ĐBQH đề xuất nhà cung cấp chịu trách nhiệm nếu AI xác thực sinh trắc học sai

Cuối giờ làm việc sáng 28/9, tại Hội nghị đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách lần thứ nhất, nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI, các đại biểu chia nhóm thảo luận những dự án luật thuộc lĩnh vực an ninh. Ba dự án được đưa ra bàn bạc gồm Luật Bảo vệ công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia, Luật An ninh dữ liệu và Luật Định danh và xác thực điện tử. Theo thông tin VTC News, những góp ý tại phiên thảo luận tập trung vào trách nhiệm khi AI xác thực sinh trắc học sai và nguy cơ doanh nghiệp phải lặp lại thủ tục, hồ sơ dữ liệu. Đại biểu Sùng A Lềnh, thuộc Đoàn Lào Cai, nêu băn khoăn về trách nhiệm pháp lý trong ứng dụng trí tuệ nhân tạo vào định danh và xác thực sinh trắc học. Dự thảo Luật Định danh và xác thực điện tử hiện quy định tổ chức, cá nhân sử dụng kết quả do hệ thống AI tạo ra phải chịu trách nhiệm cuối cùng về quyết định của mình. Ông cho rằng quy định ấy cần được làm rõ hơn, nhất là khi kết quả sai bắt nguồn từ lỗi kỹ thuật hoặc sự cố nằm trong hệ thống của đơn vị cung cấp dịch vụ. Theo đề xuất của đại biểu, nhà cung cấp dịch vụ định danh, xác thực bằng AI cần chịu trách nhiệm liên đới và bồi thường thiệt hại nếu lỗi xác thực xuất phát từ lỗ hổng kỹ thuật hoặc sự cố hệ thống. Ngoại lệ được ông nêu là trường hợp người sử dụng cố ý gây lỗi hoặc có hành vi gian lận, khi đó trách nhiệm thuộc về phía người sử dụng. Cách tiếp cận này nhằm phân định trách nhiệm theo nguyên nhân phát sinh sai sót, thay vì mặc nhiên đặt toàn bộ hậu quả lên người đã sử dụng kết quả xác thực. Ông Sùng A Lềnh nhận định chỉ yêu cầu người sử dụng kết quả định danh, xác thực chịu trách nhiệm cuối cùng là chưa đầy đủ, đồng thời có thể chuyển hết rủi ro sang người dân và doanh nghiệp. Những đơn vị vừa và nhỏ đặc biệt khó tự kiểm tra lỗi từ hệ thống của nhà cung cấp, bởi họ có thể thiếu năng lực kỹ thuật, nhân sự chuyên môn và trang thiết bị cần thiết. Nếu sai sót do hệ thống mà bên cung cấp không phải gánh trách nhiệm tương ứng, nhóm người dùng này có thể gặp bất lợi trong việc xác định nguyên nhân và bảo vệ quyền lợi. Đại biểu cho rằng quy định trách nhiệm của nhà cung cấp khi sự cố bắt nguồn từ hệ thống sẽ giúp bảo đảm công bằng giữa các bên liên quan. Cách quy định đó cũng góp phần bảo vệ người tiêu dùng, phù hợp với những nguyên tắc của pháp luật dân sự về trách nhiệm và bồi thường thiệt hại. Từ góc nhìn của ông, luật cần tính đến cả người sử dụng kết quả lẫn đơn vị tạo ra, vận hành dịch vụ, thay vì chỉ nêu trách nhiệm của một phía. Ở phần góp ý về dự án Luật An ninh dữ liệu, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, thuộc Đoàn Hải Phòng, đề nghị xử lý nguy cơ thủ tục bị chồng chéo với nhiều luật hiện hành. Bà chỉ ra các luật có liên quan gồm Luật Dữ liệu, Luật An ninh mạng, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân và những luật chuyên ngành khác. Với cùng một hệ thống, hoạt động xử lý hoặc chuyển dữ liệu có thể phải đáp ứng nhiều yêu cầu về hồ sơ, đánh giá, biện pháp kỹ thuật và nhân sự. Bà Nga ghi nhận dự thảo đã chia thủ tục thành hai nhóm, giao Bộ Công an làm đầu mối tiếp nhận, đồng thời yêu cầu tận dụng thông tin, hồ sơ và kết quả sẵn có. Tuy nhiên, theo bà, việc sắp xếp thành hai nhóm không có nghĩa rằng trên thực tế doanh nghiệp chỉ phải thực hiện đúng hai thủ tục. Bà đề nghị những phần việc trùng lặp chỉ cần được đánh giá một lần, dùng chung một bộ hồ sơ và công nhận kết quả cho các cơ quan có liên quan. Những yêu cầu bổ sung, theo đề xuất của đại biểu, nên giới hạn ở nội dung thực sự đặc thù về an ninh dữ liệu, thay vì lặp lại việc đã hoàn tất. Dự thảo cũng cần nêu nguyên tắc không buộc tổ chức, cá nhân thẩm định, chứng nhận hoặc cung cấp lại thông tin về cùng đối tượng, cùng nội dung đã được cơ quan có thẩm quyền xác nhận. Bà Nguyễn Thị Việt Nga nhấn mạnh luật chỉ phát huy hiệu quả khi cơ quan quản lý tập trung nguồn lực vào rủi ro nghiêm trọng, còn doanh nghiệp biết rõ nghĩa vụ, đầu mối xử lý và giá trị công nhận của kết quả đã có.