Liên minh châu Âu (EU) đang liên tục cập nhật và nâng cao các tiêu chuẩn về môi trường, phát triển bền vững, chất lượng sản phẩm và xuất xứ hàng hóa.
Trong bối cảnh này, doanh nghiệp Việt Nam không chỉ cần đáp ứng yêu cầu hiện hành mà phải chủ động chuẩn bị trước những thay đổi về chính sách để duy trì khả năng tiếp cận thị trường và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng châu Âu.
Chia sẻ về vấn đề này, ông Trần Ngọc Quân, Tham tán Thương mại Việt Nam tại Bỉ kiêm nhiệm EU, cho rằng các yêu cầu về phát triển bền vững tại thị trường EU sẽ ngày càng khắt khe, với nhiều chính sách quan trọng được triển khai trong giai đoạn 2026-2030 như Cơ chế điều chỉnh carbon tại biên giới (CBAM), Quy định chống phá rừng (EUDR), yêu cầu về thiết kế sinh thái, kinh tế tuần hoàn và hộ chiếu sản phẩm điện tử. Những quy định này tác động trực tiếp tới phương thức sản xuất, quản trị dữ liệu, nguồn nguyên liệu cũng như khả năng đáp ứng tiêu chuẩn của hàng hóa xuất khẩu.
Vì vậy, doanh nghiệp phải chủ động theo dõi, cập nhật chính sách và chuẩn bị sớm thay vì chờ đến khi quy định chính thức có hiệu lực mới điều chỉnh. Việc tăng cường kết nối trực tiếp với các đối tác châu Âu cũng giúp doanh nghiệp nắm bắt trước những yêu cầu mới về tiêu chuẩn, hồ sơ và truy xuất nguồn gốc.
Thương vụ sẽ tiếp tục cung cấp thông tin, cảnh báo sớm và hướng dẫn doanh nghiệp thông qua các kênh chính thức của Bộ Công Thương và Văn phòng trực tuyến của Thương vụ.
Một trong những thay đổi quan trọng đối với doanh nghiệp xuất khẩu là yêu cầu ngày càng cao về khả năng cung cấp và kiểm chứng dữ liệu môi trường.
Nếu trước đây chất lượng và giá thành là những yếu tố được chú trọng hàng đầu thì nay doanh nghiệp cần xây dựng năng lực quản trị dữ liệu về phát thải, năng lượng và nguồn nguyên liệu trong toàn bộ quá trình sản xuất.
Theo ông Trần Ngọc Quân, đối với CBAM, việc xây dựng hệ thống đo lường, báo cáo và thẩm định phát thải (MRV) theo quy định của EU cần được ưu tiên. Dữ liệu phát thải đầy đủ, minh bạch giúp doanh nghiệp chứng minh lượng phát thải thực tế thay vì phải áp dụng hệ số phát thải mặc định của EU, qua đó hạn chế những chi phí tuân thủ không cần thiết.
Cùng với đó, các doanh nghiệp cần theo sát diễn biến giá chứng chỉ CBAM, tiến trình hình thành thị trường carbon trong nước và các cơ chế liên quan để chủ động tính toán chi phí sản xuất, giá thành và phương án xuất khẩu. Đây không chỉ là yêu cầu về hồ sơ mà còn đặt ra đòi hỏi phải thay đổi cách thức quản trị trong doanh nghiệp.
Giai đoạn chuyển tiếp của CBAM cần được xem là khoảng thời gian để doanh nghiệp chuẩn bị cho quá trình áp dụng đầy đủ cơ chế này. Thay vì chờ đến khi chi phí carbon gia tăng mới điều chỉnh, doanh nghiệp cần tận dụng thời gian để rà soát quy trình sản xuất, đổi mới thiết bị, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng và từng bước giảm cường độ phát thải trên mỗi đơn vị sản phẩm.
Định hướng sản xuất xanh không chỉ nhằm đáp ứng một quy định cụ thể của EU mà còn hướng tới giảm chi phí trong dài hạn. Việc đầu tư công nghệ tiết kiệm năng lượng, tăng tỷ lệ sử dụng năng lượng tái tạo và từng bước tham gia hoạt động của thị trường carbon sẽ giúp doanh nghiệp nâng cao khả năng kiểm soát chi phí khi yêu cầu về carbon ngày càng được siết chặt.
Đối với những ngành có cường độ phát thải cao như sắt, thép và xi măng, yêu cầu này càng trở nên cấp thiết, bởi chi phí carbon có thể tác động trực tiếp tới giá thành và khả năng cạnh tranh của sản phẩm trên thị trường EU nếu doanh nghiệp không có giải pháp giảm phát thải phù hợp. Không chỉ tập trung vào phát thải, doanh nghiệp cũng cần nhìn nhận yêu cầu của EU theo hướng tổng thể hơn, từ nguồn nguyên liệu, quá trình sản xuất đến hồ sơ xuất xứ và vòng đời sản phẩm.
Việc quản lý chặt nguồn nguyên liệu và hồ sơ xuất xứ có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh EU có thể tăng cường điều tra chống bán phá giá, chống trợ cấp, chống lẩn tránh thuế hoặc kiểm soát chặt hơn về xuất xứ hàng hóa. Doanh nghiệp cần bảo đảm khả năng truy xuất nguồn gốc và chứng minh tính hợp lệ của nguyên liệu, sản phẩm trong toàn bộ chuỗi cung ứng.
Cùng với đó là yêu cầu về chất lượng và an toàn sản phẩm. Doanh nghiệp xuất khẩu cần nâng cao tiêu chuẩn chất lượng, kiểm soát chặt quy trình sản xuất và tuân thủ đầy đủ các quy định của thị trường EU. Với ngành điện tử, dệt may, thép và nhôm, những yêu cầu liên quan đến vòng đời sản phẩm, khả năng tái chế vật liệu và phát thải carbon cũng ngày càng cần được chú trọng.
Từ góc độ thị trường, việc đáp ứng các tiêu chuẩn mới cũng cần gắn với chiến lược khai thác tốt hơn lợi thế từ EVFTA. Doanh nghiệp có thể đẩy mạnh xúc tiến thương mại, mở rộng hệ thống phân phối, xây dựng thương hiệu và tăng cường kết nối trực tiếp với đối tác EU để vừa nắm bắt thay đổi chính sách, vừa hiểu rõ hơn nhu cầu của thị trường.
Đáng lưu ý, EU tiếp tục nâng chuẩn đồng nghĩa với việc yêu cầu đối với hàng hóa xuất khẩu không còn dừng ở chất lượng hay giá cả mà ngày càng gắn với khả năng chứng minh nguồn gốc, dữ liệu phát thải, hiệu quả sử dụng tài nguyên và trách nhiệm trong toàn bộ chuỗi cung ứng.
Vì vậy, chuẩn bị sớm sẽ giúp doanh nghiệp có thêm thời gian điều chỉnh công nghệ, hoàn thiện hệ thống dữ liệu và tổ chức lại sản xuất thay vì phải ứng phó khi quy định đã được áp dụng.
Trong dài hạn, năng lực đáp ứng tiêu chuẩn xanh và quản trị carbon sẽ trở thành một phần quan trọng trong năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp tại thị trường châu Âu.
Đây cũng là điều kiện để doanh nghiệp Việt Nam không chỉ duy trì xuất khẩu vào EU mà còn nâng cao khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng đang ngày càng coi trọng tiêu chí về môi trường và phát triển bền vững.
Tương tự, Thương vụ Việt Nam tại Đức cho hay từ ngày 27/9/2026, các quy định mới của Liên minh châu Âu (EU) nhằm tăng cường bảo vệ người tiêu dùng trong quá trình chuyển đổi xanh chính thức được áp dụng tại các nước thành viên. Đây là nội dung của Chỉ thị (EU) 2024/825 về trao quyền cho người tiêu dùng trong quá trình chuyển đổi xanh (Empowering Consumers for the Green Transition - ECGT/EmpCo).
Quy định được kỳ vọng góp phần hạn chế tình trạng “greenwashing” (tẩy xanh), đồng thời yêu cầu doanh nghiệp cung cấp thông tin môi trường rõ ràng, cụ thể và có cơ sở chứng minh.
Một trong những thay đổi đáng chú ý là việc hạn chế các tuyên bố môi trường chung chung như “thân thiện với môi trường,” “thân thiện với hệ sinh thái,” “xanh,” “bền vững” hoặc các tuyên bố tương tự nếu doanh nghiệp không có căn cứ phù hợp để chứng minh. Đặc biệt, các tuyên bố như “trung hòa khí hậu” hoặc “trung hoà carbon” dựa chủ yếu vào việc bù trừ phát thải (carbon offsetting) có thể thuộc nhóm hành vi bị cấm theo quy định mới.
EU cũng tăng cường kiểm soát việc sử dụng nhãn, logo và chứng nhận về tính bền vững. Doanh nghiệp không được tự tạo các nhãn “xanh” để tạo ấn tượng rằng sản phẩm đã được chứng nhận về môi trường nếu không dựa trên một hệ thống chứng nhận phù hợp hoặc không được cơ quan có thẩm quyền thiết lập. Bên cạnh đó, các tuyên bố liên quan đến độ bền, khả năng sửa chữa và thời gian sử dụng của sản phẩm cũng phải chính xác và có thể kiểm chứng.
Các quy định mới có ý nghĩa đặc biệt đối với hàng hóa xuất khẩu vào EU nhất là các ngành dệt may, da giày, thực phẩm, cà phê, điện tử, đồ gia dụng, bao bì, gỗ và sản phẩm tiêu dùng. Mặc dù trách nhiệm pháp lý trực tiếp trong nhiều trường hợp thuộc về nhà bán lẻ hoặc doanh nghiệp kinh doanh tại EU, các yêu cầu về dữ liệu và bằng chứng về tính bền vững nhiều khả năng sẽ được chuyển xuống các nhà sản xuất và nhà cung cấp ngoài EU.
Để chủ động thích ứng, Thương vụ Việt Nam tại Đức khuyến cáo các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam cần rà soát toàn bộ các tuyên bố liên quan đến môi trường trên bao bì, nhãn hàng, website, catalogue, quảng cáo và các nền tảng thương mại điện tử; xác định rõ cơ sở và tài liệu chứng minh cho từng tuyên bố.
Thương mại Việt Nam tại Đức cho rằng doanh nghiệp cũng cần kiểm tra tính hợp lệ của các chứng nhận và nhãn môi trường đang sử dụng, đồng thời chủ động trao đổi với các nhà nhập khẩu, hệ thống phân phối và khách hàng EU về yêu cầu hồ sơ, chứng nhận và dữ liệu cần cung cấp.
Đối với các doanh nghiệp sản xuất theo đơn hàng hoặc nhãn hàng riêng cho các hệ thống bán lẻ lớn tại Đức, việc thống nhất trước với đối tác về yêu cầu tuyên bố về tính bền vững và trách nhiệm cung cấp bằng chứng là đặc biệt cần thiết.
Việc chuẩn bị sớm không chỉ giúp doanh nghiệp giảm rủi ro bị khiếu nại, yêu cầu thay đổi bao bì hoặc quảng cáo, thu hồi sản phẩm và ảnh hưởng đến quan hệ với khách hàng, mà còn nâng cao khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng cao của thị trường EU và duy trì lợi thế cạnh tranh trong chuỗi cung ứng xanh./.
(TTXVN/Vietnam+)