"Sáng kiến tìm kiếm người Việt mất tích trong chiến tranh" vừa công bố một số trang trong cuốn sổ được cho là của quân nhân Hoàng Bá, đồng thời kêu gọi gia đình, đồng đội và những người biết thông tin hỗ trợ xác minh nhân thân của ông.
Theo dự án, quân nhân Hoàng Bá nhiều khả năng quê tại xã Thái Hưng, huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình trước đây; nay thuộc xã Thái Ninh, tỉnh Hưng Yên. Ông nhập ngũ ngày 18/9/1965, được cho là thuộc Sư đoàn 304, Quân khu Hữu Ngạn.
Cuốn sổ được một đơn vị thuộc Sư đoàn Kỵ binh Không vận số 1 Hoa Kỳ thu giữ ngày 9/4/1968 tại khu vực Khe Sanh, Quảng Trị. Các trang còn lại chứa nhiều nội dung, từ ghi chép công tác, những mốc cá nhân đến nhật ký hành quân và chiến đấu.
Từ ghế nhà trường đến ngày nhập ngũ
Một trong những trang đầu ghi lại thời điểm Hoàng Bá rời trường cấp III Thái Ninh ngày 29/3/1965. Người viết đặt tên phần này là “Bước đi thứ 2”:
“Rời khỏi ghế nhà trường ngày 29/3/1965 Tại trường cấp III Thái Ninh Từ nay sách bút xếp một nơi Như thuyền xa bến lướt ra khơi”.
Phía dưới, ông viết thêm: “Sách bút ơi! tại sao xa bạn”, rồi nhắc đến việc từng theo học ngành cơ điện trong ba tháng. Một số chữ trên trang giấy không còn đọc được đầy đủ.
Cuốn sổ tiếp tục ghi cụ thể ngày Hoàng Bá nhập ngũ và các điểm đến đầu tiên: "Nhập ngũ ngày 18/9/65”, “Đêm 18/9/65 hành quân sang Nam Định", "Đêm 19/9/1965 hành quân tới Nam Hoa - Nam Trực - Nam Hà".
Trong một đoạn thơ khác, người viết tự ví mình là “con chim non” đã đến lúc rời tổ mẹ để cất cánh:
"Con chim non nằm trong tổ mẹ
Đã biết chi công mẹ chăm con
Nay đến lúc chim non cất cánh
Dù bay xa…"
Phần cuối của câu thơ bị mờ, chưa thể xác định chính xác. Theo dự án, những ghi chép này cho thấy Hoàng Bá là một thanh niên vừa rời ghế nhà trường trước khi nhập ngũ khoảng nửa năm.
' %2F%3E%3C%2Fsvg%3E)
Một trang trong cuốn nhật ký của quân nhân Hoàng Bá (Ảnh: VWAI).
Tên trường, thời điểm rời trường, ngày nhập ngũ cùng những địa danh được ghi lại là các manh mối có thể giúp gia đình, bạn học cũ, đồng đội hoặc địa phương nhận diện chủ nhân cuốn sổ.
Thông tin hiện được công bố chưa có năm sinh, tên cha mẹ, địa chỉ thôn, xóm hoặc tình trạng của quân nhân Hoàng Bá sau chiến tranh. Vì vậy, chưa có căn cứ để xác định ông đã hy sinh, mất tích hay trở về địa phương.
Những dòng ghi chép giữa bom B-52
Một phần cuốn sổ ghi lại chặng hành quân qua Khe Sanh trong điều kiện đường sá khó khăn, giữa những trận bom B-52. Theo bản dịch, người lính viết:
"Nếu đi dép thì dễ chịu hơn, nhưng vì yêu cầu chiến đấu nên tất cả phải đi giày. Chúng tôi lội qua một con suối nông, dưới lòng suối có nhiều sỏi. Cát lọt vào trong giày làm bàn chân đau rát.
Vút… vút… vút…
Oành… oành… oành…
Bom B-52 trút xuống. Đội hình nhanh chóng tản ra, tìm những nơi có hố để ẩn tránh. Chiến sĩ phần lớn còn trẻ, cán bộ cũng chưa có nhiều kinh nghiệm. Chỉ trong hai ngày, đơn vị đã trải qua hai trận bom B-52. Tuy đã xác định quyết tâm, mọi người vẫn không khỏi lo lắng.
Sau trận bom, đơn vị nhận lệnh dừng lại ăn cơm. Từng nhóm ngồi xuống, lấy cơm nắm và muối ra dùng. Hà loay hoay mãi không mở được túi cơm, phải rút con dao đeo bên sườn cắt dây buộc. Nhưng Hà chỉ ăn được một ít rồi không muốn nuốt tiếp.
Chưa kịp nghỉ lâu, đơn vị lại nhận lệnh tiếp tục hành quân. Trời tối om. Hai bên khe suối, cây cối mọc rậm rạp. Chỉ còn tiếng chân lội nước bì bõm. Trong hàng quân không có một tiếng nói, tiếng ho.
"Trời tối, cố gắng bám sát", mệnh lệnh được truyền từ đầu đến cuối hàng quân.
Chúng tôi lấy những vật liệu khô có thể phát sáng, giắt vào mũ hoặc ba lô của người đi trước để người sau bám theo. Đội hình mỗi lúc một gần vị trí đối phương. Từ trong đồn, tiếng súng bắt đầu vang lên…"
' %2F%3E%3C%2Fsvg%3E)
Những dòng nhật ký ghi lại chặng hành quân qua Khe Sanh (Ảnh: VWAI).
Kỷ vật được tìm thấy trong trận đánh ác liệt
Cuốn sổ được thu giữ khi Chiến dịch Đường 9 - Khe Sanh năm 1968 đang diễn ra quyết liệt. Theo Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, chiến dịch mở màn ngày 21/1/1968, với sự tham gia của các sư đoàn bộ binh 304, 320, 324B, 325 và 308 cùng nhiều đơn vị pháo binh, phòng không, xe tăng, công binh và lực lượng địa phương.
Khe Sanh nằm trên tuyến Đường 9 ở phía tây Quảng Trị, gần biên giới Việt - Lào, có vị trí quan trọng trong hệ thống phòng thủ của quân đội Mỹ. Chiến dịch nhằm tiêu diệt một bộ phận lực lượng đối phương, thu hút và giam chân quân Mỹ, tạo điều kiện cho các chiến trường khác trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân năm 1968.
Từ ngày 1/4, quân đội Mỹ và Việt Nam Cộng hòa triển khai Chiến dịch Pegasus nhằm khai thông Đường 9 và giải tỏa Khe Sanh. Đây cũng là giai đoạn cuốn sổ được thu giữ. Theo tư liệu phía Mỹ, Sư đoàn Kỵ binh Không vận số 1 là một trong những lực lượng chủ lực tham gia chiến dịch này.
Các nguồn lịch sử từ hai phía có cách đánh giá khác nhau về mục tiêu và kết quả quân sự. Tuy nhiên, đều cho thấy Khe Sanh là một trong những địa bàn giao tranh ác liệt nhất năm 1968, với hoạt động pháo kích, không kích và tác chiến trên bộ diễn ra liên tục. Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, lịch sử Thủy quân lục chiến Mỹ.
Gần 60 năm sau, "Sáng kiến tìm kiếm người Việt mất tích trong chiến tranh" hy vọng những dữ kiện trong cuốn sổ sẽ giúp kết nối với thân nhân quân nhân Hoàng Bá. Thông tin từ gia đình, bạn học trường cấp III Thái Ninh, những người nhập ngũ cùng đợt tháng 9/1965 hoặc cựu quân nhân Sư đoàn 304 có thể góp phần xác minh hành trình của ông và đưa cuốn sổ trở lại với gia đình.