Chủ tịch Quốc hội: Không để sửa luật này lại gây vướng ở luật khác
Nguồn ảnh: VnExpress
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn yêu cầu các cơ quan rà soát kỹ để việc tháo gỡ điểm nghẽn ở luật này không tạo thêm vướng mắc ở luật khác, cùng một vấn đề không được quy định theo nhiều cách.
Khai mạc Hội nghị đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách sáng 28/9, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho biết trong hai ngày làm việc, đại biểu sẽ thảo luận, cho ý kiến 17 dự án luật dự kiến trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ 2.
Theo Chủ tịch Quốc hội, khối lượng lập pháp lớn, nhiều luật được sửa đổi cùng lúc nên yêu cầu quan trọng là bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật. Các cơ quan của Chính phủ và Quốc hội cần rà soát kỹ sự thống nhất về khái niệm, thẩm quyền, trình tự, thủ tục, phân cấp, phân quyền, đất đai, tài chính, dữ liệu và thời điểm có hiệu lực.
Chủ tịch Quốc hội cũng yêu cầu mỗi dự án luật phải trả lời được những vấn đề cụ thể như đang giải quyết vướng mắc gì của thực tiễn, vì sao phải sửa luật, chính sách mới tạo ra giá trị gì, tác động đến ai, chi phí tuân thủ ra sao, nguồn lực thực hiện ở đâu và ai chịu trách nhiệm đến cùng.
Theo ông, luật cần tập trung vào những vấn đề thuộc thẩm quyền Quốc hội, có tính nguyên tắc và ổn định. Những nội dung thường xuyên biến động có thể giao đúng thẩm quyền để bảo đảm linh hoạt trong điều hành, nhưng "phân định giữa lập pháp và lập quy không có nghĩa là chuyển phần khó xuống nghị định, thông tư".
Những vấn đề liên quan đến quyền con người, quyền công dân, điều kiện kinh doanh, phân bổ nguồn lực, tổ chức quyền lực và trách nhiệm của cơ quan nhà nước phải được quy định đủ rõ ngay trong luật. Ngược lại, không nên đưa vào luật quá nhiều quy trình kỹ thuật, nghiệp vụ hoặc những nội dung thường xuyên thay đổi.
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu khai mạc hội nghị sáng 28/9. Ảnh: Hoàng Phong
Từ đó, Chủ tịch Quốc hội nêu ba nguyên tắc trong xây dựng pháp luật: Luật ngắn hơn nhưng không mỏng về chính sách; quy định ít hơn nhưng trách nhiệm phải rõ hơn; ổn định hơn nhưng vẫn phải đủ khả năng thích ứng với thực tiễn.
Theo ông Trần Thanh Mẫn, Quốc hội khóa 16 có tỷ lệ đại biểu chuyên trách cao hơn, đồng nghĩa yêu cầu về tính chuyên nghiệp và trách nhiệm đối với từng quyết định lập pháp cũng lớn hơn. Ông đề nghị đại biểu tập trung vào những vấn đề còn ý kiến khác nhau, phát biểu thẳng, ngắn, rõ chính kiến, lập luận và phương án xử lý.
Hội nghị diễn ra trong bối cảnh năm 2026 là năm đầu triển khai Nghị quyết Đại hội 14 của Đảng; nhiều chủ trương lớn về khoa học công nghệ, hội nhập quốc tế, phát triển kinh tế tư nhân, đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đang được khẩn trương thể chế hóa.
"Khối lượng lớn, thời gian gấp, nhưng chất lượng không được phép giảm. Càng làm nhanh càng phải chắc; càng sửa nhiều luật, càng phải bảo đảm tính hệ thống", Chủ tịch Quốc hội nói.
Ông đề nghị ngay sau hội nghị, cơ quan chủ trì soạn thảo và thẩm tra khẩn trương tiếp thu, hoàn thiện hồ sơ. Báo cáo giải trình phải nêu rõ ý kiến nào được tiếp thu, ý kiến nào không và lý do.
Theo Chủ tịch Quốc hội, thước đo cuối cùng không phải thông qua được bao nhiêu luật, mà sau khi luật ban hành, bộ máy có vận hành tốt hơn, người dân và doanh nghiệp có thuận lợi hơn, nguồn lực xã hội có được giải phóng và năng lực quản trị quốc gia có được nâng lên hay không.
Trong ngày 28-29/9, đại biểu Quốc hội chuyên trách thảo luận 17 dự án luật, chia thành 5 nhóm lĩnh vực. Nhóm kinh tế, tài chính gồm sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán; Luật Kế toán, Luật Kiểm toán độc lập; Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Nhóm an ninh gồm Luật Bảo vệ công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia; Luật An ninh dữ liệu; Luật Định danh và xác thực điện tử. Nhóm khoa học, môi trường gồm sửa Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo; Luật Bảo vệ môi trường; Luật Điện lực và Luật Bưu chính.
Nhóm hành chính, tư pháp gồm Bộ luật Hình sự, Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự, Bộ luật Tố tụng hình sự và Luật Xử lý vi phạm hành chính.
Nhóm văn hóa, xã hội gồm sửa đổi, bổ sung một số điều của các luật về thể dục thể thao, du lịch, thư viện, điện ảnh, di sản văn hóa, quảng cáo, báo chí; Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác; cùng dự án sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội.
Sơn Hà
Sáng 28/9, khai mạc Hội nghị đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho biết các đại biểu có hai ngày để thảo luận 17 dự án luật, dự kiến trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ 2. Khối lượng lập pháp lớn, nhiều luật được xem xét sửa đổi cùng lúc, khiến việc bảo đảm tính thống nhất trong toàn bộ hệ thống pháp luật trở thành yêu cầu đặc biệt quan trọng. Theo ông, các cơ quan thuộc Chính phủ và Quốc hội cần rà soát kỹ những quy định liên quan đến khái niệm, thẩm quyền, trình tự, thủ tục, phân cấp, phân quyền, đất đai, tài chính, dữ liệu và thời điểm luật có hiệu lực.
Mỗi dự án luật, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, cần chỉ rõ đang xử lý vướng mắc thực tế nào và vì sao việc sửa đổi là cần thiết. Cơ quan soạn thảo cũng cần làm rõ chính sách mới tạo ra giá trị gì, ảnh hưởng đến những ai, chi phí tuân thủ ra sao, nguồn lực thực hiện lấy từ đâu và ai chịu trách nhiệm đến cùng. Những câu hỏi cụ thể ấy giúp đại biểu cân nhắc tác động thực chất của đề xuất, thay vì chỉ xem xét việc sửa luật như một bước hoàn thiện văn bản.
Luật nên tập trung vào những vấn đề thuộc thẩm quyền Quốc hội, mang tính nguyên tắc và cần ổn định, theo định hướng được ông Trần Thanh Mẫn nêu tại hội nghị. Với nội dung thường xuyên biến động, có thể giao cho đúng cơ quan có thẩm quyền để việc điều hành linh hoạt hơn, nhưng ranh giới giữa lập pháp và lập quy phải được xác định rõ. Ông lưu ý việc phân định ấy không đồng nghĩa với chuyển những vấn đề khó từ luật xuống nghị định hoặc thông tư, khiến trách nhiệm quy định bị đẩy khỏi cơ quan lập pháp.
Các nội dung gắn với quyền con người, quyền công dân, điều kiện kinh doanh, phân bổ nguồn lực, tổ chức quyền lực và trách nhiệm của cơ quan nhà nước cần được quy định đủ rõ ngay trong luật. Ngược lại, không nên đưa quá nhiều quy trình kỹ thuật, nghiệp vụ hoặc quy định thường xuyên thay đổi vào văn bản luật, bởi chúng có thể khiến luật cồng kềnh và kém linh hoạt. Từ yêu cầu đó, Chủ tịch Quốc hội nêu ba nguyên tắc xây dựng pháp luật: luật ngắn hơn nhưng chính sách không mỏng, quy định ít hơn nhưng trách nhiệm rõ hơn, ổn định hơn nhưng vẫn thích ứng được thực tiễn.
Theo ông Trần Thanh Mẫn, Quốc hội khóa 16 có tỷ lệ đại biểu chuyên trách cao hơn, đồng thời đặt ra yêu cầu lớn hơn về tính chuyên nghiệp và trách nhiệm trong từng quyết định lập pháp. Ông đề nghị đại biểu tập trung vào những nội dung còn nhiều ý kiến khác nhau, phát biểu thẳng thắn, ngắn gọn, nêu rõ chính kiến, lập luận và phương án xử lý. Hội nghị diễn ra khi năm 2026 là năm đầu triển khai Nghị quyết Đại hội 14 của Đảng, trong lúc nhiều chủ trương lớn đang được khẩn trương thể chế hóa.
Những chủ trương được nhắc đến gồm phát triển khoa học công nghệ, hội nhập quốc tế, thúc đẩy kinh tế tư nhân và đổi mới công tác xây dựng, thi hành pháp luật. Trước khối lượng công việc lớn và thời gian gấp, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu chất lượng không được giảm, càng làm nhanh càng phải chắc và càng sửa nhiều luật càng phải bảo đảm tính hệ thống. Ngay sau hội nghị, ông đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo và cơ quan thẩm tra khẩn trương tiếp thu ý kiến, hoàn thiện hồ sơ các dự án luật.
Báo cáo giải trình cần nêu rõ ý kiến nào đã được tiếp thu, ý kiến nào chưa được tiếp thu và lý do của từng trường hợp, theo yêu cầu của Chủ tịch Quốc hội. Ông cho rằng số lượng luật được thông qua không phải thước đo cuối cùng của chất lượng lập pháp, nếu chưa biết các văn bản ấy tạo ra thay đổi gì sau khi ban hành. Điều quan trọng là bộ máy có vận hành tốt hơn, người dân và doanh nghiệp có thuận lợi hơn, nguồn lực xã hội có được giải phóng và năng lực quản trị quốc gia có được nâng lên hay không.
Trong hai ngày 28 và 29/9, đại biểu Quốc hội chuyên trách thảo luận 17 dự án luật, được chia thành năm nhóm lĩnh vực, từ kinh tế, tài chính đến văn hóa, xã hội. Nhóm kinh tế, tài chính gồm các dự án sửa đổi Luật Chứng khoán, Luật Kế toán, Luật Kiểm toán độc lập và Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa; nhóm an ninh gồm luật về bảo vệ công trình quan trọng, an ninh dữ liệu, định danh và xác thực điện tử. Nhóm khoa học, môi trường có các dự án liên quan đến tài nguyên, môi trường biển và hải đảo, bảo vệ môi trường, điện lực, bưu chính; nhóm hành chính, tư pháp gồm Bộ luật Hình sự, các luật về điều tra hình sự, tố tụng hình sự và xử lý vi phạm hành chính, còn nhóm văn hóa, xã hội bao gồm những luật về thể thao, du lịch, thư viện, điện ảnh, di sản văn hóa, quảng cáo, báo chí, hiến ghép mô và bộ phận cơ thể người, hiến xác, cùng dự án sửa đổi Luật Bảo hiểm xã hội được nêu trong bài VnExpress.
