Diện mạo mới nơi vua Nguyễn từng tế trời ở Huế

Nhìn từ trên cao, khu vực Trai Cung thuộc đàn Nam Giao, phường Thuận Hóa, đang khoác diện mạo mới sau gần hai năm triển khai dự án tu bổ, tôn tạo quy mô lớn. Các hạng mục cơ bản hoàn thiện, đạt khoảng 95% giá trị hợp đồng, mở ra hy vọng phục hồi rõ nét không gian từng gắn với những nghi lễ thiêng liêng nhất triều Nguyễn. Theo báo Tiền Phong, dự án bảo tồn, tu bổ di tích đàn Nam Giao phần còn lại có tổng vốn 40,382 tỷ đồng, sử dụng nguồn ngân sách thành phố Huế. Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế làm chủ đầu tư, công trình khởi công từ tháng 11/2024, dự kiến hoàn thành và bàn giao trong quý IV tới. Tiến độ hiện nay cho thấy dự án có thể hoàn thành sớm khoảng sáu tháng so với kế hoạch, giúp khu di tích nhanh chóng phát huy giá trị lịch sử, văn hóa. Đây là một phần trong hành trình bảo tồn từng bước đàn Nam Giao, công trình đặc biệt quan trọng giữa hệ thống di tích thuộc Quần thể Cố đô Huế. Đàn Nam Giao được vua Gia Long cho xây dựng năm 1806 ở phía nam Kinh thành Huế, làm địa điểm để các vua triều Nguyễn thực hiện lễ tế Trời Đất. Trong quan niệm phong kiến, tế Giao là nghi lễ quan trọng bậc nhất, thể hiện mối liên hệ giữa nhà vua, đất nước, trời đất và trật tự vũ trụ. Công trình được công nhận là di tích cấp quốc gia năm 1997, ghi dấu một không gian tín ngưỡng đặc biệt gắn với quyền lực vương triều Nguyễn. Toàn bộ đàn gồm ba tầng, cùng quay về hướng Nam, mỗi tầng mang hình dáng, màu sắc và ý nghĩa biểu tượng riêng trong tư duy văn hóa phương Đông. Tầng thứ nhất hình vuông, sơn màu đỏ, tượng trưng cho con người; tầng thứ hai cũng hình vuông, gọi là phương đàn, mang màu vàng, tượng trưng cho đất. Ở vị trí cao nhất là viên đàn hình tròn, sơn màu xanh, đại diện cho trời, thể hiện quan niệm Thiên thanh, Địa hoàng, tức trời tròn và đất vuông. Cấu trúc ấy phản ánh thuyết Tam tài gồm Thiên, Địa, Nhân, đồng thời cho thấy cách người xưa gửi quan niệm vũ trụ vào từng đường nét kiến trúc. Từ năm 1807 đến năm 1945, trong gần một thế kỷ rưỡi, đàn Nam Giao đã chứng kiến 98 kỳ đại lễ tế Trời. Ngày nay, hình ảnh nghi thức tế Trời tại đây từng được phục dựng trong một kỳ Festival Huế, giúp công chúng hình dung phần nào không khí trang nghiêm xưa. Trai Cung nằm ở góc tây nam đàn Nam Giao, là nơi nhà vua lưu lại để trai giới, chuẩn bị thân tâm trước khi bước vào lễ tế trọng đại. Khu vực này gồm chính điện cùng nhiều công trình phụ trợ như Tả Túc, Hữu Túc, Thượng Trà và Thượng Thiện, từng phục vụ hoạt động nghi lễ cung đình. Tuy nhiên, chiến tranh và thời gian khiến nhiều hạng mục xuống cấp nghiêm trọng, có nơi chỉ còn nền móng, dấu tích hoặc được biết qua tư liệu lịch sử. Dự án lần này tập trung phục hồi những công trình còn thiếu của Trai Cung, gồm nhà Tả Túc, Hữu Túc, phòng Thượng Trà và Sở Thượng Thiện. Theo Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế, việc trùng tu dựa trên kết quả khảo cổ, dấu tích nền móng và các nguồn tư liệu lịch sử liên quan. Những cấu kiện gốc còn khả năng sử dụng được bảo tồn, tái sử dụng, nhằm giữ tối đa tính chân xác thay vì chỉ dựng lại một không gian mang tính tượng trưng. Các công trình phục hồi sử dụng hệ khung gỗ truyền thống, ngói liệt thanh lưu ly, tường xây gạch vồ cùng nhiều chi tiết trang trí thực hiện theo kỹ thuật cổ. Dự án cũng tôn tạo đường Ngự đạo, hệ thống chiếu sáng, hạ tầng kỹ thuật và các công trình phục vụ công tác quản lý, khai thác di tích sau hoàn thành. Khi diện mạo Trai Cung được nối lại với tổng thể đàn Nam Giao, nơi đây sẽ tiếp tục kể câu chuyện về nghi lễ tế Giao và làm giàu giá trị Quần thể Cố đô Huế.