Vừa qua, UBND TP Hà Nội đã đưa trứng cá vào danh mục các loài cây cấm trồng tại các khu vực công cộng trên địa bàn. Với bao thế hệ người Việt, những chùm quả trứng cá chín đỏ, ngọt lịm vốn là một phần ký ức tuổi thơ thân thương. Tuy nhiên, ít ai biết rằng đằng sau vẻ quen thuộc đó là những đặc tính sinh học vô cùng mạnh mẽ cùng tiềm năng y dược phong phú chưa được khai phá hết.
Tiến sĩ Ngô Đức Phương, Viện trưởng Viện Khoa học thuốc nam, cho biết cây trứng cá có tên khoa học là Muntingia calabura L., thuộc họ Trứng cá (Muntingiaceae). Đây là loài thực vật có nguồn gốc từ vùng nhiệt đới châu Mỹ, sau đó được di thực và trồng phổ biến ở nhiều quốc gia nhiệt đới, trong đó có Việt Nam.
Đặc điểm nổi bật của cây là khả năng sinh trưởng rất nhanh, thích nghi tốt với môi trường, tán xòe rộng tạo bóng mát và có thể ra hoa, đậu quả nhiều đợt trong năm nếu gặp điều kiện thuận lợi.
Bên cạnh hình dáng đặc trưng với hoa trắng nhỏ năm cánh và quả chín đỏ mềm chứa vô số hạt li ti, loài cây này không chỉ đóng góp về mặt cảnh quan, sinh thái hay làm thức ăn cho động vật mà còn là nguồn thực phẩm quen thuộc. Điểm đáng chú ý hơn cả chính là giá trị dược liệu ẩn chứa trong từng bộ phận của cây.
Trong y học dân gian tại một số quốc gia, lá, vỏ thân và các bộ phận khác của cây trứng cá từ lâu đã được nhân dân sử dụng nhằm hỗ trợ điều trị những vấn đề sức khỏe phổ biến như viêm nhiễm, đau nhức, sốt hoặc rối loạn tiêu hóa. Tiến sĩ Ngô Đức Phương chia sẻ thêm rằng các nghiên cứu hóa thực vật hiện đại đã phát hiện ra trong cây chứa rất nhiều hợp chất thuộc nhóm flavonoid, polyphenol cùng nhiều chất chuyển hóa thứ cấp có đặc tính sinh học cao.
Nhiều công trình khoa học quốc tế đã bắt đầu chứng minh tính xác thực của những kinh nghiệm dân gian này. Đơn cử, một nghiên cứu công bố năm 2013 trên tạp chí Ethnopharmacology đã phân lập thành công một số hợp chất flavonoid và chalcone từ lá trứng cá, đồng thời ghi nhận hoạt tính kháng khuẩn rõ rệt của chúng trong điều kiện phòng thí nghiệm.
Đặc biệt, một bài tổng quan khoa học được công bố vào tháng 7/2026 trên tạp chí Pharmacy and Pharmacology đã tiếp tục hệ thống hóa hàng loạt nghiên cứu sâu về thành phần hóa học và hoạt tính sinh học của loài cây này.
Kết quả cho thấy các chiết xuất từ cây trứng cá mở ra nhiều hướng ứng dụng hứa hẹn trong việc chống viêm, chống oxy hóa, giảm đau và hỗ trợ điều trị các rối loạn chuyển hóa.
Tuy nhiên, Tiến sĩ Phương nhấn mạnh, phần lớn những kết quả này vẫn ở mức nghiên cứu thực nghiệm. Do đó, người dân không nên suy luận rằng ăn quả trứng cá hoặc uống nước lá trứng cá có thể điều trị các bệnh nói trên.