GS.TS Trần Kim Qui nghiên cứu trong phòng thí nghiệm tại nhà - Ảnh: TRẦN HUỲNH
Theo tin từ Trường đại học Khoa học tự nhiên (Đại học Quốc gia TP.HCM), NGƯT.GS.TS Trần Kim Qui, nguyên Phó chủ nhiệm khoa hóa, nguyên Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu hóa học ứng dụng của trường, đã qua đời lúc 2h30 sáng 15-9; thượng thọ 91 tuổi.
Đang làm ra nhiều tiền mà bỏ để đi học
Cách đây vài năm, khi chúng tôi gặp GS.TS Trần Kim Qui, ông đã ngoài 80 tuổi nhưng vẫn minh mẫn, nhớ rõ từng công trình nghiên cứu, từng "gia tài" khoa học của mình.
"Về hưu hơn 20 năm nhưng ông không chịu nghỉ ngơi, suốt ngày nhốt mình trong phòng thí nghiệm, rồi đi thực tế khắp các tỉnh để nghiên cứu làm ra sản phẩm đưa vào ứng dụng", PGS.TS Trần Lê Quan, Hiệu trưởng Trường đại học Khoa học tự nhiên (Đại học Quốc gia TP.HCM), nói về người cha mình.
Năm 12 tuổi, Trần Kim Qui mất cha. Hai mẹ con ông nương tựa nhau vượt qua khó khăn. Sau đó, họ rời Đồng Tháp sang Long Xuyên (An Giang) tìm kế sinh nhai.
TIN LIÊN QUAN
Có lúc mẹ bệnh nặng, cuộc sống khó khăn đến mức ông tưởng phải "xếp bút nghiên". Nhưng tiếc việc học, ông quyết tâm tiếp tục. Ông vừa phụ mẹ làm đủ việc, vừa tìm cách vay mượn tiền để được học.
Tốt nghiệp ngành toán - lý - hóa của Khoa học đại học đường, ông được trường giữ lại nhưng mức lương thấp, trong khi nợ nần chồng chất. Ông chuyển sang dạy trường tư, luyện thi cho học sinh. Sau 5 năm, ông trả hết nợ, mua được căn nhà nhỏ rồi đưa mẹ lên Sài Gòn. Sau đó, ông vừa đi dạy vừa học cao học, dù bạn bè khi ấy cho rằng ông "điên" vì đang kiếm được nhiều tiền lại bỏ để đi học.
Ông chọn học sau đại học ngành hóa học vì mong muốn tạo ra những sản phẩm có tính ứng dụng. Năm 1974, ông bảo vệ luận án tiến sĩ quốc gia về hóa học. "Tôi muốn nghiên cứu ứng dụng nên ban đầu dự định theo ngành vật lý, học về điện tử nhưng hồi đó ngành này chưa phát triển. Làm khoa học nhưng tôi vẫn muốn sản xuất kinh doanh nên tôi quyết chọn hóa học để ít nhất mình cũng làm được cục xà bông", ông từng giải thích.
Sau giải phóng, ông tiếp tục công tác tại Trường đại học Tổng hợp TP.HCM, sau đó làm Trưởng bộ môn hóa hữu cơ kiêm Phó chủ nhiệm khoa hóa học. Nhận thấy chỉ riêng hóa học sẽ khó phát triển nghiên cứu ứng dụng, ông tự học thêm sinh học, vi sinh, biên soạn giáo trình và mở học phần hóa sinh trong khoa hóa học.
Vị giáo sư mê nghiên cứu… rác, khởi nghiệp tuổi 80
Ở tuổi xế chiều, GS Qui vẫn thường xuyên đi thực tế tại các tỉnh để nghiên cứu. "Tôi tập trung nghiên cứu về nông nghiệp và môi trường. Để làm được điều đó, tôi đi nhiều để nắm bắt thực tế, cố gắng tự học hỏi thêm để giải quyết những khó khăn mà xã hội đang cần giải quyết chứ không thể dừng lại ở những gì mình có", ông giải thích.
Nhiều kết quả nghiên cứu của ông đã góp phần xử lý ô nhiễm môi trường do rác thải sinh hoạt, tạo việc làm cho người lao động và cung cấp nguồn phân hữu cơ cho nông nghiệp.
Năm 2014, GS Qui thành lập Công ty CP Khoa học Công nghệ Hóa sinh tại nhà riêng để trực tiếp đưa kết quả nghiên cứu vào sản xuất. Đây là một trong những doanh nghiệp đầu tiên tại TP.HCM được chứng nhận doanh nghiệp khoa học công nghệ.
Không muốn các kết quả nghiên cứu nhiều năm nằm trên giấy, ông gom tiền đầu tư xây dựng nhà máy tại huyện Lâm Hà, Lâm Đồng, với quy trình chế biến rác thải thành phân hữu cơ vi sinh, tấm ván ép nhựa composite, gạch block không nung...
Đáng chú ý, hai con trai của ông là PGS.TS Trần Lê Quan và BS CKII Trần Lê Quân cùng tham gia nghiên cứu công trình "Quy trình sản xuất phân hữu cơ vi sinh từ chất thải rắn sinh hoạt".
Công trình giành giải nhì (không có giải nhất) Giải thưởng sáng chế TP.HCM lần 5 (2017-2018), giải nhất cuộc thi Sáng chế toàn quốc năm 2018, giấy chứng nhận Sáng chế xuất sắc năm 2019 của Cục Sở hữu trí tuệ Hàn Quốc và huy chương vàng năm 2019 của Cục Sở hữu trí tuệ thế giới. Ngoài ra, GS Qui cùng vợ và hai con trai còn có hàng chục công trình nghiên cứu, bài báo khoa học.
PGS.TS Trần Lê Quan cho biết ông được cha định hướng theo ngành hóa học từ rất sớm. Điều ông học được nhiều nhất từ cha là động lực nghiên cứu. Ngay cả khi làm quản lý ở trường, không còn nhiều thời gian nghiên cứu, ông vẫn bị cha phê bình và thúc giục tiếp tục làm khoa học.
GS Trần Kim Qui kiểm tra sản phẩm nghiên cứu trong xưởng sản xuất nhỏ tại nhà để chuẩn bị giao cho khách hàng - Ảnh: TRẦN HUỲNH
Ươm tạo để đi đến tận cùng khoa học
Hơn 60 năm nghiên cứu, GS Qui có khoảng 40 công trình nghiên cứu, hàng chục dự án, bằng độc quyền sáng chế đã được đưa vào ứng dụng sản xuất tại nhiều tỉnh và hàng trăm bài báo trên các tạp chí khoa học trong nước, quốc tế.
Ông từng nhiều lần trăn trở về thực tế không ít công trình nghiên cứu tốn kém tại các trường đại học sau khi hoàn thành lại được cất giữ, không thể đưa vào thực tế. Theo ông, nhiều công trình có kết quả "chưa chín", chưa đáp ứng yêu cầu của thị trường nên doanh nghiệp chưa đón nhận.
"Muốn đưa kết quả nghiên cứu khoa học ra thị trường cần phải có 2-3 năm để ươm tạo nó, giúp nó đứng vững trên thị trường. Nhà nước, các trường đại học và xã hội phải đẩy mạnh ươm tạo và hỗ trợ cho người nghiên cứu đưa sản phẩm của họ xâm nhập vào thị trường", ông nhấn mạnh.
Theo GS Qui, để ươm tạo thành công phải có chi phí; đồng thời cần tạo điều kiện cho người trẻ, người nghiên cứu khởi nghiệp, ứng dụng kiến thức được học vào thực tế, đưa khoa học vào giải quyết những vấn đề xã hội đang cần. "Làm như vậy khoa học mới phát triển được".
Người thầy của nhiều thế hệ làm khoa học
ThS Phùng Quán, giảng viên khoa hóa học Trường đại học Khoa học tự nhiên, cho biết năm 2002 GS Trần Kim Qui thành lập Trung tâm Nghiên cứu hóa sinh ứng dụng TP.HCM. Mô hình làm việc theo nhóm do ông đề ra đã tập hợp nhiều nhà khoa học trẻ, trong đó không ít người trưởng thành qua các dự án nghiên cứu ứng dụng do trung tâm chủ trì.
Ở tuổi 70, GS Qui vẫn đều đặn lên lớp. Nhiều học trò của ông nay đã là giáo sư, tiến sĩ, giảng viên đại học. Sau khi không còn lên giảng đường, ông vẫn hướng dẫn nghiên cứu sinh và nghiên cứu tại nhà.
Tại nhà riêng, ông xây dựng hai phòng đọc sách, tài liệu nghiên cứu, hai phòng thí nghiệm với nhiều thiết bị, máy móc và một xưởng sản xuất nhỏ để phát triển các sản phẩm nghiên cứu đưa ra thị trường. Ông còn thành lập Viện Công nghệ hóa sinh ứng dụng tại đây.
GS.TS.BS Nguyễn Đình Hối vừa qua đời rạng sáng nayGS.TS.BS Nguyễn Đình Hối - nguyên Hiệu trưởng Trường đại học Y Dược TP.HCM, nguyên Giám đốc đầu tiên của Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM - vừa qua đời lúc 2h sáng sớm nay 29-6 tại TP.HCM.