Canada “xoay trục” khỏi Mỹ giữa thương chiến căng thẳng

Thủ tướng Canada Mark Carney tuyên bố ngày 8/9 rằng đất nước ông đang bước vào giai đoạn “xoay trục” khỏi sự phụ thuộc quá lớn vào Mỹ, trong bối cảnh thương chiến giữa hai nước ngày càng căng thẳng. Theo ông, bốn thập niên hội nhập kinh tế sâu rộng từng đem lại hoạt động kinh doanh thuận lợi, nhưng đồng thời khiến Canada dựa quá nhiều vào một đối tác kinh tế duy nhất. Nhà lãnh đạo Canada nhấn mạnh giai đoạn đó đã kết thúc, buộc Ottawa phải tìm hướng phát triển mới thay vì chờ đợi một “thời hoàng kim” quay trở lại. Ông Carney cho biết kế hoạch của chính phủ kể từ khi ông nhậm chức tập trung vào phát triển, đa dạng hóa và giảm mức lệ thuộc, thay vì phủ nhận thực tế đang diễn ra. Việc chuyển hướng này chắc chắn gây tổn thất đáng kể, song Thủ tướng Canada cảnh báo cái giá của việc không hành động sẽ còn lớn hơn nhiều. Trong bối cảnh thương mại với Mỹ liên tục phát sinh căng thẳng, ông tin Canada có đầy đủ điều kiện để thay đổi hướng đi và tiếp tục thịnh vượng. Theo bài viết của Dân Trí, biện pháp thuế quan trả đũa của Canada bắt đầu có hiệu lực ngay sau nửa đêm ngày 8/9, theo giờ địa phương. Động thái này cho thấy chính quyền ông Carney đang gia tăng sức ép kinh tế đối với Mỹ, đối tác thương mại lớn nhất của Canada. Các mức thuế mới được áp lên lượng hàng hóa Mỹ trị giá 20 tỷ USD, với thuế suất dao động từ 15% đến 50%. Danh sách hàng hóa chịu thuế trả đũa khá rộng, gồm thép, đồ nội thất, quần áo, đồ điện tử cùng nhiều mặt hàng khác được nhập khẩu từ Mỹ. Những biện pháp này diễn ra khi các cuộc đàm phán thương mại giữa hai nước, vốn là những đối tác hàng đầu của nhau, đã đổ vỡ vào phút chót hồi tháng trước. Căng thẳng mới cũng làm gia tăng bất định xung quanh Hiệp định Thương mại Tự do Mỹ, Mexico, Canada, thường được gọi là USMCA, đang đến kỳ rà soát hàng năm. Tổng thống Mỹ Donald Trump trước đó đã từ chối gia hạn USMCA thêm một thập niên, khiến triển vọng duy trì khuôn khổ thương mại Bắc Mỹ trở nên khó đoán hơn. Ngày 7/9, ông Trump tiếp tục cảnh báo sẽ cấm bán máy bay phản lực Bombardier của Canada tại thị trường Mỹ nếu những máy bay này không được sản xuất tại Mỹ. Bombardier, doanh nghiệp đặt trụ sở ở Montreal, khẳng định công ty vẫn duy trì hoạt động sản xuất đáng kể tại Mỹ và tiếp tục mở rộng sự hiện diện ở quốc gia này. Các mức thuế do ông Trump áp dụng hồi tháng 8 đã ảnh hưởng đến nhiều ngành hàng Canada, từ rượu vang, đồ nội thất, sản phẩm sữa đến xi măng, quần áo, cần câu cá và thiết bị khúc côn cầu. Tổng giá trị hàng hóa Canada chịu tác động được nêu ở mức khoảng 20 tỷ USD, tương đương 5% kim ngạch xuất khẩu của nước này sang Mỹ. Những con số này cho thấy ảnh hưởng trực tiếp tuy chưa bao phủ toàn bộ hoạt động xuất khẩu, nhưng đủ tạo sức ép lên nhiều doanh nghiệp và ngành sản xuất. Căng thẳng song phương còn bị đẩy cao bởi những động thái mang màu sắc biểu tượng, trong đó có sắc lệnh ông Trump ký hồi tháng 8 nhằm đổi tên hồ Ontario thành “hồ Mỹ”. Hồ Ontario nằm tại khu vực biên giới giữa Canada và Mỹ, nên quyết định này nhanh chóng vấp phải làn sóng phản đối tại Canada. Tranh cãi về tên gọi góp thêm một lớp bất đồng vào quan hệ vốn đang chịu sức ép từ thuế quan và những cuộc thương lượng thất bại. Trước khi nguy cơ thương chiến nổi lên, Canada vẫn phụ thuộc rất lớn vào nền kinh tế Mỹ, thể hiện rõ qua dòng chảy hàng hóa hai chiều giữa hai nước. Gần 60% lượng hàng nhập khẩu của Canada đến từ Mỹ, trong khi khoảng 70% hàng xuất khẩu của Canada được đưa sang thị trường láng giềng này. Vì vậy, kế hoạch đa dạng hóa của ông Carney có thể giúp Canada giảm rủi ro dài hạn, nhưng chính phủ cũng phải chấp nhận những chi phí không nhỏ trong quá trình chuyển đổi. Lập trường của Thủ tướng Carney không phải là phủ nhận vai trò của Mỹ, mà là tìm cách giảm tình trạng phụ thuộc vào một thị trường duy nhất. Ông cho rằng Canada cần nhìn thẳng vào thực tế mới, chuẩn bị cho những thay đổi lâu dài và chủ động mở rộng các lựa chọn kinh tế. Trong lúc thuế quan trả đũa đã bắt đầu có hiệu lực, quan hệ thương mại Bắc Mỹ đứng trước một giai đoạn nhiều bất định, với cả Ottawa và Washington đều phải cân nhắc kỹ cái giá của những bước đi tiếp theo.