Trong nghiên cứu với hơn 100 người tham gia, xét nghiệm xác định chính xác 93% trường hợp ung thư phổi giai đoạn 2-4, đồng thời loại trừ ung thư ở 90% người khỏe mạnh thuộc nhóm đối chứng.
Hình ảnh minh họa cấu trúc chuỗi DNA đang tương tác với một chip quang học chứa các điểm sáng huỳnh quang - Ảnh: timesofisrael.com
Các nhà khoa học Israel phát triển xét nghiệm máu giá khoảng 60 USD, có thể phát hiện ung thư phổi giai đoạn 2-4 với độ chính xác 93%, mà không cần giải trình tự ADN tốn kém.
Nghiên cứu do các nhà khoa học thuộc Khoa Hóa học, Đại học Tel Aviv phối hợp với JaxBio Technologies và các bác sĩ tại Trung tâm Y tế Bnei Zion ở Haifa cùng Trung tâm Y tế Sheba thực hiện. Kết quả được công bố trên tạp chí Nature Precision Oncology.
Trong nghiên cứu với hơn 100 người tham gia, xét nghiệm xác định chính xác 93% trường hợp ung thư phổi giai đoạn 2-4, đồng thời loại trừ ung thư ở 90% người khỏe mạnh thuộc nhóm đối chứng.
Công nghệ sử dụng ánh sáng huỳnh quang để phân tích những thay đổi hóa học trên các đoạn DNA lưu thông trong máu.
Các nhà nghiên cứu cho biết phương pháp này không cần đến hệ thống giải trình tự DNA vốn có chi phí cao và đòi hỏi cơ sở hạ tầng phức tạp.
Tiến sĩ Abed Agbarya, Giám đốc Khoa Ung bướu tại Trung tâm Y tế Bnei Zion và là tác giả chính của nghiên cứu, cho biết ung thư phổi thường được phát hiện khi bệnh đã tiến triển và "Nếu phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm, chúng ta có thể phẫu thuật và hướng tới điều trị khỏi. Tỷ lệ sống sau 5 năm sẽ tốt hơn nhiều".
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), ung thư phổi là nguyên nhân gây tử vong do ung thư hàng đầu trên thế giới, với khoảng 1,8 triệu người tử vong mỗi năm. Tại Israel, căn bệnh này khiến khoảng 2.000 người tử vong mỗi năm.
Ung thư phổi giai đoạn đầu thường không gây triệu chứng rõ ràng, khiến nhiều bệnh nhân chỉ được chẩn đoán khi bệnh đã lan rộng. Theo Agbarya, có tới 60% bệnh nhân được phát hiện ung thư phổi ở giai đoạn tiến triển.
Israel hiện cung cấp chương trình sàng lọc bằng phương pháp chụp CT liều thấp, nhưng tỷ lệ người thực hiện vẫn dưới 20%.
Các nhà nghiên cứu vì vậy kỳ vọng xét nghiệm máu đơn giản có thể giúp tăng khả năng phát hiện bệnh trước khi xuất hiện triệu chứng.
Giáo sư Yuval Ebenstein thuộc Đại học Tel Aviv, người phụ trách phát triển công nghệ, cho biết nhóm nghiên cứu phát hiện những thay đổi hóa học trên ADN có thể mang đặc điểm riêng của từng loại khối u.
Nhóm lấy các đoạn ADN nhỏ lưu thông trong máu, đánh dấu chúng và theo dõi ánh sáng phát ra từ những biến đổi hóa học liên quan đến ung thư. Các phân tử ADN sau đó được đưa lên một chip thủy tinh đặc biệt.
Mỗi vị trí trên chip phát ra cường độ ánh sáng khác nhau tùy thuộc đặc điểm hóa học của ADN, tạo thành một mô hình giống mã QR thu nhỏ. Máy tính sẽ phân tích mô hình ánh sáng này để xác định dấu hiệu bệnh.
Xét nghiệm cũng có khả năng phân biệt hai dạng ung thư phổi phổ biến là ung thư biểu mô tuyến và ung thư biểu mô tế bào vảy.
Tiến sĩ Ari Raphael, Trưởng bộ phận Ung bướu chuyển dịch tại Trung tâm Ung thư Davidoff, đánh giá công nghệ này là một hướng tiếp cận đáng chú ý.
Theo ông, việc phát hiện những biến đổi ADN liên quan đến ung thư thông qua xét nghiệm máu đơn giản mà không cần giải trình tự đắt tiền có thể mở ra nhiều ứng dụng trong chẩn đoán và theo dõi điều trị.
Các nhà khoa học Israel vừa phát triển một xét nghiệm máu giá khoảng 60 USD, có khả năng phát hiện ung thư phổi giai đoạn 2 đến 4 với độ chính xác 93%, mà không cần giải trình tự ADN tốn kém. Công nghệ này sử dụng ánh sáng huỳnh quang để đọc những thay đổi hóa học trên các đoạn ADN nhỏ đang lưu thông trong máu, từ đó nhận diện dấu hiệu liên quan đến khối u. Kết quả nghiên cứu được công bố trên tạp chí Nature Precision Oncology, trong công trình có sự tham gia của Đại học Tel Aviv, JaxBio Technologies cùng các bác sĩ tại hai trung tâm y tế Israel. Nghiên cứu huy động hơn 100 người tham gia, cho thấy xét nghiệm xác định đúng 93% trường hợp ung thư phổi giai đoạn 2 đến 4 trong nhóm được khảo sát.
Đáng chú ý, phương pháp này cũng loại trừ ung thư ở 90% người khỏe mạnh thuộc nhóm đối chứng, qua đó cho thấy tiềm năng hỗ trợ sàng lọc trong cộng đồng. Nhóm nghiên cứu cho biết xét nghiệm không phụ thuộc vào hệ thống giải trình tự ADN, vốn thường có chi phí cao, yêu cầu thiết bị chuyên dụng và cần cơ sở hạ tầng phức tạp. Tiến sĩ Abed Agbarya, Giám đốc Khoa Ung bướu tại Trung tâm Y tế Bnei Zion, đồng thời là tác giả chính, nhấn mạnh giá trị của việc phát hiện bệnh sớm. Theo ông, ung thư phổi thường chỉ được nhận diện khi đã tiến triển, trong khi chẩn đoán sớm có thể giúp người bệnh phẫu thuật và hướng tới khả năng điều trị khỏi.
Khi bệnh được phát hiện trước lúc lan rộng, cơ hội kiểm soát ung thư sẽ tốt hơn, còn tỷ lệ sống sau năm năm cũng có thể cải thiện đáng kể so với giai đoạn muộn. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, ung thư phổi hiện là nguyên nhân gây tử vong do ung thư hàng đầu trên toàn cầu, với khoảng 1,8 triệu người tử vong mỗi năm. Tại Israel, căn bệnh này khiến khoảng 2.000 người tử vong mỗi năm, trong đó nhiều trường hợp chỉ được phát hiện sau khi bệnh đã gây tổn thương nghiêm trọng. Ung thư phổi giai đoạn đầu thường không tạo ra triệu chứng rõ ràng, khiến người bệnh dễ bỏ qua dấu hiệu bất thường hoặc chỉ đi khám khi bệnh đã lan rộng.
Tiến sĩ Agbarya cho biết có tới 60% bệnh nhân được chẩn đoán ung thư phổi khi bệnh đã ở giai đoạn tiến triển, làm giảm đáng kể lựa chọn điều trị. Israel hiện triển khai chương trình sàng lọc bằng chụp CT liều thấp, nhưng tỷ lệ người đủ điều kiện thực sự tham gia vẫn dưới 20%, theo thông tin trong nghiên cứu. Các nhà khoa học kỳ vọng xét nghiệm máu đơn giản, chi phí thấp hơn và thuận tiện hơn sẽ giúp nhiều người kiểm tra sớm, trước khi ung thư xuất hiện triệu chứng rõ ràng. Giáo sư Yuval Ebenstein thuộc Đại học Tel Aviv, người phụ trách phát triển công nghệ, cho biết nhóm nghiên cứu tập trung vào những biến đổi hóa học đặc trưng trên ADN.
Những biến đổi này có thể mang dấu hiệu riêng của từng loại khối u, qua đó cung cấp manh mối giúp phân biệt tế bào khỏe mạnh với tế bào liên quan đến ung thư. Trong quy trình xét nghiệm, các đoạn ADN nhỏ lưu thông trong máu được đánh dấu, sau đó đưa lên một chip thủy tinh đặc biệt để theo dõi tín hiệu phát ra. Mỗi vị trí trên chip tạo ra cường độ ánh sáng khác nhau, tùy thuộc đặc điểm hóa học của ADN, hình thành một mô hình ánh sáng giống mã QR thu nhỏ. Máy tính tiếp tục phân tích mô hình này, tìm kiếm dấu hiệu đặc trưng của bệnh và hỗ trợ xác định khả năng người xét nghiệm mắc ung thư phổi.
Không chỉ phát hiện bệnh, xét nghiệm còn có khả năng phân biệt hai dạng ung thư phổi phổ biến là ung thư biểu mô tuyến và ung thư biểu mô tế bào vảy. Khả năng nhận diện từng dạng bệnh có thể hữu ích cho bác sĩ khi đánh giá tình trạng người bệnh, lựa chọn hướng điều trị và theo dõi diễn biến về sau. Tiến sĩ Ari Raphael, Trưởng bộ phận Ung bướu chuyển dịch tại Trung tâm Ung thư Davidoff, đánh giá đây là một hướng tiếp cận đáng chú ý trong chẩn đoán ung thư. Theo ông, việc phát hiện biến đổi ADN liên quan đến ung thư bằng xét nghiệm máu đơn giản, không cần giải trình tự đắt tiền, có thể mở rộng nhiều ứng dụng.
Những ứng dụng được kỳ vọng bao gồm hỗ trợ chẩn đoán, theo dõi hiệu quả điều trị và phát hiện thay đổi bệnh lý trong quá trình chăm sóc người bệnh. Dù kết quả ban đầu đầy triển vọng, công nghệ vẫn cần được nghiên cứu thêm trên quy mô lớn hơn trước khi có thể áp dụng rộng rãi trong thực hành y tế. Tuổi Trẻ dẫn nghiên cứu cho thấy xét nghiệm máu này mở ra hướng tiếp cận thuận tiện hơn, nhưng người dân vẫn cần thăm khám bác sĩ khi có nguy cơ hoặc dấu hiệu bất thường.
