Có tiền tiết kiệm vẫn lo thiếu tiền: Nghịch lý tài chính của Gen Z Mỹ

Thời còn học đại học, một phóng viên 25 tuổi của tờ Business Insider từng làm cùng lúc 3 công việc để tích lũy. Suốt năm cuối khi đi thực tập, anh giữ lại từng hóa đơn và chỉ dám chi 14 USD mua thực phẩm, dự định kết hợp với các bữa ăn miễn phí tại văn phòng để cầm cự suốt một tuần. Đến năm 2023, anh đã chạm mốc tiết kiệm 100.000 USD mà anh ấp ủ suốt nhiều năm và có công việc ổn định.

Thế nhưng, cảm giác an tâm vẫn không xuất hiện. Anh nhanh chóng tự thuyết phục rằng mình phải kiếm thêm 100.000 USD nữa mới thực sự an toàn. Cảm giác tội lỗi luôn ập đến mỗi khi anh lỡ mua một món đồ không thiết yếu. Đây không phải câu chuyện cá biệt, mà là bức tranh chung của một thế hệ đang trải qua "cơn suy thoái tâm lý" về tiền bạc.

Nghịch lý của thế hệ biết tích lũy sớm

Theo thống kê được Fortune dẫn lại, gen Z (nhóm tuổi từ 14- 29) thực tế đang sở hữu nhiều lợi thế tài chính đáng kể. Dữ liệu từ Vanguard chỉ ra rằng người trẻ bắt đầu bước vào con đường đầu tư từ độ tuổi trung bình là 19, sớm hơn thế hệ đi trước khoảng 6 năm. Đơn vị này cũng ước tính 47% lao động Gen Z có triển vọng nghỉ hưu thuận lợi, con số này ở thế hệ bùng nổ trẻ sơ sinh chỉ đạt 40%.

Bên cạnh đó, số liệu từ Cục Dự trữ Liên bang Mỹ chi nhánh St. Louis cho thấy tài sản bình quân sau điều chỉnh lạm phát của các hộ gia đình trẻ hiện cao hơn tới 35% so với thế hệ trước khi ở cùng độ tuổi. Người trẻ ngày nay năng động hơn, tận dụng tốt các công việc tay trái và có mức lương khởi điểm cải thiện.

Tuy nhiên, nền tảng số liệu tích cực ấy không xua tan được nỗi sợ thường trực. Giá nhà đất tại Mỹ theo ghi nhận của trang bất động sản Zillow đã tăng bình quân hơn 45% trong vòng 5 năm qua. Cùng với chi phí giáo dục, nuôi dạy con cái leo thang và thị trường lao động cạnh tranh gay gắt, người trẻ luôn cảm thấy mình có nguy cơ tụt hậu. Theo khảo sát từ công ty dịch vụ tài chính Edward Jones, chỉ vỏn vẹn 5% người thuộc Gen Z cảm thấy bản thân thực sự "thỏa mãn về mặt tài chính".

Thu nhập trăm nghìn USD vẫn thấy... nghèo

Nỗi ám ảnh tiền bạc không chỉ bủa vây nhóm thu nhập thấp mà còn xuất hiện rõ nét ở những người có thu nhập cao. Emma Irwin, 27 tuổi, đang làm việc trong ngành tiếp thị tại Minneapolis với mức thu nhập gần 100.000 USD mỗi năm. Dù đã đều đặn trích tiền vào các quỹ hưu trí, cô vẫn luôn cảm thấy mình đang sống chật vật qua từng kỳ lương.

Irwin chia sẻ rằng chi phí sinh hoạt đắt đỏ cùng những khoản chi dọn nhà khiến cô luôn bất an. Giấc mơ sở hữu một trang trại nhỏ để cưu mang động vật dường như quá xa vời vì chi phí đắt đỏ. Cô lo rằng mình sẽ chẳng bao giờ có thể tích lũy đủ để nghỉ hưu một cách an nhàn.

Bà Sonya Lutter, Giám đốc phụ trách sức khỏe tài chính tại Đại học Công nghệ Texas, nhận định những người có thu nhập tốt thường tự đặt lên vai áp lực tiết kiệm khổng lồ. Nỗi lo của họ chuyển từ việc trang trải nhu cầu cơ bản sang việc duy trì lối sống và bảo toàn tài sản. Nhiều người rơi vào trạng thái méo mó nhận thức: Dù kiếm được nhiều tiền, họ vẫn cảm thấy mình nghèo nàn khi tự đặt bản thân lên bàn cân so sánh với người giàu hơn.

Ở thái cực còn lại, không ít người trẻ thực sự rơi vào cảnh khó khăn. Số liệu thị trường cho thấy tỷ lệ thất nghiệp của cử nhân mới ra trường ở mức 5,6%, trong khi tỷ lệ làm công việc trái ngành hoặc dưới trình độ lên tới 42%. Báo cáo từ Bank of America cho thấy 55% người trẻ không có khoản quỹ khẩn cấp đủ chi trả 3 tháng sinh hoạt.

Như trường hợp của Maria Aldrich (26 tuổi), cô đang phải vật lộn với khoản nợ học phí hơn 100.000 USD và thu nhập bấp bênh từ nghề viết lách tự do. Aldrich mô tả tâm lý tài chính của mình gói gọn trong hai chữ "sống sót", giữa một môi trường kinh tế khắc nghiệt khiến nhiều người cảm thấy tê liệt.

Càng hiểu về tiền, tâm lý càng nặng nề

Một nguyên nhân lớn đẩy nỗi lo của người trẻ lên đỉnh điểm chính là sự bùng nổ của thông tin tài chính trên mạng xã hội. Người trẻ liên tục bị bao vây bởi các mẹo tích lũy, các bảng tính tối ưu hóa chi tiêu hay những hình mẫu thành công trước tuổi 30.

Dòng thông tin dồn dập khiến từng quyết định đời thường trở thành một bài toán cân não. Người ta bắt đầu ngần ngại trước một tấm vé xem ca nhạc trị giá 200 USD vì mải tính toán rằng nếu đem số tiền đó đi đầu tư sinh lời, nó có thể biến thành 5.000 USD trong tương lai. Ngay cả việc tiết kiệm 50 USD khi mua đồ cũ cũng bị gắn với mục tiêu xa xôi là chuyến du lịch lúc về già.

Sự căng thẳng này đôi khi chuyển hóa thành sự bức xúc đối với các thế hệ đi trước, những người từng hưởng lợi từ thời kỳ giá nhà đất còn rẻ. Tuy nhiên, chuyên gia tài chính Jade Warshaw nhận định việc so sánh giữa các thế hệ là khập khiễng, bởi mỗi thời kỳ đều có những biến động kinh tế riêng biệt, như giai đoạn lạm phát và lãi suất chạm đỉnh 18% trong thập niên 1980.

Nhận thức được gánh nặng vô hình này, một số người trẻ đang tìm cách tái thiết lập mối quan hệ với tiền bạc. Mikala Moorech (28 tuổi), một người có thu nhập hơn 100.000 USD nhưng từng gánh khoản nợ lớn, đã quyết định tìm đến chuyên gia tư vấn để giải tỏa áp lực tâm lý và điều chỉnh kỳ vọng mua nhà sao cho phù hợp với thực tế.

Học cách sống không bị chi phối bởi từng con số tính toán chi li có lẽ là bước đi cần thiết để thoát khỏi nỗi ám ảnh tài chính. Như trải nghiệm của phóng viên tờ Business Insider, sau nhiều năm đắn đo từng đồng, trong một chuyến đi bộ dưới mưa ở Tokyo, anh đã quyết định bước vào quán mì và gọi món đắt nhất trong thực đơn - một khoảnh khắc gác lại tiếng nói lo âu để trân trọng thành quả lao động của chính mình.