Thông tin điểm chuẩn đại học năm nay thu hút sự quan tâm lớn của dư luận, nhất là phụ huynh và thí sinh. Trong đó, trường hợp tại Trường Đại học (ĐH) Sư phạm TPHCM là một ví dụ đặc biệt.
Cụ thể, ở phương thức xét điểm thi tốt nghiệp THPT, điểm chuẩn các ngành sư phạm của Trường ĐH Sư phạm TPHCM tiếp tục ở mức rất cao; cao nhất là hai ngành Sư phạm ngữ văn và Sư phạm lịch sử, năm nay cùng ở mức 29,8 điểm. Trong khi đó, thủ khoa khối C00 của kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 đạt 28,75 điểm, với 9,25 điểm ngữ văn, 9,5 điểm lịch sử và 10 điểm địa lý.
Như vậy, nếu không tính điểm ưu tiên, thí sinh đạt thành tích cao nhất cả nước ở tổ hợp C00 vẫn thấp hơn điểm chuẩn của hai ngành này 1,05 điểm.
Thực ra, đây không phải lần đầu nghịch lý này xuất hiện. Năm 2025, thủ khoa kỳ thi đánh giá năng lực của ĐH Quốc gia TPHCM đạt 1.122/1.200 điểm, nhưng ngành Khoa học máy tính (chương trình tiên tiến) của Trường ĐH Khoa học tự nhiên (ĐH Quốc gia TPHCM) lấy điểm chuẩn ở phương thức xét điểm này lên đến 1.136 điểm, cao hơn điểm của thủ khoa 14 điểm.
Vấn đề vì thế không còn đơn thuần là chuyện một vài ngành “hot” có mức cạnh tranh quá cao, mà đặt ra câu hỏi lớn hơn: điểm chuẩn đại học đang phản ánh điều gì?
Thí sinh thi tốt nghiệp THPT năm 2026 tại TPHCM (Ảnh: THUẬN VĂN).
Đáng chú ý, đây là năm thứ hai công tác xét tuyển có những đổi mới: tất cả phương thức xét tuyển được thực hiện đồng bộ trên hệ thống chung, không còn xét tuyển sớm. Điểm của các phương thức được quy đổi về cùng một mặt bằng để xét tuyển, đồng thời tính cả điểm cộng và điểm ưu tiên theo quy định. Chính cơ chế quy đổi giữa các phương thức đã góp phần tạo ra những mức điểm chuẩn rất cao, gây cảm giác “ngược dòng” so với phổ điểm, thậm chí xuất hiện những mức điểm chuẩn tiệm cận tuyệt đối.
Chưa kể, mỗi trường lại áp dụng một cách tính điểm xét tuyển khác nhau. Những điều này khiến câu chuyện điểm chuẩn 29,8/30 của ngành Sư phạm ngữ văn và Sư phạm lịch sử không thể chỉ được nhìn như một cuộc đua điểm số giữa những thí sinh thi tốt nghiệp THPT. Bởi năm nay, Trường ĐH Sư phạm TPHCM tiếp tục sử dụng nhiều phương thức xét tuyển; riêng với các ngành sư phạm, trường áp dụng ưu tiên xét tuyển, xét điểm thi tốt nghiệp THPT và xét học bạ kết hợp kết quả thi đánh giá năng lực chuyên biệt.
Trong đó, phương thức ưu tiên xét tuyển được chia thành nhiều diện, gồm học sinh lớp chuyên, học sinh đạt thành tích cao trong các kỳ thi học sinh giỏi… Đây là nguồn thí sinh có thành tích nổi bật, được đưa vào quá trình xét tuyển chung. Cùng với đó, chỉ tiêu của các ngành sư phạm rất hạn chế, mỗi ngành chỉ vài chục em.
Khi một lượng lớn thí sinh có thành tích cao cùng cạnh tranh vào số chỉ tiêu hữu hạn, điểm chuẩn tất yếu bị đẩy lên.
Một thí sinh đạt 28,75 điểm và đứng đầu cả nước ở một tổ hợp rõ ràng là người có năng lực cao trong kỳ thi đó. Việc em thấp hơn một mức điểm chuẩn cụ thể không có nghĩa năng lực của em “không đủ” để theo học ngành đó. Nó cho thấy một thực tế khác: điểm chuẩn là kết quả cuối cùng của quan hệ cung - cầu, chỉ tiêu, số lượng nguyện vọng, chất lượng nhóm thí sinh và cơ chế xét tuyển, chứ không phải một ngưỡng năng lực được định sẵn.
Nhưng điều đáng quan tâm không chỉ là điểm chuẩn cao hay thấp, mà là cách điểm chuẩn được hình thành có đang giúp xã hội hiểu đúng về chất lượng đầu vào hay không.
Công bằng trong tuyển sinh là mục tiêu cần thiết. Việc đưa các phương thức về một hệ thống chung cũng có những ưu điểm, như hạn chế việc chia nhỏ chỉ tiêu và tạo ra một quy trình xét tuyển thống nhất.
Nhưng công bằng không chỉ là đưa tất cả thí sinh vào cùng một công thức. Công bằng còn phải được nhìn từ kết quả cuối cùng: thí sinh có hiểu vì sao mình trượt hay không, nhà trường có xác định đúng người học phù hợp hay không và xã hội có thể đọc đúng ý nghĩa của một mức điểm chuẩn hay không.
Sau hai mùa tuyển sinh đổi mới, có lẽ đã đến lúc không chỉ nhìn vào việc hệ thống vận hành có đúng quy trình hay không, mà cần đánh giá sâu hơn những gì hệ thống đang tạo ra.
Bởi nếu một ngày thủ khoa vẫn có thể thấp hơn điểm chuẩn, câu hỏi đáng đặt ra không phải là “vì sao thủ khoa lại trượt?” hay “điểm chuẩn cao hay thấp?”, mà là: những con số ấy có thực sự phản ánh đúng chất lượng đầu vào hay không? Chúng ta đang dùng điểm chuẩn để đo năng lực thí sinh, hay điểm chuẩn chỉ đang cho chúng ta biết cuộc cạnh tranh vào một ngành học khốc liệt đến mức nào? Đó mới là những câu hỏi cần được trả lời sau hai năm đổi mới tuyển sinh đại học.
Tác giả: Phạm Anh là Cử nhân Báo chí, có hơn 15 năm kinh nghiệm làm báo trong lĩnh vực giáo dục. Hiện tác giả là phóng viên phụ trách mảng giáo dục của báo Dân trí tại TPHCM.
Chuyên mục TÂM ĐIỂM mong nhận được ý kiến của bạn đọc về nội dung bài viết. Hãy vào phần Bình luận và chia sẻ suy nghĩ của mình. Xin cảm ơn!