Những kết quả nổi bật trong phát triển văn hóa, văn nghệ, gia đình và bảo tồn di sản
Ngày 25/9, Đoàn khảo sát của Ban Tuyên giáo Trung ương do đồng chí Trần Thanh Lâm, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Tuyên giáo Trung ương làm Trưởng đoàn đã làm việc với Thường trực Thành ủy Huế về việc thực hiện các nghị quyết, chỉ thị, kết luận và văn bản của Đảng trong lĩnh vực văn hóa, văn nghệ và gia đình.
Trước đó, ngày 24/9, Đoàn khảo sát cũng đã làm việc với Đảng ủy phường Thuận Hóa, khảo sát thực tế một số mô hình văn hóa trên địa bàn.
Qua các buổi làm việc cho thấy, thời gian qua, thành phố Huế đã chủ động cụ thể hóa các chủ trương của Đảng, từng bước đưa văn hóa trở thành một thành tố quan trọng trong quá trình phát triển.
Thành ủy tổ chức quán triệt Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị đến hàng chục nghìn cán bộ, đảng viên; ban hành Kế hoạch 25-KH/TU, Chương trình hành động 33-CTr/TU và thành lập Ban Chỉ đạo phát triển văn hóa Huế.
Trong bảo tồn và phát huy di sản, Huế tiếp tục ghi nhận nhiều kết quả đáng chú ý. “Bản đúc nổi trên 9 đỉnh đồng ở Hoàng cung Huế” (Cửu Đỉnh) được UNESCO ghi danh là Di sản tư liệu khu vực châu Á-Thái Bình Dương; thành phố bổ sung 5 di sản vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, lập hồ sơ trình UNESCO vinh danh “Nghệ thuật Ca Huế”. Các đề án “Huế - Kinh đô Áo dài”, “Huế - Kinh đô Ẩm thực” tiếp tục được duy trì.
Thông qua Quỹ bảo tồn di sản Huế và nguồn tài trợ quốc tế, thành phố tiếp nhận hơn 22,6 tỷ đồng để tu bổ di tích.
Cùng với đó, những giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số tại A Lưới, Nam Đông được chú trọng phục dựng gắn với phát triển du lịch cộng đồng. Lĩnh vực văn học, nghệ thuật tiếp tục có sự tham gia tích cực của đội ngũ văn nghệ sĩ với 750 hội viên thuộc Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật thành phố.
Công tác xây dựng đời sống văn hóa, gia đình cũng có những chuyển biến. Toàn thành phố có 94% gia đình và 95,3% thôn, tổ dân phố đạt chuẩn văn hóa; số vụ bạo lực gia đình giảm từ 76 vụ năm 2021 xuống 24 vụ năm 2025. Nhiều mô hình phòng, chống bạo lực gia đình, địa chỉ tin cậy được duy trì. Quỹ “Vì người nghèo” hỗ trợ xây mới, sửa chữa 65 căn nhà, góp phần đưa tỷ lệ hộ nghèo toàn thành phố xuống 1,15%.
Tại phường Thuận Hóa, việc cụ thể hóa các chủ trương của Đảng về xây dựng văn hóa, gia đình được triển khai khá rõ với đời sống đô thị. Phường đẩy mạnh chuyển đổi số qua Hue-S, VNeID, Sổ tay Đảng viên điện tử và phát huy vai trò của 30 tổ công nghệ số cộng đồng; tổ chức các chương trình văn hóa-nghệ thuật, phát triển kinh tế đêm, xây dựng không gian đọc sách và sinh hoạt cộng đồng tại số 23-25 Lê Lợi.
Phong trào “Ngày Chủ nhật xanh” được duy trì với 65 đợt ra quân, thu hút khoảng 15 nghìn lượt người. Tỷ lệ Gia đình văn hóa đạt 96,36%, tổ dân phố văn hóa đạt 98,11%. Nhiều mô hình hướng trực tiếp vào đời sống được triển khai như “Tuyến kiệt 4.0”, “Khu dân cư chuyển đổi số”, “Dòng họ học tập”, “Gia đình 5 không, 3 sạch, 3 an”, “Ngôi nhà xanh, biến rác thành tiền”, “Khung giờ yên tĩnh”, “Mẹ đỡ đầu”, “Bữa cơm yêu thương”…
Những kết quả trên cho thấy nguồn lực văn hóa của Huế không chỉ nằm ở hệ thống di tích, di sản mà đã hiện diện trong cộng đồng, gia đình, không gian đô thị, đội ngũ văn nghệ sĩ, nghệ nhân và những mô hình sáng tạo từ cơ sở.
Khơi thông nguồn lực xã hội hóa, tháo gỡ những điểm nghẽn trong phát triển văn hóa
Bên cạnh những kết quả đạt được, các buổi làm việc cũng chỉ ra nhiều vấn đề cần tiếp tục tháo gỡ.
Đáng chú ý là nguồn lực xã hội hóa cho bảo tồn di sản chưa tương xứng với tiềm năng. Một số vi phạm trong hoạt động biểu diễn nghệ thuật, quảng cáo thương mại còn diễn ra; một số mô hình câu lạc bộ gia đình bền vững còn hình thức, thiếu kinh phí duy trì; cơ sở hạ tầng văn hóa ở nông thôn, miền núi chưa đồng bộ.
Theo lãnh đạo thành phố, các cơ chế, chính sách đặc thù cho đô thị di sản chậm được hướng dẫn, gây khó khăn trong thu hút nguồn lực xã hội hóa và doanh nghiệp lớn. Hoạt động của các hội văn học nghệ thuật còn vướng về trụ sở, kinh phí.
Trong khi đó, thương mại hóa di sản, phát triển kinh tế số và công nghiệp văn hóa đặt ra yêu cầu phải cân bằng giữa bảo tồn giá trị truyền thống với phát triển kinh tế thị trường.
Ở phường Thuận Hóa, những khó khăn mang tính đặc thù của đô thị trung tâm cũng được đặt ra.
Đội ngũ cán bộ văn hóa cơ sở còn thiếu và hạn chế về chuyên môn; nguồn lực, kinh phí dành cho văn hóa cơ sở còn khó khăn. Quỹ đất dành cho thiết chế văn hóa tại khu vực trung tâm hạn chế, trong khi một số nhà văn hóa xuống cấp.
Sau sáp nhập, quy mô tổ dân phố lớn cũng tạo thêm áp lực cho công tác quản lý, tuyên truyền và tổ chức các hoạt động văn hóa cộng đồng.
Một vấn đề được Đoàn khảo sát lưu ý là cần đánh giá thực chất hiệu quả hoạt động của các thiết chế văn hóa, không chỉ quan tâm đến cơ sở vật chất mà phải chú trọng nội dung, tần suất và mức độ đáp ứng nhu cầu của người dân. Đồng thời, cần có phương án sử dụng hợp lý những thiết chế văn hóa dôi dư sau sáp nhập.
Từ thực tế đó, bài toán đặt ra với Huế không đơn thuần là cần “có thêm nguồn lực”, mà cần khai thác, phân bổ và sử dụng nguồn lực hiệu quả hơn.
Đây cũng là yêu cầu quan trọng trong quá trình phát triển công nghiệp văn hóa, kinh tế số và xây dựng các sản phẩm văn hóa có khả năng tạo giá trị kinh tế nhưng vẫn bảo đảm bản sắc.
Từ bảo tồn đến phát triển: cần những cơ chế mới và cách làm thực chất
Tại buổi làm việc với Thường trực Thành ủy, lãnh đạo thành phố Huế kiến nghị Trung ương cho phép thí điểm cơ chế quản lý, khai thác kinh tế di sản đặc thù; nghiên cứu cho thuê mặt bằng di tích để tạo nguồn thu nộp ngân sách, tái đầu tư cho di sản; xây dựng mô hình “đô thị di sản” phù hợp với mật độ di tích; hỗ trợ thêm ngân sách tu bổ, chống xuống cấp các di sản cấp quốc gia.
Thành phố cũng đề nghị hoàn thiện chính sách đãi ngộ nghệ nhân, văn nghệ sĩ và bổ sung kinh phí thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia về văn hóa, gia đình.
Kết luận buổi làm việc, đồng chí Trần Thanh Lâm, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Tuyên giáo Trung ương đánh giá Huế có nguồn lực văn hóa đặc biệt với hệ thống di sản phong phú cùng những giá trị văn hóa, văn học, nghệ thuật và văn hóa gia đình đặc sắc.
Trong dòng chảy phát triển mới, nhất là khi Huế trở thành thành phố trực thuộc Trung ương và vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, yêu cầu đặt ra là phải phát huy tốt hơn nguồn lực này, để văn hóa trở thành nguồn lực nội sinh, động lực và hệ điều tiết cho phát triển nhanh, bền vững.
Đề nghị Huế chuyển mạnh từ tư duy “quản lý” sang “quản trị”, lấy mục tiêu, chỉ tiêu, sản phẩm và kết quả làm thước đo; lượng hóa việc triển khai nghị quyết.
Đồng chí Trần Thanh Lâm
Phó Trưởng ban Thường trực Ban Tuyên giáo Trung ương
Đồng chí Trần Thanh Lâm đề nghị Huế chuyển mạnh từ tư duy “quản lý” sang “quản trị”, lấy mục tiêu, chỉ tiêu, sản phẩm và kết quả làm thước đo; lượng hóa việc triển khai nghị quyết, nhất là nguồn lực đầu tư cho văn hóa, tiến độ số hóa và hiệu quả khai thác các nguồn lực.
Thành phố cần xác định nhiệm vụ, dự án dẫn dắt về công nghiệp văn hóa; phấn đấu số hóa 100% di sản, tạo điều kiện để tư nhân tham gia và đẩy mạnh hợp tác công-tư.
Đối với di sản, phát triển kinh tế phải gắn chặt với bảo tồn giá trị gốc. Các cơ chế khai thác phải bảo đảm di sản được bảo vệ tốt hơn, cộng đồng được hưởng lợi chính đáng và nguồn lực tạo ra được tái đầu tư để nuôi dưỡng di sản.
Cùng với đó là yêu cầu hình thành những sản phẩm văn hóa có giá trị, khuyến khích bảo tàng tư nhân, vận động hồi hương, hiến tặng cổ vật; chuyển đổi số phải gắn với phục hồi, kết nối, liên thông và khai thác dữ liệu.
Ở cấp cơ sở, Đoàn khảo sát đề nghị phường Thuận Hóa rà soát nhiệm vụ theo tinh thần “rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ kết quả”; quan tâm cả cơ sở vật chất và nội dung hoạt động của thiết chế văn hóa.
Việc bình xét “Gia đình văn hóa” cần chú trọng chất lượng, gắn với chuyển biến thực tế; tăng cường phòng, chống bạo lực gia đình, phát hiện sớm các vụ việc và tuyên truyền số điện thoại 117 (Tổng đài điện thoại quốc gia về phòng, chống bạo lực gia đình); nghiên cứu mô hình chăm sóc người cao tuổi.
Cùng với đó, Đoàn khảo sát đề nghị cần cụ thể hóa định hướng phát triển văn hóa bằng việc làm thiết thực; tăng liên kết giữa nhà trường, gia đình và nghệ nhân tăng liên kết giữa nhà trường, gia đình và nghệ nhân trong giáo dục thế hệ trẻ; hỗ trợ các cơ sở thủ công mở rộng thị trường; nhân rộng những mô hình hiệu quả và nghiên cứu phát triển các tuyến phố chuyên đề gắn với du lịch, nghệ thuật, vừa phục vụ đời sống nhân dân vừa tạo trải nghiệm cho du khách.
Đoàn khảo sát cũng đề nghị thành phố Huế quan tâm hơn đến văn học, nghệ thuật, cơ chế đặt hàng, đào tạo lực lượng kế cận; đồng thời tăng cường truyền thông chính sách trước, trong và sau khi ban hành, chủ động cung cấp thông tin trên không gian mạng, đánh giá trước tác động dư luận và giải thích những vấn đề người dân còn băn khoăn để tạo sự đồng thuận.
Từ những yêu cầu trên, khai thác nguồn lực văn hóa đặc thù của Huế không chỉ dừng ở câu chuyện bảo tồn những giá trị đã có, mà là quá trình tạo ra những giá trị mới từ di sản, cộng đồng và không gian văn hóa.
Khi nguồn lực được lượng hóa, cơ chế được khơi thông, người dân và doanh nghiệp có thêm cơ hội tham gia, còn di sản được bảo vệ và tái đầu tư, văn hóa sẽ có điều kiện trở thành một nguồn lực quan trọng cho Huế trong giai đoạn phát triển mới.
NGUYỄN CÔNG HẬU