Gần 20 triệu người Việt thừa cân, béo phì

Nguồn ảnh: VnExpress

Bộ Y tế ghi nhận gần 20 triệu người Việt bị thừa cân, béo phì, chiếm khoảng 19,5% dân số và dự báo tăng với tốc độ 4% một năm.

Số liệu Bộ Y tế được GS.TS.BS Phạm Mạnh Hùng, Chủ tịch Hội Tim mạch học Việt Nam, chia sẻ trong Đồng thuận của Hội Tim mạch học Việt Nam năm 2026 về Béo phì và Bệnh tim mạch tại Đại hội Tim mạch Toàn quốc lần thứ 20, hôm 4/10. Đây là tài liệu chuyên môn được Hội Tim mạch học Việt Nam xây dựng trên cơ sở đồng thuận của các chuyên gia tim mạch và nhiều lĩnh vực liên quan, cập nhật bằng chứng về mối liên hệ giữa béo phì và sức khỏe tim mạch, đồng thời đưa ra các khuyến nghị về dự phòng, phát hiện và điều trị.

Béo phì đang trở thành một trong những thách thức sức khỏe cộng đồng lớn của thế kỷ 21. Dữ liệu của Liên đoàn Béo phì Thế giới năm 2025 cho thấy tỷ lệ người trưởng thành thừa cân hoặc béo phì trên toàn cầu tăng từ khoảng 36% năm 2010 lên gần 48% năm 2022. Nếu xu hướng tiếp diễn, đến năm 2030, khoảng 3 tỷ người trưởng thành, tương đương một nửa dân số trưởng thành thế giới, sống chung với tình trạng thừa cân hoặc béo phì.

Việt Nam cũng chung xu hướng này, với tốc độ gia tăng đáng lo ngại. Theo điều tra STEPS năm 2021của Bộ Y tế, khoảng 19,5% dân số thừa cân, béo phì. Giai đoạn 2000-2016, tỷ lệ này tăng trung bình 3,8% mỗi năm và được dự báo tiếp tục tăng khoảng 4% mỗi năm trong giai đoạn 2020-2035.

Đáng chú ý, béo phì đang tăng nhanh ở trẻ em và thanh thiếu niên. Tỷ lệ thừa cân ở nhóm 5-19 tuổi là gần 21% và béo phì hơn 11%, tương đương khoảng 4,8 triệu trẻ em và thanh thiếu niên đang thừa cân hoặc béo phì.

"Việt Nam đang trải qua quá trình chuyển đổi dịch tễ dinh dưỡng nhanh chóng, từ đó làm gia tăng nguy cơ các bệnh không lây nhiễm, đặc biệt là bệnh tim mạch", GS Hùng nói.

Lối sống ít vận động và chế độ ăn thiếu lành mạnh là những yếu tố quan trọng thúc đẩy tình trạng này. Gần hai phần ba người được khảo sát cho biết đã ngồi hơn 6 giờ mỗi ngày; hơn một phần ba thường xuyên sử dụng thực phẩm chế biến sẵn chứa nhiều đường, muối, chất béo bão hòa và năng lượng.

Bé Long đang được bác sĩ Phan Bích Nga khám, tại Viện Dinh dưỡng quốc gia. Ảnh:Phan Dương — Trẻ khám béo phì tại Viện Dinh dưỡng quốc gia. Ảnh: *Phan Dương*

Theo các chuyên gia, béo phì không còn được xem đơn thuần là vấn đề ngoại hình hay hệ quả của thiếu ý chí, mà là bệnh mạn tính, đa yếu tố, ảnh hưởng đến nhiều cơ quan và có xu hướng tái phát. Mô mỡ dư thừa hoạt động như một cơ quan nội tiết - miễn dịch, tác động đến chuyển hóa, huyết áp, tình trạng viêm, chức năng mạch máu cũng như cấu trúc và hoạt động của tim mạch.

GS Hùng cho rằng đánh giá béo phì không nên chỉ ở cân nặng hay chỉ số BMI. Mục tiêu cần chuyển từ câu hỏi "giảm bao nhiêu kg?" sang "sức khỏe được cải thiện như thế nào?" Hiệu quả điều trị vì vậy không chỉ được đánh giá bằng số cân giảm mà còn qua khả năng vận động, triệu chứng, chất lượng cuộc sống, kiểm soát bệnh đồng mắc và nguy cơ biến cố tim mạch.

Can thiệp lối sống vẫn là nền tảng trong điều trị béo phì. Tùy mức độ bệnh, các yếu tố nguy cơ và mục tiêu điều trị, thuốc có thể được sử dụng kết hợp với thay đổi lối sống, đặc biệt ở những người cần giảm cân đáng kể hoặc kiểm soát nguy cơ tim mạch sớm. Phẫu thuật được cân nhắc đối với những bệnh nhân phù hợp.

Quản lý béo phì là một hành trình dài hạn, đa mô thức và cá thể hóa. Mục tiêu cuối cùng không chỉ giảm cân mà giảm lượng mỡ dư thừa, cải thiện chức năng cơ quan, kiểm soát bệnh đồng mắc, nâng cao thể lực và chất lượng cuộc sống, đồng thời giảm nguy cơ biến cố tim mạch.

Lê Nga

Tại Đại hội Tim mạch Toàn quốc lần thứ 20 diễn ra ngày 4/10, Hội Tim mạch học Việt Nam đã công bố bản Đồng thuận năm 2026 về Béo phì và Bệnh tim mạch với những số liệu báo động từ Bộ Y tế. Theo đó, Việt Nam hiện có gần 20 triệu người thừa cân, béo phì, chiếm khoảng 19,5% dân số và dự báo tiếp tục gia tăng khoảng 4% mỗi năm trong giai đoạn 2020-2035. Đáng chú ý, tình trạng này đang trẻ hóa nhanh chóng khi ghi nhận khoảng 4,8 triệu trẻ em và thanh thiếu niên từ 5 đến 19 tuổi gặp các vấn đề thừa cân hoặc béo phì. Thực trạng trên phản ánh quá trình chuyển đổi dịch tễ dinh dưỡng diễn ra nhanh chóng tại Việt Nam, bắt nguồn từ lối sống ít vận động và thói quen tiêu thụ thực phẩm thiếu lành mạnh. Khảo sát chỉ ra gần hai phần ba số người được hỏi ngồi hơn 6 giờ mỗi ngày, trong khi hơn một phần ba thường xuyên dùng thực phẩm chế biến sẵn chứa nhiều đường, muối, chất béo bão hòa và năng lượng. Yếu tố nguy cơ này đang làm tăng đáng kể các bệnh không lây nhiễm, đặc biệt là nguy cơ biến cố tim mạch đối với sức khỏe cộng đồng. Dưới góc nhìn y khoa hiện đại, béo phì không đơn thuần là vấn đề ngoại hình mà là bệnh mạn tính đa yếu tố, trong đó mô mỡ dư thừa hoạt động như một cơ quan nội tiết và miễn dịch. GS.TS.BS Phạm Mạnh Hùng, Chủ tịch Hội Tim mạch học Việt Nam, nhấn mạnh việc đánh giá và điều trị cần chuyển mục tiêu từ số cân nặng giảm sang cải thiện sức khỏe toàn diện. Can thiệp lối sống đóng vai trò nền tảng trong điều trị, được phối hợp với các phương pháp dùng thuốc hoặc phẫu thuật dựa trên mức độ nguy cơ tim mạch của từng bệnh nhân.