Khoản phí 40 USD mỗi thùng dầu nhập từ Mỹ, người đi xe ít khi nhìn thấy

Theo dữ liệu cập nhật từ OilPrice, trong phiên giao dịch sáng đầu tuần tại thị trường châu Á, giá dầu Brent giảm nhẹ 1,15% về mức 108,6 USD/thùng sau khi chạm mốc 110 USD/thùng vào cuối tuần, trong khi dầu WTI của Mỹ dao động quanh ngưỡng 100,9 USD/thùng.

Nhiều người thường lấy mốc 100 USD này để phán đoán xem xăng dầu đắt hay rẻ. Thế nhưng, con số trên sàn giao dịch chỉ phản ánh một nửa câu chuyện.

Ít ai biết rằng, đằng sau mức giá trên sàn là một hành trình tốn kém ngoài sức tưởng tượng. Một chiếc siêu tàu chở dầu rời bến cảng từ nửa vòng Trái Đất để đưa dòng “vàng đen” về các nhà máy chế biến đang phải gánh một mức cước kỷ lục, âm thầm làm biến đổi giá thành thực tế trước khi nhiên liệu chảy vào bình xăng của người dân.

Cước tàu biển “ăn mòn” giá trị thùng dầu

Theo hãng tin Reuters, chi phí thuê một siêu tàu chở khoảng 2 triệu thùng dầu thô từ vùng Vịnh Mexico của Mỹ sang Nhật Bản gần đây có thể tiêu tốn tới 81 triệu USD. Chia đều cho mỗi thùng, riêng tiền cước vận chuyển đường biển đã ngốn khoảng 40,5 USD. Trong khi đó, cũng chuyến hải trình tương tự cách đây tròn một năm, bên thuê tàu chỉ phải bỏ ra khoảng 9 triệu USD.

Khoản tiền cước tăng vọt biến dịch vụ logistics từ một mắt xích phụ trở thành gánh nặng tài chính lớn. Một thùng dầu thô khi nằm sâu dưới lòng đất hay tại các bồn chứa cảng biển chưa thể có giá trị sử dụng ngay. Dầu bắt buộc phải đi qua các nhà máy lọc dầu để chế biến thành xăng, dầu diesel hay nhiên liệu bay rồi tiếp tục phân phối ra thị trường tiêu thụ.

Trong giai đoạn bình thường, cước vận chuyển đường biển chia trên từng thùng dầu ở mức khá dễ chịu nhờ quy mô khổng lồ của các siêu tàu, giúp hàng hóa đi nửa vòng trái đất mà không đẩy giá thành lên quá cao. Tuy nhiên, tình hình hiện tại đã đảo lộn. Số liệu từ Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA) cho thấy cước vận tải tàu dầu đã chạm đỉnh kỷ lục vào tháng 9 do chi phí bảo hiểm hàng hải tăng mạnh, đồng thời các đội tàu buộc phải đi đường vòng để né tránh các khu vực căng thẳng, bất ổn.

Thời gian di chuyển kéo dài thêm nhiều ngày khiến vòng quay khai thác của phương tiện chậm lại. Thị trường vô tình bị rút bớt năng lực chuyên chở thực tế, dẫn tới cuộc đua giành giật tàu trống vô cùng căng thẳng.

Nghịch lý thừa dầu tại chỗ, thiếu dầu phương xa

Căng thẳng logistics đang tạo ra những biến chuyển kỳ lạ trên thị trường năng lượng toàn cầu. Theo Reuters, mức cước khoảng 80 triệu USD cho mỗi chuyến hàng vượt đại dương đã khiến dầu thô Mỹ trở nên quá đắt đỏ đối với các nhà máy lọc dầu tại châu Á. Nhiều doanh nghiệp lọc hóa dầu từng chuộng dầu Mỹ nay phải quay sang tìm kiếm các nguồn cung gần hơn tại Trung Đông hoặc khu vực Mỹ Latinh để tiết kiệm chi phí giao nhận.

Thực tế này dẫn tới một nghịch lý: Dầu thô nặng bị tồn ứ bất thường tại châu Mỹ dù các nhà máy lọc dầu phức tạp ở nơi khác đang rất khát nguyên liệu sản xuất dầu diesel. Đơn giản là vì chi phí đưa dầu vượt biển đã vượt qua ngưỡng chịu đựng kinh tế của người mua. Các nhà máy lọc dầu nội địa của Mỹ thì vốn đã chạy hết công suất, không thể hấp thụ hết lượng hàng dôi dư không xuất khẩu được. Thị trường rơi vào cảnh một bên ứ hàng, một bên thiếu hụt, chỉ vì cầu nối logistics bị nghẽn lại.

Tạp chí Forbes cho biết, có thời điểm doanh thu khai thác của một số siêu tàu chở dầu thô đã vượt mốc 1 triệu USD mỗi ngày, một con số không tưởng so với mức chỉ khoảng 55.000 USD/ngày trong năm 2025. Mặc dù cước thuê tàu sau đó đã hạ nhiệt phần nào từ mức đỉnh, mặt bằng giá hiện tại vẫn neo ở mức rất cao. Những biến động khó lường tại Trung Đông cùng việc các bên phải tăng cường chuyển tải dầu giữa các tàu trên biển tiếp tục ghì chặt năng lực vận chuyển của toàn ngành.

Vì sao người tiêu dùng bình thường phải bận tâm?

Khoảng cách từ các cảng biển quốc tế đến trạm xăng góc phố tưởng chừng rất xa, nhưng thực tế lại liên kết mật thiết. Các nhà máy lọc dầu khi mua nguyên liệu không chỉ nhìn vào giá niêm yết tại giàn khoan, mà phải tính toán trọn gói toàn bộ chi phí logistics, bảo hiểm và thời gian lưu bãi để cấu thành giá xuất xưởng.

Khi cước vận tải biển đội thêm hàng chục USD mỗi thùng, nó tác động dây chuyền tới mức chiết khấu dầu mỏ, biên lợi nhuận của nhà máy chế biến và cuối cùng phả hơi nóng vào giá bán lẻ nhiên liệu thành phẩm. Không riêng dầu thô, chính các sản phẩm như xăng, dầu diesel thành phẩm cũng phải vận chuyển qua đường biển trước khi về bồn chứa thương mại. Chi phí chuyên chở tăng cao đang tiếp thêm sức ép cho lạm phát, đặc biệt đối với những quốc gia phụ thuộc nhiều vào nguồn năng lượng nhập khẩu.

Tất nhiên, chi phí logistics đường biển không phản ánh nguyên vẹn theo tỷ lệ 1:1 vào từng lít xăng bán buôn hay bán lẻ, do giá nhiên liệu ở mỗi thị trường còn chịu sự điều tiết của thuế phí nội địa, năng lực đường ống dẫn dầu và lượng tồn kho sẵn có. Thế nhưng, khi cước tàu biển chiếm một tỷ trọng đáng kể trong mỗi thùng dầu, nó đã không còn là yếu tố có thể bỏ qua.

Tình trạng hiện tại cũng bộc lộ một sự thật rằng việc chỉ đơn thuần tăng sản lượng khai thác hay mở kho dự trữ chiến lược chưa chắc đã giải quyết được cơn khát năng lượng. Nếu nút thắt cổ chai nằm ở khâu vận chuyển chứ không phải ở mỏ dầu, việc bổ sung nguồn cung sai vị trí sẽ không mang lại hiệu quả như kỳ vọng.

Khi bước vào cây xăng, người tiêu dùng sẽ không bao giờ thấy một dòng riêng biệt ghi “phụ phí siêu tàu chở dầu” trên hóa đơn thanh toán, nhưng số tiền thực trả vẫn đang gánh một phần chi phí vô hình ấy.