Bước qua cổng Khu công nghiệp Nam Cầu Kiền (Hải Phòng), những hồ nước, hàng cây và các khu vườn xuất hiện trước cả những dãy nhà xưởng. Không gian này khiến nhiều người lần đầu tới đây có cảm giác như bước vào một công viên hơn là khu công nghiệp. Nam Cầu Kiền do Công ty cổ phần Shinec đầu tư, có quy mô hơn 263ha.
Khu công nghiệp được hình thành trên vùng bãi bồi ven sông Cấm, nơi trước đây người dân khai thác, nuôi trồng thủy sản.
Ông Phạm Hồng Điệp, Chủ tịch HĐQT Shinec, cho biết khi xây dựng Nam Cầu Kiền, một trong những điều ông đặt ra là tìm cách khôi phục những yếu tố tự nhiên đã bị thay đổi trong quá trình phát triển công nghiệp.
“Nếu chỉ để đủ diện tích cây xanh, có thể trồng những loại cây đơn giản và vài năm sau cũng phủ xanh. Nhưng chúng tôi muốn biến đất cây xanh thành những khu vườn”, ông Điệp nói.
Tại đây hình thành nhiều không gian như vườn Hạnh phúc, vườn Nhật, vườn Hà Lan, vườn Trung Hoa và khu tưởng niệm Đại tướng Võ Nguyên Giáp.
Theo Shinec, hơn 30% diện tích Nam Cầu Kiền được dành cho cây xanh, mặt nước và hạ tầng chung. Doanh nghiệp cho biết đã trồng hơn một triệu cây và hình thành nhiều tiểu hệ sinh thái trong quá trình phát triển khu công nghiệp.
Những hồ nước trong khu công nghiệp không chỉ có chức năng cảnh quan. Ông Điệp cho biết các hồ được theo dõi chất lượng nước, trong đó có hệ thống quan trắc để kiểm soát môi trường sống của thủy sinh.
Với ông, hình ảnh cá có thể sinh sống ngay giữa khu công nghiệp là một cách trực quan để quan sát chất lượng môi trường.
Phía sau các khu vườn là hệ thống xử lý nước thải tập trung. Nhà máy có công suất thiết kế 2.000m3/ngày đêm, gồm 2 module, mỗi module 1.000m3/ngày đêm. Nước thải đi qua các công đoạn tách rác, tách dầu, xử lý hóa lý, sinh học, lắng và khử trùng trước khi qua hồ điều hòa.
Hệ thống xử lý nước thải được trang bị quan trắc tự động, liên tục đối với các chỉ tiêu như lưu lượng, nhiệt độ, pH, TSS, COD và amoni. Dữ liệu được truyền trực tuyến tới cơ quan quản lý Nhà nước. Đây là một trong những hạ tầng nền tảng khi Nam Cầu Kiền chuyển từ mô hình khu công nghiệp tổng hợp sang hướng sinh thái.
Một nội dung khác của mô hình là cộng sinh công nghiệp - chất thải hoặc phụ phẩm của doanh nghiệp này có thể trở thành đầu vào của doanh nghiệp khác. Theo ông Điệp, Nam Cầu Kiền đã hình thành các chuỗi cộng sinh trong lĩnh vực thép, nhựa và điện - điện tử, nhằm giảm lượng chất thải phải xử lý và tiết kiệm nguyên liệu.
Ông Điệp lấy ngành thép làm ví dụ. Xỉ, bụi và các phụ phẩm phát sinh từ quá trình sản xuất nếu được xử lý, phân tách bằng công nghệ phù hợp có thể thu hồi một số thành phần để tiếp tục sử dụng. Theo ông, đây là cách chuyển tư duy từ “xử lý chất thải” sang tìm cách biến chất thải thành nguồn tài nguyên mới.
Mô hình sinh thái vì vậy không chỉ phụ thuộc vào chủ đầu tư hạ tầng. Ông Điệp cho rằng khó khăn lớn nhất là tạo được sự đồng thuận giữa chủ khu công nghiệp và các doanh nghiệp thứ cấp về cách sản xuất.
Shinec đã thành lập Câu lạc bộ Eco Nam Cầu Kiền để các doanh nghiệp trao đổi về ESG, giảm phát thải và sản xuất xanh. Theo ông Điệp, hiện 22 doanh nghiệp tại đây đã thực hiện kiểm kê khí nhà kính và đổi mới công nghệ.
Đối với Nam Cầu Kiền, phần khó của một khu công nghiệp sinh thái không hẳn là vốn hay công nghệ. “Khó nhất là ý thức”, ông Điệp nói. Theo ông, chủ đầu tư hạ tầng và doanh nghiệp thứ cấp phải cùng nhìn về một hướng, bởi một khu công nghiệp khó có thể “xanh” nếu chỉ phần hạ tầng thay đổi còn các nhà máy vẫn vận hành theo cách cũ.
Hiện Nam Cầu Kiền đã đáp ứng 8/9 tiêu chí để xác định khu công nghiệp sinh thái theo các quy định hiện hành. Thành phố Hải Phòng cũng xác định Nam Cầu Kiền là một trong những khu công nghiệp ưu tiên chuyển đổi sang mô hình sinh thái đến năm 2030.