Các tổ chức trong nước đang xây dựng hồ sơ đề nghị Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hợp quốc (UNESCO) cùng kỷ niệm 850 năm ngày mất của ông (1179- 2029).
Tô Hiến Thành (1102-1179) sinh ở làng Hạ Mỗ (nay thuộc xã Ô Diên, Hà Nội), là một đại danh thần dưới triều Lý. Ông là một trong những nhân vật hiếm hoi được lịch sử ghi nhận có sự nghiệp hiển hách cả văn lẫn võ. Về võ, ông đã cùng triều đình đánh dẹp các lực lượng phản loạn, mở mang bờ cõi, củng cố vị thế quốc gia. Về xây dựng đất nước, ông đã tổ chức khai hoang lấn biển ở nhiều vùng ven biển nước ta. Nhân dân nhiều địa phương đã ghi nhớ công lao. Đến nay ông được nhân dân thờ phụng trong hàng chục đình, đền ở Hải Phòng, Thanh Hóa...
Trong những năm cuối đời, ông giữ chức tương đương với chức Tể tướng. Đây cũng là quãng thời gian để lại nhiều sự kiện cho thấy tài quản trị, nhân cách, đạo đức, sự liêm chính của ông trong công việc. Nhiều học giả nhận định rằng đó là tinh thần “dĩ công vi thượng”, tức đặt việc công, việc của quốc gia lên trên hết. Những đóng góp của Tô Hiến Thành được ghi nhận trong cả các bộ chính sử của quốc gia thời phong kiến, cũng như nhiều giai thoại đẹp trong dân gian, nhất là những câu chuyện về đạo đức của ông. Tô Hiến Thành được hậu thế đánh giá vừa là một nhà chính trị kiệt xuất, vừa là một nhà Nho có trí tuệ lớn.
Những đóng góp to lớn và giá trị tư tưởng, đạo đức của Tô Hiến Thành không chỉ mang tầm vóc quốc gia, mà còn có ý nghĩa ở tầm thế giới. Do đó, thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ tại Văn bản số 7359/VPCP-KGVX ngày 27/7/2026; Văn bản số 291/BTK/2026 ngày 10/9/2026 của Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam và Văn bản số 6009/BVHTTDL-DSVH ngày 18/9/2026 của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, các cơ quan chức năng của Thành phố Hà Nội đang khẩn trương xây dựng hồ sơ đề nghị UNESCO cùng kỷ niệm 850 năm ngày mất danh nhân Tô Hiến Thành.
Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Thành phố Hà Nội Phạm Xuân Tài cho biết, trong quá trình xây dựng hồ sơ, cơ quan quản lý văn hóa cùng các chuyên gia, nhà khoa học uy tín đã tiến hành khảo sát những địa điểm di tích thờ tự, trường học, đường phố mang tên Tô Hiến Thành tại nhiều tỉnh, thành phố; thu thập tư liệu tại các thư viện chuyên ngành, thư viện quốc gia và tìm kiếm những nguồn tư liệu, công trình nghiên cứu của nước ngoài về danh nhân...
Các nội dung dự thảo hồ sơ làm rõ tiểu sử, những đóng góp của Tô Hiến Thành trong các lĩnh vực văn hóa, giáo dục, quốc phòng và những đánh giá của quốc tế về danh nhân. Những cống hiến của danh nhân Tô Hiến Thành đã rõ ràng đối với Việt Nam, song để Hồ sơ đề nghị UNESCO cùng kỷ niệm 850 năm ngày mất danh nhân Tô Hiến Thành thật sự thuyết phục, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Lê Hồng Lý, Chủ tịch Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam cho rằng, hồ sơ cần làm nổi bật giá trị văn hóa của danh nhân, những phương diện có thể thu hút sự quan tâm của cộng đồng quốc tế như: Văn hóa, giáo dục, tinh thần nhân ái, sức lan tỏa của danh nhân qua việc được Nhân dân tại nhiều địa phương thờ phụng.
Cùng quan điểm này, Tiến sĩ Lê Thị Minh Lý, Ủy viên Hội đồng Di sản văn hóa Quốc gia đánh giá, dự thảo hồ sơ được chuẩn bị công phu, có nhiều tư liệu và giá trị. Song, hồ sơ cần làm rõ hơn những mối liên hệ và đóng góp có ý nghĩa quốc tế của danh nhân, đồng thời gắn những giá trị này với các mục tiêu phát triển bền vững toàn cầu của UNESCO, trong đó có nội dung về yêu chuộng hòa bình, mục tiêu xóa nghèo, xây dựng nền giáo dục có chất lượng.
Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Thành phố Hà Nội ghi nhận ý kiến đóng góp của các nhà khoa học vào hồ sơ, đồng thời, tiếp tục tiếp nhận ý kiến góp ý của Bộ Ngoại giao, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam, Văn phòng UNESCO Việt Nam tại Hà Nội và các nhà khoa học để hoàn thiện hồ sơ, bảo đảm quy định, trình Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch trước ngày 15/10. Sau khi được Hội đồng cấp Bộ phê duyệt, hồ sơ sẽ tiếp tục được hoàn thiện và gửi Ban Thư ký Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam trước ngày 1/11/2026 để tiến hành vận động các nước có thư ủng hộ hồ sơ, đồng thời hoàn thiện thủ tục trình UNESCO trước ngày 1/12/2026, tiến tới mục tiêu UNESCO cùng kỷ niệm ngày mất của danh nhân Tô Hiến Thành vào năm 2029.
GIANG NAM