Chuyên gia nêu lý do Phú Mỹ Hưng ít ngập dù nằm ở khu Nam TPHCM

Nguồn ảnh: Dân Trí

(Dân trí) - Thảo luận về giải pháp quan trắc, ứng phó ngập úng và sụt lún ở TPHCM, các chuyên gia đào sâu câu chuyện khu đô thị Phú Mỹ Hưng ghi nhận ngập ít hơn các địa điểm xung quanh.

Ngày 29/9, Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường TPHCM tổ chức Hội thảo khoa học “Sụt lún và ngập lụt tại TPHCM và các giải pháp thích ứng”. Hội thảo quy tụ các nhà khoa học, chuyên gia kỹ thuật và nhà quản lý nhằm đánh giá thực trạng sụt lún mặt đất, ngập úng đô thị, đồng thời đề xuất giải pháp kiểm soát dựa trên công nghệ dữ liệu không gian.

Bức tranh sụt lún không đồng đều

Báo cáo kết quả nghiên cứu tại hội thảo, PGS.TS Lê Trung Chơn, Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển bền vững, cho biết, nhóm nghiên cứu đã xây dựng chuỗi quan trắc sụt lún bề mặt TPHCM giai đoạn 2015-2025.

Chuyên gia nêu lý do Phú Mỹ Hưng ít ngập dù nằm ở khu Nam TPHCM - 1 — PGS.TS Lê Trung Chơn chia sẻ tại hội thảo (Ảnh: Ngọc Tân).

Nhóm ứng dụng công nghệ quan sát trái đất (Earth Observation - EO), khai thác dữ liệu từ các vệ tinh radar khẩu độ tổng hợp (SAR) và kỹ thuật giao thoa radar InSAR. Khi kết hợp nhiều ảnh chụp theo thời gian, các nhà khoa học đo đếm được mức độ dịch chuyển bề mặt đất với độ chính xác đạt từng milimét.

Dữ liệu quan trắc cho thấy mức độ sụt lún tại TPHCM diễn ra không đồng đều giữa các khu vực. Tốc độ lún phổ biến dao động 2-5cm/năm, cá biệt một số vị trí lún 7-8cm/năm.

Những khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề nhất tập trung ở phía Nam thành phố như quận 7, Nhà Bè, Bình Chánh cũ và các dải đất trũng dọc hành lang sông Sài Gòn, sông Đồng Nai. Cá biệt, khu đô thị Phú Mỹ Hưng ở quận 7 cũ ít bị ngập và không lún như các khu vực xung quanh.

Khu vực lõi đô thị ghi nhận biên độ lún nhỏ, tương đối ổn định sau giai đoạn thành phố thực hiện nghiêm ngặt chính sách hạn chế khai thác nước ngầm.

Đánh giá sâu hơn về mặt kỹ thuật, TS Thiềm Quốc Tuấn, Trưởng Khoa Địa chất và Khoáng sản, Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường TPHCM, lưu ý rằng việc giải đoán sụt lún cần thận trọng, tránh áp dụng phép nhân tuyến tính cơ học.

Theo TS Thiềm Quốc Tuấn, khi tải trọng công trình xây dựng đè lên nền đất yếu, quá trình cố kết của các tầng bùn sét sẽ diễn ra nhanh trong thời gian đầu, sau đó tốc độ lún có xu hướng chậm dần theo thời gian.

Chuyên gia nêu lý do Phú Mỹ Hưng ít ngập dù nằm ở khu Nam TPHCM - 2 — TS Thiềm Quốc Tuấn chia sẻ tại hội nghị (Ảnh: Ngọc Tân).

Ông cũng chỉ rõ rằng việc các khu đô thị mới như Phú Mỹ Hưng không bị ngập úng không hẳn do kết cấu công trình, mà cốt lõi nằm ở việc giữ đúng cao trình cốt nền dương 2m, đồng thời duy trì hồ điều hòa và mạng lưới kênh rạch thoát nước tự nhiên.

"Thời điểm thiết kế khu đô thị Phú Mỹ Hưng, đỉnh triều cường chỉ khoảng 1,3m, nên cốt xây dựng được chọn là 2m. Tuy nhiên, mực nước triều hiện nay đã dâng cao hơn nhiều, có thời điểm đạt đỉnh 1,8m. Nếu mực nước triều tiếp tục tăng, một số vùng trũng tại Phú Mỹ Hưng sẽ đối mặt với nguy cơ bị ngập", TS Thiềm Quốc Tuấn nhận định.

Xây dựng bản sao số trên nền tảng GIS để quản trị

Từ các kết quả nghiên cứu và phản biện chuyên môn, hội thảo thống nhất quan điểm sụt lún và ngập lụt không thể giải quyết bằng biện pháp cơ học riêng lẻ. Khi nền đất bị hạ thấp kết hợp nước biển dâng, triều cường và mưa cực đoan, rủi ro tổn thương cơ sở hạ tầng sẽ tăng.

Các chuyên gia lấy dẫn chứng việc bồi đắp cốt đường giao thông thiếu tính toán đồng bộ với cao trình khu dân cư xung quanh đã dẫn đến tình trạng nước tràn ngược vào nhà dân, phá vỡ liên kết thoát nước cục bộ.

Chuyên gia nêu lý do Phú Mỹ Hưng ít ngập dù nằm ở khu Nam TPHCM - 3 — Thống kê của nhóm nghiên cứu cho thấy tình trạng ngập chủ yếu tại khu Nam TPHCM (vùng màu đỏ), trừ khu Phú Mỹ Hưng (Ảnh: Ngọc Tân).

Để giải quyết bài toán này từ gốc, PGS.TS Lê Trung Chơn nhấn mạnh đô thị thông minh phải vận hành như một bản sao số dựa trên nền tảng hệ thống thông tin địa lý (GIS - hệ thống máy tính hiển thị các lớp dữ liệu gắn liền với tọa độ không gian địa lý thực tế).

Mô hình quản trị đô thị bắt buộc phải tích hợp đầy đủ 2 nguồn dữ liệu không gian. Thứ nhất là dữ liệu tĩnh, bao gồm việc số hóa toàn bộ hệ thống hạ tầng kỹ thuật như mạng lưới đường sá, cống thoát nước ngầm, ranh giới thửa đất, công trình xây dựng và địa hình.

Thứ hai là dữ liệu động (lưu lượng xe cộ, mực nước...) thay đổi liên tục qua mạng lưới cảm biến quan trắc, thiết bị định vị, lưu lượng dòng chảy và ảnh viễn thám radar.

Khi các nguồn dữ liệu này được quy tụ về một chuẩn kỹ thuật thống nhất, cơ quan quản lý mới có thể sử dụng thuật toán và mô hình mô phỏng thủy lực để phân tích chính xác các điểm nghẽn, dự báo kịch bản ngập lụt và đưa ra quyết định quy hoạch phù hợp.

Quá trình này đòi hỏi thành phố chuyển dịch tư duy từ quản lý hành chính từng thửa đất sang quản trị không gian địa lý tích hợp, bảo đảm mọi giải pháp công trình thoát nước đều được xây dựng trên dữ liệu đo đạc chuẩn xác.

Ngày 29/9, Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường TPHCM tổ chức hội thảo khoa học về sụt lún, ngập lụt và các giải pháp thích ứng cho đô thị. Sự kiện quy tụ các nhà khoa học, chuyên gia kỹ thuật và nhà quản lý, cùng nhìn lại những rủi ro đang tác động đến thành phố. Trọng tâm thảo luận là đánh giá thực trạng, tìm cách kiểm soát sụt lún và ngập úng bằng công nghệ dữ liệu không gian. Tại hội thảo, PGS.TS Lê Trung Chơn, Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển bền vững, trình bày kết quả quan trắc sụt lún mặt đất TPHCM giai đoạn 2015-2025. Nhóm nghiên cứu sử dụng công nghệ quan sát Trái đất, khai thác ảnh từ vệ tinh radar khẩu độ tổng hợp và áp dụng kỹ thuật giao thoa radar InSAR. Nhờ kết hợp nhiều ảnh chụp ở các thời điểm, nhóm có thể đo chuyển động bề mặt đất với độ chính xác đến từng milimét. Kết quả cho thấy sụt lún diễn ra không giống nhau giữa các khu vực, với tốc độ phổ biến khoảng 2-5cm mỗi năm. Một số điểm cá biệt ghi nhận mức lún 7-8cm mỗi năm, cho thấy mức độ biến động đáng chú ý ở những nơi nền đất chịu nhiều tác động. Các khu vực bị ảnh hưởng nặng tập trung tại phía Nam thành phố, gồm quận 7, Nhà Bè, Bình Chánh cũ và những vùng đất trũng ven sông. Dọc hành lang sông Sài Gòn và sông Đồng Nai cũng có những dải đất trũng chịu rủi ro sụt lún, trong khi khu vực lõi đô thị tương đối ổn định. Theo nhóm nghiên cứu, biên độ lún tại lõi thành phố nhỏ hơn sau giai đoạn TPHCM thực hiện nghiêm chính sách hạn chế khai thác nước ngầm. Đáng chú ý, khu đô thị Phú Mỹ Hưng ở quận 7 cũ ít ngập và không lún như những khu vực xung quanh. TS Thiềm Quốc Tuấn, Trưởng Khoa Địa chất và Khoáng sản của trường, lưu ý rằng việc diễn giải số liệu sụt lún cần thận trọng, không thể chỉ nhân tuyến tính một cách máy móc. Khi công trình tạo tải trọng trên nền đất yếu, các tầng bùn sét cố kết nhanh hơn trong giai đoạn đầu. Về sau, tốc độ lún có xu hướng giảm dần, vì vậy diễn biến theo thời gian không nhất thiết giữ nguyên mức ban đầu. Lý giải sự khác biệt của Phú Mỹ Hưng, ông Tuấn cho rằng việc khu đô thị ít ngập không đơn thuần xuất phát từ kết cấu công trình. Yếu tố quan trọng là duy trì cốt nền dương 2m, cùng hệ thống hồ điều hòa và mạng lưới kênh rạch tự nhiên giúp thoát nước. Khi thiết kế khu đô thị, đỉnh triều cường chỉ khoảng 1,3m, nên cao trình xây dựng được chọn ở mức 2m. Tuy nhiên, mực nước triều hiện đã dâng cao hơn trước và có thời điểm đạt đỉnh 1,8m, theo nhận định của TS Thiềm Quốc Tuấn. Nếu triều tiếp tục tăng, một số vùng trũng bên trong Phú Mỹ Hưng vẫn có nguy cơ ngập, dù khu vực này hiện ít bị ảnh hưởng hơn xung quanh. Hội thảo cũng nhấn mạnh sụt lún và ngập lụt không thể xử lý hiệu quả bằng một biện pháp cơ học riêng lẻ. Nền đất hạ thấp, nước biển dâng, triều cường và mưa cực đoan có thể cộng hưởng, làm tăng nguy cơ tổn thương cho hạ tầng đô thị. Các chuyên gia dẫn trường hợp nâng cốt đường thiếu đồng bộ với khu dân cư, khiến nước tràn ngược vào nhà và làm rối loạn hệ thống thoát nước cục bộ. PGS.TS Lê Trung Chơn đề xuất quản trị đô thị như một bản sao số trên nền tảng GIS, kết hợp dữ liệu hạ tầng tĩnh với dữ liệu biến động như lưu lượng xe và mực nước.