trang trí hoa văn kẻ ca rô. Hoa văn được thể hiện ở cạnh mỏng, có ba loại: hoa văn kẻ ca rô, hoa thị và dấu "x".

Đồ tùy táng trong M1 gồm 3 nhóm chất liệu chính: đồ gốm, đồ thủy tinh và đồ kim loại.

Đồ tùy táng trong M2 chưa bị xâm phạm, nhóm đồ tùy táng còn nguyên vẹn tại vị trí ban đầu. Đồ tùy táng đa dạng, gồm 4 nhóm chất liệu chính: gốm, sành, thủy tinh và kim loại.

Căn cứ đặc điểm cấu trúc, kỹ thuật xây dựng và các di vật phát hiện tại di tích, đây là hai mộ táng với hầm mộ được xây xếp bằng gạch.

Loại hình mộ này thường được gọi là mộ gạch hoặc mộ Hán, khá phổ biến tại các khu vực ven những dòng sông lớn và các tuyến giao thông đường thủy, trong đó có các khu vực Lục Đầu Giang, Bạch Đằng, Y Bích, sông Lam... vốn giữ vai trò kết nối giữa các trung tâm cư trú với biển.

Tại Nghệ An, khảo cổ học đã ghi nhận một số di tích có loại hình tương tự tại khu vực Nam Lộc cũ (nay là xã Vạn An), Nam Kim cũ (nay là xã Thiên Nhẫn) và Kim Liên cũ (nay là xã Kim Liên).

Đối chiếu với các mộ gạch đã được nghiên cứu, đặc biệt là mộ Nam Lộc (Vạn An) và mộ Núi Chung (Kim Liên), có thể nhận thấy hai mộ gạch tại Rú Bụt có nhiều điểm tương đồng về mặt bằng cũng như phương thức đào huyệt và xây dựng hầm mộ.

"Đây là hai trong những ngôi mộ gạch hiếm hoi chưa bị xâm hại trước khi được phát lộ. Điều này cung cấp các thông tin chính xác về cách thức bài trí các đồ tùy táng trong hầm mộ.

Dựa trên diễn biến địa tầng, đặc điểm vị trí, cấu trúc, kỹ thuật xây dựng và hệ thống di vật thu được, bước đầu có thể xác định hai mộ gạch được xây dựng trong giai đoạn Lục Triều, thế kỷ 4-6", tiến sĩ Nguyễn Văn Anh nói.

Đoàn khai quật kiến nghị tiến hành các biện pháp bảo tồn tạm thời bằng phương pháp lấp phủ bảo vệ hố khai quật nhằm hạn chế tác động của môi trường và các hoạt động của con người.

Các chuyên gia nghiên cứu kiến nghị các cơ quan chức năng Nghệ An xây dựng chương trình nghiên cứu, điều tra, khảo sát tổng thể các di tích trong khu vực, không chỉ tập trung vào dấu tích mộ gạch Rú Bụt và vùng phụ cận mà mở rộng phạm vi nghiên cứu đối với các di tích khảo cổ, lịch sử và văn hóa có liên quan trong lưu vực sông Lam.

Trên cơ sở kết quả nghiên cứu và điều kiện thực tế, có thể nghiên cứu phương án tái xuất lộ di tích trong tương lai, kết hợp với các giải pháp bảo tồn, che bảo vệ và phát huy giá trị phù hợp, gắn di tích cùng cộng đồng.

Di vật trong hai mộ gạch có gì?

M1 có đồ gốm, gồm hai nhóm là gốm men và gốm đất nung. Gốm men ghi nhận bốn loại hình: âu, nắp, chén và bát; gốm đất nung ghi nhận một tiêu bản, có thể là chân đèn.

Đồ kim loại: thu được các tiêu bản tiền Ngũ Thù và các tiêu bản thuộc nhóm vũ khí, công cụ, gồm mũi nhọn, lưỡi đao, chuôi đao, kiếm, đao và dao. Các hiện vật phần lớn bị gãy, oxy hóa và không còn nguyên trạng.

Theo ghi nhận khi hầm mộ được phát lộ, các tiêu bản kiếm và đao nằm tại vị trí đầu mộ, xếp chéo nhau, tạo thành hình mũi nhọn hướng về phía đầu mộ. Ngoài ra, ghi nhận một tiêu bản chuôi bằng gỗ bọc sắt, có khả năng là một loại dao.

M2 có đồ gốm tập trung tại đầu mộ và hai bên cửa mộ, gồm hai nhóm: gốm men (bình, nắp). Men trên các hiện vật đã bị bong tróc; gốm đất nung (nồi, vò, lọ, dọi se chỉ, chén). Đồ sành gồm lọ, nắp và chén.

Kim loại: đồng phát lộ một tiêu bản muôi đồng tại vị trí nền gạch giáp cửa mộ và một tiêu bản đồng đã bị mủn nát, không thể nhận diện tại vị trí đầu mộ.

Sắt: vòng tay, dao; kim loại màu vàng: hạt chuỗi nhỏ, hạt chuỗi đa giác, lá (hay cánh hoa), thủy tinh phủ kim loại. Thủy tinh: hạt chuỗi tinh thể dạng đa giác.

Sau 45 ngày khai quật khẩn cấp dưới chân đèo Hải Vân, các nhà khảo cổ tìm thấy nền móng trạm Nam Chơn và đồn Chơn Sảng, công trình quân sự thời Nguyễn trong buổi đầu kháng Pháp.