Số hóa nhưng giáo viên vẫn 'ôm' cả núi hồ sơ - Ảnh minh họa có dùng AI
Đầu năm học 2026-2027, nhiều tổ chuyên môn, giáo viên áp lực vì xây dựng nhiều kế hoạch, báo cáo, sổ sách với hệ thống phần mềm số hóa, cơ sở dữ liệu điện tử phải nhập liệu liên tục. Thay vì chuyển đổi số để thay thế sức người, sự chồng chéo này bào mòn thời gian và tâm huyết đứng lớp của người thầy.
Ngày 29-9, cô N.T.H., giáo viên Trường tiểu học Kim Đồng (phường An Đông, TP.HCM), nói với Tuổi Trẻ về công việc giảng dạy trong thời đại số hóa: "Quá tải vô cùng. Một ngày dạy 8 tiết, chưa kể sổ sách các loại, tối về vẫn nhận tin nhắn chỉ đạo công việc. Số hóa đáng lẽ chỉ cần bấm nút, nhưng chúng tôi vừa 'ôm' học bạ giấy, vừa nhập học bạ số. Công nghệ không giải phóng sức lao động mà đang nhân ba thời gian hành chính".
Đây cũng là nỗi niềm của nhiều giáo viên TP.HCM khi gánh nặng hồ sơ, sổ sách vẫn chiếm đáng kể thời gian dành cho chuyên môn.
Trong khi đó, mới đây Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM có văn bản yêu cầu các trường giảm hồ sơ, sổ sách, hội họp, báo cáo trung gian, đồng thời đẩy mạnh hồ sơ điện tử trên môi trường số.
'Số hóa mà giáo viên gần như không có mùa hè'
Đầu năm học 2026-2027, cô N.T.H. vẫn ám ảnh khoảng thời gian hè "không có mùa hè" vì một tay làm học bạ số, một tay làm học bạ giấy và xử lý các loại giấy tờ.
Theo cô, đây là năm thứ 3 trường thực hiện học bạ số. Tuy nhiên, năm học 2025-2026, trường đổi đơn vị cung cấp phần mềm và chuyển sang ứng dụng mới, khiến giáo viên gần như không có thời gian nghỉ hè.
"Khi đồng bộ dữ liệu từ app sang phần mềm học bạ số, thông tin nhiều lần không khớp thực tế. Chẳng hạn, cột ghi 'T' (hoàn thành tốt - PV) lại nhảy sang 'H' hoặc 'Đ'. Có trường hợp không đồng bộ được do sai form, lỗi chính tả hoặc lỗi kỹ thuật.
Dữ liệu học bạ rất quan trọng nên giáo viên phải điều chỉnh nhiều lần, rồi đưa lên học bạ số, xuất sang cơ sở dữ liệu quản lý trường học để kiểm tra và sửa tiếp. Lớp 35 học sinh mà mất tới 2 tháng mới hoàn tất học bạ", cô N.T.H. nói.
Chưa hết, giáo viên chủ nhiệm là người chịu trách nhiệm hoàn thiện học bạ. Tuy nhiên, theo cô N.T.H., do "số hóa nửa vời", nhà trường vẫn yêu cầu làm song song học bạ giấy để có đủ bản cho học sinh sử dụng khi chuyển trường, phụ huynh rút hồ sơ.
"Trời ơi, sao mà số hóa cực quá vậy! Những năm trước, học bạ giấy được giáo viên hoàn thành từ tháng 5, cùng thời điểm kết thúc năm học. Nhưng hai năm nay, vì hồ sơ, học bạ số, gần như tôi không có thời gian nghỉ hè. Đi đâu cũng phải ôm máy theo vì mỗi ngày lại có thông tin cần điều chỉnh. Học bạ số, học bạ giấy rồi sổ họp viết tay chiếm hết thời gian. Giáo án số dù không bắt in nhưng rất khuôn mẫu, mất hết tính sáng tạo của giáo viên", cô nói.
Theo cô N.T.H., giáo án ngoài việc bám sát chương trình còn thể hiện sự sáng tạo, năng lực và cách giảng dạy của giáo viên. Tuy nhiên, tổ chuyên môn yêu cầu giáo án phải chia thành 3 cột, đồng thời tích hợp nhiều nội dung như công dân số, kỹ năng AI, giáo dục địa phương, học tập và làm theo đạo đức Bác Hồ...
"Soạn bài cho một tuần dạy mất 3-4 ngày mới xong vì phải sửa tới lui theo ý tổ trưởng chuyên môn. Giáo viên còn phải chỉnh giáo án điện tử cho đẹp vì liên quan đánh giá công việc cuối năm. Đối phó với tổ chuyên môn bằng những hồ sơ rối rắm, tôi gần như mất hết hứng thú đứng lớp. Thời gian nhìn vào màn hình máy tính và giấy tờ nhiều hơn thời gian nhìn vào học sinh", cô tâm tư.
Học sinh điểm danh quét khuôn mặt, giáo viên vẫn kiểm tra sĩ số bằng sổ tay
Tuổi Trẻ còn ghi nhận nhiều giáo viên khác quá tải với công việc sau bục giảng, ảnh hưởng thời gian dành cho chuyên môn.
Một giáo viên môn vật lý tại trường THPT ở phường Tân Bình cho biết tâm lý lo ngại khi thanh tra, kiểm tra khiến giáo viên phải lập thêm nhiều kế hoạch không cần thiết, chiếm thời gian giảng dạy.
"Thường lớp 12, tổ chuyên môn yêu cầu giáo viên xây dựng kế hoạch phụ đạo. Giáo viên vừa làm trên hệ thống điện tử, vừa in ra nộp bản giấy, thậm chí làm dư để khi thanh tra, kiểm tra hỏi gì cũng có. Một số chỉ đạo của nhà trường thậm chí còn áp dụng cả những văn bản đã hết hiệu lực", giáo viên này nói.
Cùng chung nỗi niềm, cô L.Thanh, giáo viên một trường THPT ở trung tâm TP.HCM, cho rằng giáo viên đang phải "vừa làm số, vừa làm tay".
Theo cô, năm học 2025-2026, trường chỉ có sổ đầu bài số, còn lại vẫn là hồ sơ giấy như sổ chủ nhiệm, học bạ; giáo án vừa nộp file cho tổ chuyên môn vừa phải có bản giấy.
"Học bạ số năm ngoái có thông tin nhưng năm nay nhà trường chưa định hướng triển khai. Trong khi học sinh được điểm danh hằng ngày bằng quét khuôn mặt, giáo viên vẫn phải theo dõi sĩ số trên sổ chủ nhiệm. Đã số hóa thì nên số hóa hết", cô Thanh nói.
Còn cô Nguyễn Thị Xuân, giáo viên THCS ở phường Thủ Đức, cho rằng hồ sơ điện tử cần được triển khai theo lộ trình phù hợp với hạ tầng công nghệ của từng trường nhưng không nên yêu cầu trùng lặp với hồ sơ giấy.
"Nếu đã lập và sử dụng hồ sơ điện tử thì nhà trường không nên bắt buộc lập thêm hồ sơ giấy tương ứng, càng không nên yêu cầu đồng thời cả hai cho cùng một nội dung. Rất vô lý", cô Xuân nói.
Tuổi Trẻ cũng ghi nhận trong tình trạng "số hóa nửa vời", nhiều giáo viên còn ngán những cuộc họp chuyên môn chỉ để nghe lại thông tin đã được gửi qua Zalo từ trước, nhưng vẫn phải có mặt để điểm danh và "biểu quyết 100%".
Năm học 2026-2027, tổ chuyên môn và giáo viên phải thực hiện những loại hồ sơ nào?
Năm học 2026-2027, hồ sơ điện tử của giáo viên thực hiện theo thông tư 15 của Bộ Giáo dục và Đào tạo, được tinh giản gọn nhẹ và coi là hình thức chủ yếu, có giá trị pháp lý tương đương hồ sơ giấy.
Kế hoạch bài dạy (giáo án): Áp dụng chung cho tất cả giáo viên đứng lớp.
Sổ chủ nhiệm: Dành riêng cho giáo viên làm công tác chủ nhiệm lớp.
Sổ công tác Đội: Dành riêng cho giáo viên làm Tổng phụ trách Đội.
Sổ ghi chép nội dung các hoạt động của tổ: Dành cho tổ chuyên môn, tổ văn phòng, tổ giáo dục đặc thù.
Như vậy, hồ sơ của tổ chuyên môn và giáo viên ở năm học 2026- 2027, áp dụng theo Thông tư 15 đã giảm hơn so với Thông tư số 32 trước đây.
Đặc biệt, Thông tư 15 nhấn mạnh hồ sơ điện tử được ưu tiên và nếu đã sử dụng hồ sơ điện tử hợp pháp thì không bắt buộc lập hồ sơ giấy tương ứng. Thông tư 15 sẽ giảm bớt áp lực, để giáo viên có nhiều thời gian tập trung cho chuyên môn.
TP.HCM chuyển đổi số giáo dục: Bỏ sổ giấy, không còn 'mỗi trường một phần mềm'TP.HCM đang xây dựng hệ sinh thái giáo dục số dùng chung, từ học bạ, hồ sơ điện tử đến dữ liệu ngành, giúp giáo viên giảm việc giấy tờ.