Trinh sát, gây nhiễu UAV
Một chiếc UAV xuất hiện trong khu vực quản lý có thể được theo dõi qua ba nguồn thông tin là hình ảnh quang học, tín hiệu vô tuyến và tọa độ trên ra đa. Tại Trạm Ra đa 53 (Trung đoàn 293, Sư đoàn 361, Quân chủng Phòng không - Không quân), ba màn hình trên máy tính điều khiển thể hiện những dữ liệu này.
Thượng úy Nguyễn Văn Vinh - Trung đội trưởng Trung đội Thông tin của trạm, giải thích: màn hình quang học giúp người vận hành quan sát trực tiếp phương tiện bay không người lái; màn hình trinh sát vô tuyến cho biết tín hiệu nguồn điều khiển; còn màn hình ra đa thể hiện tọa độ, vị trí mục tiêu trên bản đồ.
Mỗi nguồn thông tin giúp làm rõ một đặc điểm của phương tiện đang được theo dõi. Qua đó, kíp trực nhận biết hình ảnh, xác định vị trí và kiểm tra tín hiệu điều khiển UAV trong khu vực đơn vị quản lý, phục vụ việc triển khai biện pháp xử lý.
Theo Thượng úy Vinh, hệ thống có ba phương pháp chế áp: thủ công, theo chế độ bám và tự động. Với phương pháp thủ công, người vận hành phải xác định tần số tín hiệu điều khiển, lựa chọn dải tần phù hợp rồi tiến hành gây nhiễu. UAV sẽ rơi tại khu vực bị chế áp hoặc được đưa về vị trí để lực lượng chức năng thu giữ.
Thiếu tá Hoàng Văn Hà - Trạm trưởng Trạm Ra đa 53, cho biết đơn vị được trang bị nhiều loại khí tài trinh sát. Trong đó, khí tài trinh sát, gây nhiễu UAV cỡ nhỏ mới được trang bị có khả năng theo dõi các nguồn điều khiển trong dải tần từ 30 đến 6.000 MHz.
Khả năng trinh sát nguồn điều khiển bổ sung thông tin cho việc phát hiện phương tiện bay. Với những UAV nhỏ, đơn vị còn sử dụng khí tài có khả năng phát hiện mục tiêu có diện tích phản xạ hiệu dụng thấp.
Theo Thiếu tá Hà, hệ thống có thể phát hiện phương tiện có diện tích phản xạ hiệu dụng tới 0,01m2. Đây là thông số về khả năng phản xạ tín hiệu ra đa của mục tiêu.
Những tính năng này phục vụ nhiệm vụ trinh sát, phát hiện và chế áp phương tiện bay không người lái xâm phạm khu vực cấm bay, khu vực hạn chế bay của mục tiêu, trong đó có khu vực sân bay quốc tế Nội Bài.
Theo Đại tá Lê Đức Thiện - Trưởng Phòng Tác chiến điện tử (Bộ Tham mưu Quân chủng Phòng không - Không quân), hệ thống trinh sát, gây nhiễu UAV góp phần nâng cao năng lực quản lý, giám sát vùng trời, phát hiện sớm, nhận diện chính xác và xử lý kịp thời các nguy cơ. Qua đó, giúp lực lượng chuyển từ thế bị động ứng phó sang chủ động kiểm soát tình hình, xử lý chính xác ngay từ sớm, từ xa, không để các yếu tố bất thường trên không ảnh hưởng đến an ninh, an toàn trên không.
Tên lửa tầm thấp uy lực mạnh
Tại Tiểu đoàn 172 (Trung đoàn 260, Sư đoàn 361), nhiệm vụ bảo vệ khu vực sân bay Nội Bài được cụ thể hóa trong những tình huống huấn luyện giả định.
Tiểu đoàn được trang bị nhiều chủng loại vũ khí, trong đó có tổ hợp chế áp phương tiện bay không người lái (flycam/UAV) CA-18. Ngoài ra, tiểu đoàn còn được trang bị tổ hợp tên lửa phòng không tầm thấp A89 với uy lực mạnh, trực tiếp bảo vệ sân bay.
Khi có thông báo vật thể bay không xác định vào khu vực bảo vệ, thông tin được chuyển về sở chỉ huy. Sau lệnh chuyển cấp sẵn sàng chiến đấu, các kíp kiểm tra khí tài, vào vị trí, đưa tổ hợp tên lửa A89 ra khỏi khu kỹ thuật. Trưởng xe duy trì liên lạc với sở chỉ huy; pháo thủ quan sát, bám mục tiêu, sẵn sàng xử lý khi có lệnh.
Theo Trung tá Phan Văn Việt - Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 172, sự phát triển mạnh của phương tiện bay không người lái ảnh hưởng đến công tác quản lý vùng trời. Do đó lực lượng phòng không được trang bị nhiều hệ thống khí tài hiện đại, đồng thời duy trì vũ khí phòng không sẵn sàng chiến đấu.
Đối với Tiểu đoàn 172, chế áp điện tử là một trong những khả năng xử lý UAV cỡ nhỏ. Khi mục tiêu có khả năng vượt qua hệ thống tác chiến điện tử, đơn vị sẵn sàng sử dụng chốt chặn A89 cùng các vũ khí, khí tài được trang bị, trực tiếp tham gia bảo vệ vùng trời sân bay theo mệnh lệnh của cấp trên.
Đào tạo người điều khiển UAV gắn với an toàn bay
Cùng với việc phát hiện, xử lý UAV xâm nhập khu vực được bảo vệ, trang bị kiến thức và kỹ năng cho người điều khiển là một hướng phòng ngừa nguy cơ mất an toàn bay. Trung tâm Đào tạo UAV Việt Nam (VUTC) là đơn vị được Quân chủng Phòng không - Không quân chấp thuận tổ chức đào tạo và sát hạch người điều khiển phương tiện bay không người lái.
Chương trình gồm lý thuyết, mô phỏng và thực hành, giúp học viên nắm kiến thức hàng không, quy định pháp luật, kỹ năng vận hành và xử lý tình huống. Trung tâm có địa điểm đào tạo tại Hà Nội và TPHCM.
Dự kiến tháng 10/2026, VUTC tổ chức sát hạch và cấp chứng chỉ đào tạo UAV khóa 11. Căn cứ kết quả sát hạch, Quân chủng Phòng không - Không quân sẽ thực hiện việc cấp giấy phép điều khiển UAV theo quy định.