Dưới đáy biển, chị Thảo và chị Thúy cùng đồng nghiệp tại Ban quản lý khu bảo tồn thiên nhiên Cù Lao Chàm (Ban quản lý) kiên trì thực hiện một công việc đòi hỏi cả kiến thức khoa học, kỹ năng lặn chuyên nghiệp lẫn sự bền bỉ.
Mỗi thân cỏ được cắm xuống nền cát hôm nay là một hy vọng để hồi sinh hệ sinh thái biển quý giá của Cù Lao Chàm trong tương lai.
Nỗ lực cứu những “cánh đồng” dưới đáy biển
Cỏ biển là một trong những hệ sinh thái quan trọng nhất tại vùng biển Cù Lao Chàm, xã Tân Hiệp, Đà Nẵng. Đây là nơi cư trú, sinh sản và kiếm ăn của nhiều loài thủy sinh, góp phần duy trì đa dạng sinh học, bảo vệ nguồn lợi thủy sản, ổn định môi trường ven bờ và hấp thụ lượng lớn carbon, giúp ứng phó với biến đổi khí hậu.
Ban quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên Cù Lao Chàm thí điểm phục hồi thảm cỏ biển (Ảnh: Ban quản lý).
Theo nghiên cứu của Ban quản lý, những "cánh đồng" dưới đáy biển đang bị thu hẹp nhanh chóng.
Nếu năm 2014, diện tích cỏ biển tại Cù Lao Chàm còn khoảng 50ha, những năm gần đây chỉ còn 15-17ha. Kết quả đánh giá xu thế giai đoạn 1999-2025, cũng cho thấy nhiều thảm cỏ biển ven đảo đã bị suy giảm, phân mảnh.
Trước thực trạng đó, Ban quản lý cùng các đơn vị chuyên môn triển khai dự án thí điểm phục hồi thảm cỏ biển kết hợp cải thiện sinh kế tại Cù Lao Chàm.
Trong dự án này, thạc sĩ Trần Thị Phương Thảo (37 tuổi) và kỹ sư Nguyễn Thị Hồng Thúy (32 tuổi) là 2 gương mặt trực tiếp tham gia khảo sát, nghiên cứu và trồng phục hồi cỏ biển dưới nước.
Hoạt động phục hồi thảm cỏ biển tại Cù Lao Chàm (Ảnh: Ban quản lý).
Sau nhiều tháng khảo sát hiện trạng, lập bản đồ phân bố cỏ biển, đánh giá điều kiện môi trường và lựa chọn kỹ thuật phù hợp, tháng 3, dự án bắt đầu triển khai phục hồi thí điểm tại Bãi Bắc.
Đó cũng là thời điểm 2 phụ nữ trẻ cùng các đồng nghiệp mang từng túi bầu chứa cỏ Kiệu tròn (Cymodocea rotundata) và cỏ Vích (Thalassia hemprichii) xuống đáy biển bằng phương pháp lặn Scuba (hình thức lặn dưới nước sử dụng một bình khí nén và bộ thiết bị độc lập để thở).
Chị Thảo cho biết toàn bộ công việc đều được thực hiện dưới nước. Người lặn phải xác định đúng vị trí, cố định từng túi bầu trên nền đáy, bảo đảm cây không bị sóng và dòng chảy cuốn trôi. Chỉ riêng đợt đầu tiên, nhóm đã trồng 200 túi bầu với hơn 1.200 thân cỏ.
Theo dõi, kiểm tra tình trạng sinh trưởng của thảm cỏ biển sau phục hồi (Ảnh: Ban quản lý).
“Kết quả bước đầu này là thành quả của hàng giờ làm việc trong môi trường biển, chịu ảnh hưởng của dòng chảy, thủy triều và điều kiện thời tiết. Mỗi lần lặn đều đòi hỏi sự tập trung cao độ để vừa đảm bảo an toàn, vừa giữ nguyên hiện trạng môi trường tự nhiên”, chị Thảo bày tỏ.
Những tín hiệu hồi sinh vườn cỏ dưới đáy biển Cù Lao Chàm
Theo chị Thảo, 4 tháng sau ngày xuống giống, những tín hiệu tích cực đã xuất hiện. Đối với cỏ Kiệu tròn, hơn 71% số túi bầu vẫn tồn tại, số thân đứng tăng lên 933 thân. Đặc biệt, thân ngầm đã phát triển vượt ra khỏi túi bầu, hình thành các chồi mới trên nền đáy tự nhiên.
“Điều đó cho thấy cỏ không chỉ sống sót mà còn bắt đầu mở rộng phạm vi sinh trưởng”, chị Thảo nói về thành công bước đầu của công việc mình và đồng nghiệp đã cố gắng hết sức.
Những mầm cỏ đã bắt đầu xanh ở đáy biển Cù Lao Chàm (Ảnh: Ban quản lý).
Theo chị Thảo, tại khu vực phục hồi cũng ghi nhận sự xuất hiện của cỏ Kim, cỏ Xoan, dấu hiệu cho thấy quần xã cỏ biển đang dần tái lập theo diễn thế tự nhiên.
Trong khi đó, cỏ Vích có tốc độ phục hồi chậm hơn với 65% túi bầu còn tồn tại sau 4 tháng. Dù vậy, việc cây vẫn thích nghi và duy trì được sự sống cũng mở ra cơ sở để tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện kỹ thuật phục hồi.
Không chỉ cỏ biển trở lại, khu vực này còn xuất hiện ốc, trứng ốc, cá phèn và cá dìa, những loài thủy sinh vốn gắn bó với hệ sinh thái cỏ biển. Đây được xem là tín hiệu tích cực về khả năng phục hồi chức năng sinh thái của khu vực.
Hai phụ nữ trẻ Phương Thảo và Hồng Thúy chuẩn bị lặn xuống biển thực hiện công việc (Ảnh: Ban quản lý).
Với chị Thảo và chị Thúy, mỗi lần lặn xuống đáy biển không đơn thuần là thực hiện một nhiệm vụ chuyên môn, đó còn là hành trình gìn giữ những giá trị tự nhiên của Cù Lao Chàm cho thế hệ mai sau.
Từng thân cỏ nhỏ bé được 2 cô gái cẩn thận cắm xuống đáy biển hôm nay phải mất nhiều thời gian mới phát triển thành những thảm cỏ rộng lớn. Chính từ công việc âm thầm này, hy vọng về sự hồi sinh của hệ sinh thái biển Cù Lao Chàm đang dần hiện hữu.
Khách du lịch tắm biển, ngắm san hô, thảm thực vật dưới biển Cù Lao Chàm (Ảnh: Công Bính).
Ông Nguyễn Văn Vũ, Phó Giám đốc Ban quản lý khu bảo tồn thiên nhiên Cù Lao Chàm, cho biết điểm khác biệt của dự án không chỉ nằm ở việc phục hồi cỏ biển mà còn hướng đến sinh kế bền vững cho cộng đồng.
“Dự án đang nghiên cứu hỗ trợ 2-3 mô hình sinh kế cho cộng đồng địa phương. Trong đó hợp tác xã Mộc Chàm đã được hỗ trợ trang thiết bị để phát triển các sản phẩm trà lá rừng và rong biển. Tại Bãi Hương, nhiều người dân cũng đã tự nguyện tham gia các mô hình bảo tồn gắn với phát triển kinh tế”, ông Vũ nói.
Lãnh đạo Ban quản lý cũng cho biết các nhà khoa học tiếp tục nghiên cứu khả năng hấp thụ và lưu giữ carbon của thảm cỏ biển, tạo cơ sở khoa học cho các định hướng về "carbon xanh" trong tương lai.