Gene hiếm có thể gây ung thư phổi dù không hút thuốc, người khỏe có cần xét nghiệm?

Ung thư phổi từ lâu được biết đến với mối liên hệ chặt chẽ với thuốc lá. Nhưng trên thực tế, vẫn có những người chưa bao giờ hút thuốc mắc căn bệnh này. Nghiên cứu mới được công bố trên Science đang giúp các nhà khoa học hiểu thêm một phần lý do: một số người có thể mang sẵn yếu tố nguy cơ ngay từ khi sinh ra.

Một biến thể gene hiếm có thể làm nguy cơ ung thư phổi tăng mạnh

Các nhà nghiên cứu từ Dana-Farber Cancer Institute và 23andMe Research Institute đã phân tích dữ liệu di truyền của hơn 3,3 triệu người có châu Âu tham gia nghiên cứu của 23andMe.

Họ tập trung vào EGFR T790M, một biến thể rất hiếm của gene EGFR. Kết quả cho thấy những người mang biến thể này có khả năng mắc ung thư phổi cao hơn khoảng 25 lần so với những người không mang biến thể. Ở nhóm chưa từng hút thuốc, mức chênh lệch lên tới khoảng 62 lần.

Biến thể này được phát hiện ở khoảng 1 trong 15.850 người trong dữ liệu nghiên cứu, cho thấy đây vẫn là một yếu tố nguy cơ rất hiếm trong cộng đồng.

Điều đáng chú ý là EGFR T790M trong nghiên cứu này là biến thể di truyền, nghĩa là nó có mặt trong tế bào của một người ngay từ khi sinh ra và có thể được truyền qua các thế hệ trong gia đình.

Điều này khác với nhiều đột biến EGFR được phát hiện trong tế bào ung thư phổi. Những đột biến đó thường xuất hiện trong quá trình tế bào biến đổi thành tế bào ung thư và không nhất thiết được truyền từ cha mẹ sang con.

Tiến sĩ Jaclyn LoPiccolo, bác sĩ và nhà nghiên cứu ung thư phổi tại Viện Nghiên cứu ung thư Dana-Farber, đồng thời là tác giả chính của nghiên cứu, nhấn mạnh rằng con số 25 hay 62 lần  là mức tăng nguy cơ tương đối được quan sát trong quần thể nghiên cứu, không phải lời khẳng định rằng cứ mang EGFR T790M thì chắc chắn sẽ mắc ung thư phổi.

Vì sao người không hút thuốc vẫn có thể mắc ung thư phổi?

EGFR là gene mã hóa thụ thể yếu tố tăng trưởng biểu bì, một protein tham gia vào quá trình phát triển và phân chia tế bào. Những thay đổi bất thường ở gene này đã được biết đến trong nhiều trường hợp ung thư phổi.

Điểm đặc biệt của EGFR T790M trong nghiên cứu mới là biến thể này đã tồn tại trong cơ thể trước khi ung thư xuất hiện, thay vì chỉ hình thành trong khối u.

Các nghiên cứu trước đây từng ghi nhận biến thể EGFR T790M di truyền ở những gia đình có nhiều người mắc ung thư phổi, nhưng vì nó quá hiếm nên các nhà khoa học khó xác định chính xác mức độ nguy cơ. Nghiên cứu trên hàng triệu người lần này cung cấp một cơ sở dữ liệu lớn hơn để đánh giá mối liên hệ đó.

Đáng chú ý, các nhà nghiên cứu không tìm thấy mối liên hệ tương tự giữa biến thể này với nhiều loại ung thư khác được khảo sát. Điều này cho thấy tác động của EGFR T790M dường như đặc biệt rõ rệt đối với ung thư phổi.

Nghiên cứu cũng phát hiện biến thể này xuất hiện với tần suất cao hơn ở những người có tổ tiên đến từ khu vực Nam Appalachia, đặc biệt tại một số bang miền Đông Nam nước Mỹ. Các phân tích di truyền cho thấy biến thể có thể đã được những người định cư gốc Anh và Ireland mang tới Bắc Mỹ trong thời kỳ thuộc địa, sau đó trở nên phổ biến hơn trong một số cộng đồng tương đối biệt lập.

Điều này không có nghĩa sống ở khu vực Đông Nam nước Mỹ khiến một người mắc ung thư phổi. Đây là dấu vết về nguồn gốc di truyền của biến thể, và người mang EGFR T790M hoàn toàn có thể sinh sống ở bất kỳ nơi nào.

Người Việt có cần xét nghiệm gene này không?

Đây có lẽ là câu hỏi được nhiều người quan tâm nhất sau thông tin về nghiên cứu.

Hiện tại, không có cơ sở để khuyến nghị người khỏe mạnh tự xét nghiệm EGFR T790M chỉ vì nghiên cứu này.

Các hướng dẫn sàng lọc ung thư phổi hiện nay chủ yếu dựa vào tuổi, tiền sử hút thuốc và các yếu tố nguy cơ đã được xác định. Nghiên cứu mới đặt ra khả năng rằng trong tương lai, thông tin di truyền có thể giúp nhận diện thêm một nhóm người có nguy cơ cao nhưng chưa đáp ứng các tiêu chí sàng lọc hiện tại.

Các nhà nghiên cứu đang tiếp tục đánh giá liệu những người mang EGFR T790M có nên chụp CT phổi liều thấp ở độ tuổi sớm hơn hay không. Một nghiên cứu mang tên INHERIT đang được thực hiện để tìm hiểu vấn đề này.

Trong thời gian chờ thêm bằng chứng, những người có nhiều thành viên trong gia đình từng mắc ung thư phổi, bản thân hoặc người thân mắc nhiều khối u phổi, hoặc đã được xác định mang biến thể EGFR T790M nên trao đổi với bác sĩ và chuyên gia tư vấn di truyền.

Thông qua phân tích đặc điểm sinh học phân tử của từng khối u, các bác sĩ tại Bệnh viện FV có thể lựa chọn phác đồ phù hợp hơn cho từng bệnh nhân, thay vì điều trị phác đồ chung như trước đây.