Gan nhiễm mỡ: Nên ăn gì, tránh gì để hỗ trợ kiểm soát bệnh? - Thanh Niên

Theo bác sĩ, người mắc gan nhiễm mỡ nên ưu tiên thực phẩm có nguồn gốc thực vật, chọn chất béo phù hợp và hạn chế các thực phẩm nhiều năng lượng.

Tổ chức Y tế thế giới (WHO) cho biết, bệnh gan nhiễm mỡ thường diễn tiến âm thầm ở giai đoạn đầu; trong một số trường hợp có thể tiến triển thành xơ gan, ung thư gan.

Bên cạnh việc theo dõi sức khỏe và kiểm soát các yếu tố nguy cơ theo hướng dẫn của bác sĩ điều trị, việc xây dựng chế độ ăn phù hợp cũng là một phần quan trọng trong quản lý bệnh.

Ưu tiên thực phẩm từ thực vật

Bác sĩ Mai Phương Uyên, Viện Nghiên cứu và Tư vấn dinh dưỡng NERCI (TP.HCM), cho biết trong bữa ăn hằng ngày, người bị gan nhiễm mỡ nên ưu tiên các nhóm thực phẩm thực vật, gồm:

Rau xanh, rau củ như rau cải, rau muống, bông cải xanh, cà chua…
Trái cây nguyên quả như cam, bưởi, táo, ổi…
Ngũ cốc nguyên hạt như yến mạch, gạo lứt, bánh mì nguyên cám.
Các loại đậu và chế phẩm từ đậu như đậu nành, đậu xanh, đậu đen, đậu hũ...; cùng các loại hạt như hạnh nhân, óc chó....

“Những thực phẩm này cung cấp chất xơ, vitamin, khoáng chất, các hợp chất chống oxy hóa và chất béo có lợi, góp phần kiểm soát cân nặng, cải thiện chuyển hóa đường và lipid máu, từ đó hỗ trợ giảm tích tụ mỡ trong gan”, bác sĩ Phương Uyên chia sẻ.

Theo hướng dẫn năm 2024 của Hiệp hội Nghiên cứu về Gan châu Âu (EASL), Hiệp hội Nghiên cứu về Bệnh Tiểu đường châu Âu (EASD) và Hiệp hội Nghiên cứu về Béo phì châu Âu (EASO), người mắc gan nhiễm mỡ liên quan rối loạn chuyển hóa được khuyến nghị áp dụng chế độ ăn theo hướng Địa Trung Hải, theo đó ưu tiên thực phẩm thực vật và chất béo không bão hòa.

Bác sĩ Phương Uyên cho biết, mọi người có thể lựa chọn dầu đậu nành, dầu cải, dầu đậu phộng hoặc dầu ô liu để thay thế một phần mỡ heo, bơ động vật và các nguồn chất béo bão hòa. Tuy nhiên, tránh bổ sung quá nhiều dầu vào món ăn vì tất cả các loại dầu đều cung cấp nhiều năng lượng.

Người mắc gan nhiễm mỡ cần hạn chế những loại thực phẩm nào?

Theo bác sĩ Uyên, người bệnh gan nhiễm mỡ cần hạn chế nước ngọt, trà sữa, nước ép trái cây nhiều đường, bánh kẹo, ngũ cốc tinh chế và thực phẩm chế biến sẵn nhiều năng lượng. Đồng thời, nên giảm các món chiên ngập dầu, thực phẩm chứa nhiều chất béo bão hòa và tránh sử dụng rượu bia.

“Không phải mọi thực phẩm có nguồn gốc thực vật đều tốt cho gan. Khoai tây chiên, bánh ngọt, nước trái cây đóng chai hay các món chay nhiều dầu và đường vẫn có thể cung cấp năng lượng dư thừa, gây bất lợi cho kiểm soát cân nặng và sức khỏe chuyển hóa. Vì vậy, bên cạnh chế độ ăn nhiều thực vật, cần lựa chọn thực phẩm ít qua chế biến và kiểm soát khẩu phần phù hợp”, bác sĩ Uyên nhấn mạnh.

Cách chế biến cũng rất quan trọng

Bác sĩ Phương Uyên lưu ý, người bị gan nhiễm mỡ nên ưu tiên các phương pháp chế biến đơn giản như hấp, luộc vừa chín, nấu canh hoặc xào nhanh với lượng dầu vừa phải thay vì chiên ngập dầu.

Đặc biệt, cà chua, cà rốt và bí đỏ có thể được chế biến chín, kết hợp với một lượng nhỏ dầu thực vật để giúp cơ thể hấp thu tốt hơn các hợp chất như lycopene và beta-carotene.

Với các món canh rau, canh bí hoặc canh cà chua, việc sử dụng cả phần nước canh cũng giúp tận dụng một phần dưỡng chất hòa tan trong quá trình nấu. Tuy nhiên, người bệnh cần kiểm soát khẩu phần và hạn chế nêm nhiều muối.

Cuối cùng, bác sĩ nhấn mạnh với người bị gan nhiễm mỡ, điều quan trọng là nên chọn thực phẩm đa dạng, chế biến hợp lý, kiểm soát tổng năng lượng và duy trì chế độ ăn lành mạnh lâu dài.

Chế độ ăn dựa trên thực vật có giúp “đảo ngược” bệnh gan nhiễm mỡ?

Theo bác sĩ Mai Phương Uyên, chế độ ăn giàu thực vật, đặc biệt theo mô hình Địa Trung Hải, có thể giúp giảm lượng mỡ tích tụ trong gan và cải thiện sức khỏe chuyển hóa. Tuy nhiên, hiệu quả còn phụ thuộc vào chất lượng khẩu phần, tổng năng lượng và mức độ tổn thương gan.

Theo hướng dẫn EASL - EASD - EASO 2024, ở người gan nhiễm mỡ có thừa cân, giảm cân bền vững từ 5% trọng lượng cơ thể có thể giúp giảm mỡ gan; giảm 7 - 10% hướng đến cải thiện tình trạng viêm gan; giảm từ 10% trở lên hướng đến cải thiện xơ hóa gan. Dù vậy, không thể khẳng định mọi tổn thương gan đều hồi phục hoàn toàn, đặc biệt khi đã có xơ hóa tiến triển.

Để tránh thiếu hụt dinh dưỡng, người bệnh không nên chỉ ăn rau và trái cây mà cần bảo đảm đủ protein từ đậu nành, đậu hũ, các loại đậu và những nguồn đạm phù hợp khác. Nếu ăn thuần chay hoàn toàn, cần đặc biệt chú ý vitamin B12, đồng thời bảo đảm đủ sắt, kẽm, canxi, vitamin D và omega-3 theo hướng dẫn của bác sĩ dinh dưỡng.