Trước thực trạng này, tỉnh đang nỗ lực từng bước tháo gỡ những bất cập kéo dài nhiều năm trong công tác xử lý rác thải.
Những ngày cuối tháng 9/2026, rác thải sinh hoạt chất đống, tồn đọng tại nhiều điểm tập kết trên địa bàn các phường Bách Quang, Bá Xuyên, Sông Công... có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường, làm mất mỹ quan đô thị, ảnh hưởng đến đời sống, sinh hoạt của người dân. Nguyên nhân chủ yếu là do Công ty TNHH môi trường Sông Công tạm dừng tiếp nhận, xử lý rác. Đây cũng là dịp nhà máy đốt rác tại Đá Mài (đốt khoảng 60 tấn/ngày) của Công ty cổ phần Môi trường và Công trình đô thị Thái Nguyên phải tạm dừng hoạt động để cải tạo, bảo dưỡng nhằm bảo đảm các yêu cầu về bảo vệ môi trường dẫn đến toàn bộ lượng rác, cao điểm lên tới 400 tấn/ngày, được vận chuyển đến bãi rác Đá Mài ở xã Tân Cương. Tuy nhiên, bãi Đá Mài đã đầy, không thể chôn lấp, làm cho lượng rác tồn đọng ngày càng lớn.
Trước tình hình đó, lãnh đạo tỉnh đã đề nghị Công ty cổ phần Môi trường năng lượng xanh Thái Nguyên (thuộc Công ty ASAN Bắc Giang) cải tạo mặt bằng tại bãi rác Đá Mài để xử lý ban đầu toàn bộ lượng rác tồn đọng và tiếp nhận lượng rác hằng ngày khoảng 350 tấn để xử lý, nhằm giảm thiểu ô nhiễm môi trường. Đồng thời, công ty đầu tư 110 tỷ đồng lắp đặt hai dây chuyền xử lý rác và lò đốt nhiệt phân áp suất tùy biến với công suất 350 tấn rác/ngày tại khu xử lý rác Đá Mài, xã Tân Cương. Theo Giám đốc công ty Đỗ Phú Nam, lò đốt rác nhiệt phân áp suất tùy biến là công nghệ mới (đốt âm, không cung cấp ô-xy vào buồng đốt) trong xử lý rác thải sinh hoạt với tỷ lệ đốt kiệt gần như tuyệt đối, nhưng không phát thải khí, khói cho nên môi trường không bị ô nhiễm và thu được nước, ga, than và dầu sinh học trong quá trình vận hành dây chuyền. Dây chuyền xử lý rác và lò đốt này vận hành từ cuối tháng 10/2026 và sẽ hoạt động trong vòng ba năm, căn bản xử lý hết lượng rác thải sinh hoạt của các phường trung tâm tỉnh và các xã lân cận.
Bên cạnh vận hành hai dây chuyền xử lý rác thải sinh hoạt và lò đốt rác tại Đá Mài, công ty đang khẩn trương xúc tiến đầu tư nhà máy xử lý rác thải công nghiệp và sinh hoạt tại khu vực phía nam Thái Nguyên, ứng dụng công nghệ hiện đại thay thế công nghệ truyền thống. Sau ba năm xử lý rác sinh hoạt theo hợp đồng tại Đá Mài, tỉnh dự kiến tiếp tục hợp đồng với công ty để xử lý hàng triệu tấn rác đã chôn lấp từ nhiều năm trước. Giải pháp này nhằm khắc phục tình trạng nước rỉ rác ô nhiễm nghiêm trọng, độc hại tại bãi rác từng khiến tỉnh phải tốn nhiều chi phí xử lý những năm qua. Thực trạng này cho thấy những hệ lụy môi trường lâu dài của việc chôn lấp rác sinh hoạt, nhất là tại các khu vực đầu nguồn nước.
Với sự hỗ trợ của doanh nghiệp, địa phương đang hoàn thiện dự án đốt rác phát điện tại xã Tân Cương. Ban đầu, dự án chưa nhận được sự đồng tình của một số người dân bởi lo ngại sẽ lại phát tán mùi hôi, khói, bụi như nhà máy đốt rác trên địa bàn. Nhưng được doanh nghiệp và địa phương thuyết minh công nghệ, đưa đi tham quan, khảo sát một số nhà máy đốt rác phát điện ở trong nước cho nên đến nay người dân đã đồng thuận.
Theo đó, dự án đốt rác phát điện tại xã Tân Cương có công suất 10 MW, vốn đầu tư khoảng 1.400 tỷ đồng, sử dụng công nghệ châu Âu, mỗi ngày đốt khoảng 400 tấn rác thải sinh hoạt mà không cần phân loại. Theo Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Nguyễn Công Việt, hiện nay xã và ngành chức năng đang làm rõ các vấn đề liên quan xử lý tro bay, tro đáy của nhà máy và bãi chứa các loại tro này trong tình huống bị tồn đọng để hoàn thiện chủ trương đầu tư, sau đó tổ chức đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư triển khai dự án.
Theo quy hoạch phát triển điện lực quốc gia, Thái Nguyên được phê duyệt công suất 30 MW điện rác. Thời gian tới, tỉnh chủ trương phát triển các nhà máy đốt rác phát điện ứng dụng công nghệ hiện đại, vừa xử lý rác thải sinh hoạt ổn định, bền vững, hạn chế ô nhiễm môi trường, vừa thu hồi nhiệt để phát điện, phù hợp định hướng kinh tế tuần hoàn. Đây cũng là giải pháp từng bước thay thế công nghệ đốt rác truyền thống còn hạn chế trong xử lý mùi hôi, khói bụi, gây lo ngại cho người dân.
Cùng với đó, tỉnh đổi mới công tác quản lý rác thải sinh hoạt ở đô thị và nông thôn phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Giao chính quyền xã, phường tổ chức thu gom, vận chuyển rác thải; đề cao tinh thần chủ động, trách nhiệm và tự chịu trách nhiệm, hướng tới tăng cường tỷ lệ thu gom, bảo vệ môi trường, nâng cao ý thức người dân và xây dựng xã hội văn minh.
Bài và ảnh: THẾ BÌNH