Giữa vùng đất Vạn Kiếp, nơi hội tụ của sáu dòng sông, bao quanh bởi những dãy núi tạo thế “long chầu hổ phục”, đền Kiếp Bạc từ bao đời nay là không gian thiêng tưởng niệm Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn. Lễ hội mùa thu năm nay càng có ý nghĩa đặc biệt khi Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử-Vĩnh Nghiêm-Côn Sơn, Kiếp Bạc được Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên hợp quốc (UNESCO) ghi danh là Di sản văn hóa thế giới.
Mùa hội được mở đầu bằng Lễ cáo yết tại đền Kiếp Bạc. Trong không gian thành kính của đền thiêng, các đại biểu, người dân và du khách dâng hương, kính cáo Đức Thánh Trần cùng các vị thần linh, xin phép mở hội. Nghi lễ được duy trì hàng trăm năm, là lời thưa gửi trang trọng của cộng đồng với các bậc tiền nhân trước khi bước vào những ngày hội chính. Không phô trương, Lễ cáo yết gây ấn tượng bởi sự trang nghiêm, tiết chế. Tiếng chiêng, tiếng trống, hương trầm và bước chân thành kính của đoàn rước đưa con người từ nhịp sống đời thường vào không gian tâm linh, như ngược dòng thời gian trở về với lịch sử.
Trưởng ban Quản lý di tích Côn Sơn-Kiếp Bạc Nguyễn Thị Thùy Liên cho biết: Trong hệ thống nghi lễ ở Kiếp Bạc, Lễ tưởng niệm Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn là điểm hội tụ của lòng thành kính. Trong ký ức dân tộc, Trần Quốc Tuấn không chỉ là vị Quốc công Tiết chế tài ba, người chỉ huy quân dân nhà Trần ba lần đánh đuổi quân Nguyên-Mông, mà còn là biểu tượng của tinh thần đoàn kết, ý chí giữ nước và nghệ thuật quân sự Việt Nam. Những nghi thức tưởng niệm trang trọng cùng chương trình nghệ thuật tái hiện thân thế, sự nghiệp, công đức của Hưng Đạo Đại vương giúp câu chuyện lịch sử không chỉ nằm trong sách vở mà tiếp tục hiện diện trong đời sống cộng đồng.
Đứng giữa dòng người đông đúc chờ được “ban” ấn, ông Nguyễn Viết Lưu, đến từ phường Hải Dương (Hải Phòng) cho rằng, Lễ khai ấn đền Kiếp Bạc là một trong những nghi lễ được người dân chờ đợi nhất. Trong quan niệm dân gian, ấn đền Kiếp Bạc gắn với uy linh Đức Thánh Trần, được người dân trân trọng mang về với mong muốn cầu bình an, may mắn, thuận hòa, giữ gìn sự yên ổn cho gia đình. Giá trị của lá ấn vì thế không chỉ nằm ở vật phẩm, mà còn ở ý nghĩa tinh thần: Niềm tin, sự hướng thiện, lời nhắc nhớ về đạo lý và tâm nguyện tìm về một điểm tựa văn hóa, tâm linh.
Trong những ngày hội, không gian đền Kiếp Bạc ngân vang tiếng chầu văn qua các buổi diễn xướng Hầu Thánh. Đây là thực hành tín ngưỡng dân gian gắn với việc thờ Đức Thánh Trần. Âm nhạc chầu văn, trang phục, động tác diễn xướng và không khí linh thiêng hòa quyện, tạo nên một loại hình nghệ thuật vừa mang tính nghi lễ, vừa giàu giá trị thẩm mỹ.
Nếu đền Kiếp Bạc là nơi hội tụ ký ức về những chiến công giữ nước, thì Lục Đầu giang mang trong mình nhiều lớp trầm tích lịch sử. Trong ánh sáng lung linh trên mặt nước, Lễ cầu an và Hội hoa đăng trên sông Lục Đầu gợi nhắc một dòng chảy ký ức về vùng đất từng hội tụ quân dân nhà Trần trong những năm tháng chống giặc Nguyên-Mông. Nghi lễ hướng về tưởng niệm Hưng Đạo Đại vương, tri ân các Anh hùng liệt sĩ, đồng thời gửi gắm ước nguyện đất nước thái bình, mưa thuận gió hòa, nhà nhà hạnh phúc.
Một trong những nghi lễ đặc sắc làm nên diện mạo riêng của Kiếp Bạc là hội quân trên sông Lục Đầu. Đây là sự kết hợp giữa nghi thức rước nước cổ truyền và tái hiện cuộc hội quân của quân dân nhà Trần tại đại bản doanh Vạn Kiếp. Được phục dựng từ năm 2006, nghi lễ trở thành một hoạt động quan trọng trong lễ hội mùa thu. Trên dòng Lục Đầu, những đoàn thuyền nối nhau tạo thành cuộc diễu hành biểu dương lực lượng. Cờ xí rợp trời, tiếng trống hội vang vọng, các đội võ thuật, lân sư rồng cùng những chiến thuyền tái hiện hình ảnh tướng sĩ nhà Trần. Hai đoàn thuyền tiến vào khu vực trung tâm, giao nhau theo các chủ đề “Hào khí Đông A”, “Hùng khí Lục Đầu”, “Ca khúc khải hoàn”, gợi lại khí thế của những cuộc hội quân, chiến trận thuở trước.
Theo đồng chí Nguyễn Minh Hùng, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Hải Phòng: Các nghi lễ tại đền Kiếp Bạc đã vượt khỏi khuôn khổ một lễ hội thường niên, trở thành phương thức để cộng đồng lưu giữ và kể lại câu chuyện về lịch sử, lòng biết ơn và sức mạnh văn hóa dân tộc. Trong không gian thiêng của Kiếp Bạc, hào khí Đông A không chỉ vọng về từ quá khứ mà tiếp tục được đánh thức trong đời sống hôm nay, nhắc nhở chúng ta thêm tự hào, thêm trách nhiệm và quyết tâm gìn giữ những di sản quý báu của cha ông.
QUỐC VINH