Đường lậu chỉ 18.000 đồng/kg, đường nội địa khó cạnh tranh

Đường lậu len lỏi từ biên giới vào thị trường

Theo Báo cáo sản xuất mía - đường kỳ tháng 9 của Hiệp hội Mía đường Việt Nam (VSSA), nguồn cung đường nội địa đang trong tình trạng dư thừa trong khi lượng đường nhập lậu từ các khu vực biên giới với Lào và Campuchia tràn về, tạo sức ép cạnh tranh trực tiếp với đường sản xuất từ mía.

Đáng chú ý, giá đường nhập lậu có xu hướng tiếp tục giảm, khiến việc tiêu thụ đường nội địa càng khó khăn.

Tại TPHCM thời điểm đầu tháng 9 vừa qua, giá đường kính trắng trong nước dao động 18.600-20.000 đồng/kg, còn đường nhập lậu được ghi nhận ở mức 19.000 đồng/kg. Đến cuối tháng 9, giá đường kính trắng trong nước giảm còn 18.000-19.300 đồng/kg, trong khi đường nhập lậu ở mức 18.000 đồng/kg.

Còn tại Hà Nội, giá đường kính trắng trong nước cuối tháng 9 dao động 18.000-19.400 đồng/kg, còn đường nhập lậu ở mức 18.000 đồng/kg. Ở khu vực miền Trung, hai mức giá tương ứng là 17.800-19.000 đồng/kg và 17.800 đồng/kg.

Diễn biến này xảy ra trong bối cảnh giá đường thế giới tăng do những lo ngại về nguồn cung toàn cầu, cho thấy thị trường trong nước đang chịu những sức ép riêng, không chỉ đến từ cung cầu mà còn từ hoạt động thương mại bất hợp pháp.

Một vụ việc được VSSA ghi nhận ngày 20/9 tại Quảng Trị. Cụ thể, tổ công tác thuộc Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu, môi trường Công an tỉnh Quảng Trị phối hợp với các lực lượng chức năng tuần tra, kiểm soát trên tuyến biên giới Việt Nam - Lào.

Khi đến khu vực bờ sông Sê Pôn (thuộc xã Lao Bảo, Quảng Trị), lực lượng chức năng phát hiện một thuyền máy neo sát bờ phía Việt Nam. Trên thuyền có 3,2 tấn đường kính trắng do Thái Lan sản xuất đang được vận chuyển vào Việt Nam.

Tại khu vực này, tổ công tác còn phát hiện một số người đang bốc các bao đường từ thuyền lên bờ, sau đó vận chuyển về phía hai xe tải đậu tại bãi đất trống cách bờ sông khoảng 50m. Kiểm tra hai xe tải, lực lượng chức năng phát hiện thêm 3,65 tấn và 3,15 tấn đường kính trắng có xuất xứ Thái Lan.

Tổng cộng, vụ việc phát hiện 10 tấn đường không có hóa đơn chứng minh nguồn gốc hợp pháp. Số đường này do các đối tượng móc nối với một đối tượng người Lào để mua, vận chuyển trái phép từ Lào về Việt Nam nhằm bán kiếm lời.

Còn tại Đồng Tháp, tình trạng vận chuyển đường qua đường thủy từ Campuchia về Việt Nam cũng diễn biến căng thẳng kéo dài. Như thời điểm cuối tháng 9 vừa qua, Đội Đặc nhiệm phòng, chống ma túy và tội phạm (thuộc Phòng Nghiệp vụ Bộ đội Biên phòng tỉnh Đồng Tháp) trong quá trình làm nhiệm vụ đã phát hiện một đối tượng sinh năm 1978 sử dụng vỏ lãi vận chuyển 1,8 tấn đường cát từ Campuchia về Việt Nam trái phép.

Đường không rõ nguồn gốc, giao dịch không hóa đơn gây sức ép kép

Theo VSSA, áp lực từ đường nhập lậu không chỉ nằm ở khâu vận chuyển qua biên giới mà tại các chợ đầu mối, đường nhập lậu có xuất xứ Thái Lan vẫn được lưu hành và kinh doanh.

Trong khi đó, đường cát sang chiết, đóng gói tiếp tục được bán tràn lan với tình trạng “ba không” như không nhãn mác, không nguồn gốc xuất xứ và không hạn sử dụng.

Một vấn đề đáng chú ý khác là phương thức giao dịch. Báo cáo cho biết hầu như toàn bộ hoạt động thương mại đường tại các cửa hàng dân sinh diễn ra bằng tiền mặt, không có hóa đơn.

Cách thức mua bán này có thể phục vụ việc che giấu doanh thu, trốn thuế, đồng thời gây khó khăn cho việc truy xuất nguồn gốc và kiểm soát hoạt động kinh doanh.

Cũng theo VSSA, ngoài đường nhập lậu, ngành đường còn phải đối mặt với sự thay thế của đường lỏng sirô ngô HFCS trong lĩnh vực công nghiệp, đặc biệt là ngành giải khát.

Theo số liệu Tổng cục Hải quan được dẫn trong báo cáo, trong tháng 9, Việt Nam nhập khẩu gần 23.500 tấn HFCS. Lũy kế 9 tháng đầu năm, lượng đường lỏng siro ngô nhập khẩu đạt gần 176.500 tấn, bằng 107% so với cùng kỳ.

Các doanh nghiệp nhập khẩu chủ yếu là doanh nghiệp sản xuất nước giải khát, vốn trước đây là nhóm khách hàng tiêu thụ đường tinh luyện chính.

VSSA nhận định, thị trường trong nước sẽ tiếp tục tình trạng dư cung, giá đường trong nước đang ở mức thấp nhất so với các quốc gia trồng mía trong khu vực được so sánh, gồm Indonesia, Philippines và Trung Quốc.

“Đường sản xuất từ mía phải cạnh tranh với đường nhập lậu và đường không rõ nguồn gốc có giá thấp, còn phân khúc công nghiệp, hầu hết nhu cầu tiếp tục được thay thế bằng HFCS.

Nếu áp lực từ đường nhập lậu và đường không rõ nguồn gốc chưa được kiểm soát hiệu quả, giá đường trong nước có thể tiếp tục chịu sức ép giảm, ngược chiều với xu hướng tăng của thế giới”, ông Nguyễn Văn Lộc, Chủ tịch VSSA nhận định.