Do tin tưởng nhau, hai bên chỉ viết giấy tay ghi rõ số vàng, có chữ ký của người mượn, nhưng không ghi thời hạn trả và cũng không tính lãi.
Nay gia đình tôi có việc cần dùng, tôi đã nhiều lần hỏi lại nhưng người này cứ khất lần, cho rằng lúc mượn không hẹn ngày trả nên chưa phải trả, khi nào có điều kiện sẽ trả dần.
Vậy cho tôi hỏi: Trường hợp cho mượn vàng mà không thỏa thuận thời hạn trả thì tôi có quyền đòi lại hay không? Nếu người đó vẫn không chịu trả thì tôi phải làm gì?
Độc giả Minh Hằng
Luật sư tư vấn:
Về bản chất pháp lý, việc "cho mượn vàng" để bên kia sử dụng (bán lấy tiền làm vốn), sau đó trả lại số vàng tương đương là hợp đồng vay tài sản theo Điều 463 Bộ luật Dân sự năm 2015, chứ không phải hợp đồng mượn tài sản. Bởi vàng là vật cùng loại, bên vay trở thành chủ sở hữu số vàng kể từ thời điểm nhận (Điều 464 Bộ luật Dân sự năm 2015) và có nghĩa vụ trả lại vàng cùng loại, đúng số lượng, chất lượng (khoản 1 Điều 466 Bộ luật Dân sự năm 2015).
Theo khoản 1 Điều 469 Bộ luật Dân sự năm 2015, đối với hợp đồng vay không kỳ hạn và không có lãi thì bên cho vay có quyền đòi lại tài sản bất cứ lúc nào, nhưng phải báo trước cho bên vay một thời gian hợp lý; bên vay cũng có quyền trả nợ bất cứ lúc nào. Trường hợp vay không kỳ hạn có lãi, bên cho vay cũng có quyền đòi lại tài sản bất cứ lúc nào với điều kiện báo trước, đồng thời được trả lãi đến thời điểm nhận lại tài sản (khoản 2 Điều 469).
Như vậy, việc hai bên không thỏa thuận thời hạn trả không làm mất quyền đòi lại vàng của bạn; lý do "lúc mượn không hẹn ngày trả" mà người vay đưa ra là không có cơ sở pháp lý. Bạn nên gửi thông báo đòi nợ bằng văn bản (có ký nhận, gửi bưu điện có báo phát hoặc tin nhắn được lưu lại), ghi rõ số vàng và một thời hạn hoàn trả hợp lý để làm căn cứ chứng minh đã báo trước.
Hết thời hạn đã thông báo mà người vay vẫn không trả, bạn có thể khởi kiện tại Tòa án nhân dân có thẩm quyền nơi người vay cư trú, yêu cầu trả lại 5 chỉ vàng SJC. Nếu người vay không thể trả bằng vàng thì có thể trả bằng tiền theo trị giá của số vàng tại địa điểm và thời điểm trả nợ, nếu được bạn đồng ý (khoản 2 Điều 466 Bộ luật Dân sự năm 2015). Giấy viết tay có chữ ký của người vay, tin nhắn, ghi âm, người làm chứng... là những chứng cứ quan trọng cần được lưu giữ cẩn thận.
Lưu ý: Việc chậm trả đơn thuần là tranh chấp dân sự. Tuy nhiên, nếu người vay dùng thủ đoạn gian dối, bỏ trốn để chiếm đoạt số vàng, hoặc đến hạn trả (sau khi đã được báo trước) mặc dù có điều kiện, khả năng nhưng cố tình không trả, hoặc đã sử dụng vàng vào mục đích bất hợp pháp dẫn đến không có khả năng trả lại, mà giá trị tài sản từ 4 triệu đồng trở lên, thì có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội Lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản theo Điều 175 Bộ luật Hình sự năm 2015 (đã được sửa đổi, bổ sung).
Luật sư Phạm Thanh Hữu
Đoàn luật sư TP HCM