Biến phụ phẩm đồng ruộng thành sản phẩm OCOP
Ở phường Việt Hòa, câu chuyện khởi nghiệp của ông Cù Văn Long bắt đầu từ thứ nguyên liệu vốn quen thuộc với người trồng lúa: rơm rạ.
Nhìn thấy nguồn rơm dồi dào sau mỗi mùa thu hoạch, ông Long nghĩ đến việc tận dụng để phát triển nghề trồng nấm rơm.
Năm 2021, ông đầu tư khoảng 2 tỷ đồng xây dựng cơ sở sản xuất trên diện tích 3.000 m², gồm 11 nhà trồng nấm. Sau nhiều lần thử nghiệm, ông từng bước làm chủ kỹ thuật nuôi trồng giống nấm rơm Đài Loan, tạo dựng thương hiệu Nấm rơm sạch Văn Long.
Khác với trồng nấm ngoài trời, phương thức sản xuất trong nhà cho phép người trồng chủ động hơn trong điều chỉnh điều kiện sinh trưởng, kiểm soát quy trình chăm sóc và tổ chức thu hoạch.
Theo số liệu Báo Hải Phòng ghi nhận năm 2024, mỗi nhà trồng nấm của cơ sở từng cho sản lượng bình quân khoảng 300 kg/tháng. Riêng năm 2023, cơ sở sản xuất, tiêu thụ gần 40 tấn nấm tươi, tạo việc làm ổn định cho 8 lao động với thu nhập bình quân 9 triệu đồng/người/tháng.
Đến tháng 7/2026, mô hình tiếp tục được Báo Hải Phòng giới thiệu như một điển hình xây dựng thương hiệu nông sản địa phương.
Ông Long cho biết, trước đây nấm chủ yếu bán qua thương lái, đầu ra phụ thuộc thị trường. Khi có bao bì, nhãn mác và được công nhận OCOP, sản phẩm được nhiều khách hàng biết đến, việc tiêu thụ ổn định hơn.
Từ năm 2023, Nấm rơm sạch Văn Long đã được công nhận OCOP 3 sao. Đến nay, thương hiệu được giới thiệu tại nhiều tỉnh, thành phố.
Nhìn từ mô hình này, thành quả không chỉ là những lứa nấm thương phẩm. Điều đáng chú ý hơn là cách một nguồn phụ phẩm nông nghiệp được đưa vào quy trình sản xuất có kiểm soát, tạo thêm sản phẩm, việc làm và giá trị kinh tế.
Tuy nhiên, lợi ích môi trường của nghề trồng nấm cần được đánh giá đầy đủ, từ lượng rơm được tận dụng đến phương án xử lý giá thể sau thu hoạch. Đây cũng là điều kiện để mô hình phát triển theo hướng kinh tế tuần hoàn thực chất.
Khi nghề làm nước mắm bước vào quy trình sản xuất hiện đại
Từ những nhà trồng nấm ở Việt Hòa đến các cơ sở chế biến tại đặc khu Cát Hải là hai không gian sản xuất khác biệt. Song điểm chung là nỗ lực đưa công nghệ vào những sản phẩm mang dấu ấn địa phương.
Cát Hải có nghề làm nước mắm lâu đời, được tạo dựng từ kinh nghiệm chọn nguyên liệu, ủ chượp và chắt lọc của nhiều thế hệ.
Giữ được hương vị truyền thống trong khi đáp ứng yêu cầu ngày càng cao về chất lượng, an toàn và thị trường là bài toán đặt ra với các doanh nghiệp.
Tháng 4/2026, hai sản phẩm nước mắm Hải Phòng được công nhận OCOP 5 sao cấp quốc gia: nước mắm Cát Hải loại cốt cá nhâm của Công ty CP Chế biến dịch vụ thủy sản Cát Hải và nước mắm chắt cá thu nguyên cốt của Công ty TNHH Quang Hải.
Với Công ty CP Chế biến dịch vụ thủy sản Cát Hải, kết quả này tiếp nối hành trình hơn 60 năm phát triển.
Theo Phó Giám đốc Lâm Hải Tùng, doanh nghiệp tiếp tục gìn giữ công thức truyền thống, đồng thời ứng dụng công nghệ trong quản lý, sản xuất, đóng gói và mở rộng kênh tiêu thụ.
Những cải tiến về bao bì, tem nhãn, quy trình quản lý và sử dụng công nghệ tiết kiệm năng lượng cho thấy đổi mới sản xuất không nhất thiết phải thay thế giá trị truyền thống.
Ngược lại, công nghệ giúp sản phẩm có thêm điều kiện duy trì chất lượng đồng đều, nâng hiệu quả sản xuất và đáp ứng yêu cầu phân phối hiện đại.
Doanh nghiệp đã có sản phẩm xuất khẩu sang Nhật Bản. Đây là một bước tiến trong quá trình đưa đặc sản địa phương tiếp cận thị trường có yêu cầu cao, song để mở rộng xuất khẩu, việc kiểm soát chất lượng và duy trì nguồn nguyên liệu ổn định vẫn là những điều kiện quyết định.
Từ cây nấm đến giọt nước mắm, hai mô hình cho thấy giá trị sản phẩm được tạo dựng không chỉ ở khâu sản xuất, mà còn trong quản lý chất lượng, chế biến, đóng gói và xây dựng niềm tin người tiêu dùng.
Đổi mới từ nhu cầu thực tiễn
Theo Chi cục Phát triển nông thôn, đến cuối tháng 6/2026, Hải Phòng có 649 sản phẩm OCOP, trong đó 10 sản phẩm đạt 5 sao cấp quốc gia.
Con số ấy phản ánh nỗ lực chuẩn hóa những sản phẩm nông nghiệp, thực phẩm và nghề truyền thống. Tuy nhiên, số lượng sản phẩm được công nhận mới chỉ là một thước đo.
Quan trọng hơn là sau khi được công nhận, các cơ sở có duy trì được chất lượng, tăng giá trị sản phẩm và tạo thêm thu nhập hay không.
Ngày 26/3/2026, UBND thành phố ban hành Quyết định số 1102/QĐ-UBND, phê duyệt đề án thay đổi mô hình sản xuất nông nghiệp theo hướng hàng hóa quy mô lớn giai đoạn 2026–2030, tầm nhìn đến năm 2045.
Cùng với Nghị quyết số 51/2025/NQ-HĐND về cơ chế khuyến khích sản xuất nông nghiệp hàng hóa tập trung, chính sách mở thêm điều kiện để các mô hình hiệu quả tiếp cận hỗ trợ phù hợp.
Việc nhân rộng không thể chỉ dựa vào số tiền đầu tư hoặc thiết bị mới. Người sản xuất cần được hỗ trợ lựa chọn công nghệ phù hợp, đào tạo kỹ năng, kiểm soát chi phí, xử lý phụ phẩm và phát triển thị trường.
Từ nguồn rơm sau mùa gặt đến những sản phẩm nước mắm đạt chuẩn quốc gia, câu chuyện nông nghiệp Hải Phòng đang cho thấy một hướng phát triển: Công nghệ chỉ thật sự có ý nghĩa khi giúp sản phẩm tốt hơn, tài nguyên được sử dụng hiệu quả hơn và người dân nhận được giá trị xứng đáng từ lao động của mình.
Vĩnh Bảo