Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI khai mạc vào sáng mai (ngày 17/10) xem xét nhiều dự án luật, nghị quyết quan trọng, trong đó có các nội dung liên quan trực tiếp đến lĩnh vực y tế và sức khỏe người dân.
Bộ Y tế được giao chủ trì 4 dự án luật trình Quốc hội tại kỳ họp này gồm Luật sửa đổi, bổ sung một số luật thuộc lĩnh vực y tế; Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi); Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá.
Đề xuất thay đổi cách kiểm soát an toàn thực phẩm
Sau hơn 15 năm thi hành, Luật An toàn thực phẩm năm 2010 đã tạo khung pháp lý quan trọng. Tuy nhiên, quy mô sản xuất, thương mại điện tử và chuỗi cung ứng toàn cầu đã thay đổi rất nhiều. Trong khi đó, tình trạng quản lý phân tán, chồng chéo giữa các bộ, ngành vẫn còn. Bối cảnh đó đặt ra yêu cầu cấp bách sửa luật.
Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà (Ảnh: Trần Minh).
Chia sẻ tại cuộc họp báo của Bộ Y tế gần đây, Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà cho biết tư duy xuyên suốt là chuyển từ "kiểm soát từng khâu riêng lẻ" sang "quản lý toàn bộ chuỗi giá trị thực phẩm" dựa trên nguy cơ, từ sản xuất ban đầu đến bàn ăn.
Dự án luật đề xuất quản lý theo nguy cơ trên chuỗi cung ứng; cải cách cơ chế kiểm tra trên thị trường; số hóa, xây dựng hệ thống dữ liệu an toàn thực phẩm quốc gia liên thông; nâng cao hiệu quả quản lý thức ăn đường phố và bếp ăn tập thể.
Một trong những điểm đáng chú ý là đề xuất chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm. Chỉ một số nhóm thực phẩm có nguy cơ cao mới phải đăng ký bản công bố sản phẩm (như thực phẩm có khuyến cáo sức khỏe, dành cho trẻ dưới 36 tháng, người cao tuổi, phụ nữ có thai, người bệnh). Với phần lớn sản phẩm còn lại, cơ sở chỉ công bố tiêu chuẩn theo quy định, cơ quan quản lý hậu kiểm theo nguy cơ.
Bên cạnh đó, thực phẩm được phân loại theo nhóm nguy cơ cao, nguy cơ thấp, bắt buộc truy xuất nguồn gốc đối với nhóm nguy cơ cao. Dự án luật cũng bổ sung quy định quản lý cơ sở giao đồ ăn trực tuyến, bếp ăn tập thể không vì mục đích kinh doanh; đồng thời, tăng phân cấp cho chính quyền địa phương và siết chế tài với hành vi vi phạm.
Bổ sung hình thức hiến tạng sau chết tuần hoàn
Sau 20 năm thi hành, Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (năm 2006) đã giúp ghép tạng Việt Nam phát triển mạnh. Đến tháng 3, cả nước thực hiện 11.187 ca ghép; số ca tăng từ 296 ca năm 2015 lên 1.368 ca năm 2025; 34 bệnh viện đủ điều kiện ghép; hơn 175.000 người đăng ký hiến sau khi chết.
Tuy nhiên, theo Thứ trưởng Hà, 91,4% ca ghép sử dụng nguồn tạng từ người hiến còn sống, chỉ 8,6% từ người hiến chết não. Luật chưa cho phép hiến sau chết tuần hoàn, trong khi nguồn này chiếm khoảng một nửa số người hiến sau khi chết ở Hoa Kỳ, Anh, Tây Ban Nha. Luật hiện hành chưa cũng quy định người dưới 18 tuổi được hiến mô, tạng sau khi chết; điều kiện hiến khi còn sống chưa đủ chặt để phòng mua bán tạng trá hình.
Vì thế, một điểm đáng chú ý của dự án luật sửa đổi là việc mở rộng nguồn hiến với đề xuất bổ sung hình thức hiến sau chết tuần hoàn và người dưới 18 tuổi được hiến sau khi chết nếu đã đăng ký hiến hoặc có nguyện vọng hiến thể hiện bằng văn bản và được người đại diện đồng ý bằng văn bản.
Đối với người hiến khi còn sống, dự thảo cũng đề xuất siết chặt điều kiện. Cụ thể, người từ đủ 18 đến dưới 25 tuổi chỉ được hiến cho thành viên gia đình; xác minh quan hệ qua Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư; phát hiện dấu hiệu mua bán phải báo ngay cơ quan công an.
Cũng theo dự thảo, Hội đồng xác định chết não, chết tuần hoàn đánh giá độc lập; người điều trị, kíp ghép không được tham gia; kết luận phải được tất cả thành viên chuyên môn thống nhất.
Dự thảo cũng cho phép đăng ký hiến trực tuyến, kết nối định danh điện tử và áp dụng mã điều phối quốc gia đối với các ca ghép. Để phòng, chống "du lịch ghép tạng", dự thảo đề xuất người nước ngoài chỉ được ghép tại Việt Nam khi có cùng dòng máu về trực hệ hoặc có họ trong phạm vi ba đời với người hiến.
Siết quản lý thuốc lá thế hệ mới
Việc sử dụng thuốc lá thế hệ mới cũng đặt ra yêu cầu hoàn thiện hành lang pháp lý để tăng hiệu quả phòng, chống tác hại của thuốc lá, đặc biệt trong nhóm người trẻ.
Theo đó, dự thảo luật hóa khái niệm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng; cấm toàn bộ chuỗi sản xuất, kinh doanh, vận chuyển, tàng trữ, sử dụng các sản phẩm này, cùng túi ngậm nicotine và shisha, trừ trường hợp phục vụ nghiên cứu khoa học, kiểm nghiệm, giám định được cơ quan có thẩm quyền cho phép.
Đồng thời đề xuất cấm cơ sở bán buôn, bán lẻ trưng bày thuốc lá dưới mọi hình thức; định nghĩa rõ "trưng bày" và "tiếp thị trực tiếp" để dễ xử lý vi phạm. Quy định cấm bán thuốc lá cho người chưa đủ 18 tuổi cũng được đề xuất tăng cường thực thi.
Luật dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/7/2027; quy định trưng bày được chuyển tiếp 6 tháng để doanh nghiệp chuẩn bị.
Đề xuất thay đổi cách quản lý giá khám chữa bệnh
Bộ Y tế đề xuất thay đổi cơ chế quản lý giá khám bệnh, chữa bệnh theo hướng bỏ quy định phê duyệt giá cụ thể của từng đơn vị, thay bằng quy định giá chung theo cấp chuyên môn. Dự thảo đề xuất sắp xếp lại các hình thức tổ chức khám bệnh, chữa bệnh; đẩy mạnh phân cấp việc cấp phép danh mục kỹ thuật đặc biệt và kỹ thuật mới; bổ sung quy định về quản lý thiết bị y tế.
Nội dung này nằm trong dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số luật thuộc lĩnh vực y tế.
Dự án này liên quan đến 6 luật, gồm Luật Trẻ em, Luật Người khuyết tật, Luật Khám bệnh, chữa bệnh, Luật Dược, Luật Người cao tuổi và Luật Bảo hiểm y tế. Dự án gồm 8 điều, xuất phát từ yêu cầu hoàn thiện thể chế sau sắp xếp tổ chức bộ máy, đơn giản hóa thủ tục hành chính và xử lý những vấn đề cấp bách trong quản lý y tế.
Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà cho biết một trong những yêu cầu quan trọng là bảo đảm không có khoảng trống pháp luật sau sắp xếp tổ chức bộ máy.
Chính phủ đã ban hành 4 nghị định về phân cấp, phân quyền và phân định thẩm quyền trong lĩnh vực y tế. Tuy nhiên, theo Nghị quyết số 190/2025/QH15 của Quốc hội, một số quy định tại hai nghị định về phân quyền, phân cấp chỉ có hiệu lực đến hết ngày 28/2/2027, do đó cần được luật hóa để thay thế.
Dự án cũng nhằm luật hóa kết quả cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính và điều kiện đầu tư, kinh doanh; đồng thời bảo đảm thống nhất với các luật mới được ban hành, xử lý những bất cập trong quản lý giá thuốc, giá dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh và thiết bị y tế.
Đối với Luật Bảo hiểm y tế, các nội dung sửa đổi tập trung bảo đảm đồng bộ với mô hình chính quyền địa phương hai cấp và những thay đổi về hình thức tổ chức khám bệnh, chữa bệnh.
Các đề xuất nhằm vừa bảo đảm bộ máy mới vận hành thông suốt, vừa giảm thủ tục cho người dân, doanh nghiệp, đồng thời kiểm soát tốt hơn giá thuốc, giá dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh và thiết bị y tế, giảm gánh nặng cho người bệnh và Quỹ bảo hiểm y tế.