Sáng thức dậy, chị N.T.H., 29 tuổi, sống tại chung cư ở phường Yên Hòa, Hà Nội, phát hiện vệt đỏ dài ở cổ bên trái, nóng rát như bị bỏng. Nghĩ da bị kích ứng mỹ phẩm hoặc côn trùng tiếp xúc trong lúc ngủ, chị rửa sạch rồi theo dõi.
Đến chiều, vùng da này xuất hiện nhiều mụn nước nhỏ, cảm giác bỏng rát tăng lên khi cổ áo cọ xát. Sáng hôm sau, chị phát hiện thêm các vệt đỏ ở cánh tay và gần xương quai xanh, một số mụn nước đã vỡ, gây đau khi tắm hoặc thay quần áo.
Lo lắng vì tổn thương xuất hiện ở nhiều vị trí dù không cảm thấy bị côn trùng đốt, chị đến khám da liễu. ThS. BSCKII Nguyễn Tiến Thành nhận định biểu hiện phù hợp với viêm da tiếp xúc kích ứng do độc tố kiến ba khoang. Căn hộ của chị gần khu vực nhiều cây xanh, gia đình thường mở cửa buổi tối, tạo điều kiện cho côn trùng bay vào.
Kiến ba khoang có thể gây viêm da bỏng rát, nổi mụn nước. (Ảnh: BSCC)
Theo bác sĩ Thành, kiến ba khoang là nhóm bọ cánh cứng thuộc chi Paederus, thường sống ở ruộng đồng, bãi cỏ, vườn cây và những nơi ẩm thấp. Chúng bị thu hút bởi ánh sáng ban đêm nên có thể bay vào nhà qua cửa sổ, ban công. Ngay cả căn hộ chung cư tầng cao cũng có nguy cơ xuất hiện loài côn trùng này.
Tác nhân gây tổn thương là pederin, độc tố có trong cơ thể một số loài bọ thuộc chi Paederus. Khi côn trùng bị đập, chà xát hoặc nghiền nát trên da, độc tố tiếp xúc với bề mặt da, gây phản ứng viêm cấp tính.
Tổn thương thường xuất hiện sau 12-48 giờ, ban đầu là những vùng da đỏ, nóng rát, sau đó hình thành mụn nước hoặc bóng nước. Các vết viêm thường có dạng vệt dài như roi quất, thành mảng hoặc giống vết bỏng, ranh giới tương đối rõ. Ở vùng da gấp như cổ, khuỷu tay, độc tố có thể tiếp xúc với hai bề mặt da áp sát nhau, tạo tổn thương đối xứng.
Một số người thấy mụn nước xuất hiện ở nhiều vị trí nên tưởng bệnh lây lan. Tuy nhiên, viêm da do kiến ba khoang không phải bệnh truyền nhiễm. Tổn thương có thể xuất hiện ở nhiều nơi do độc tố được truyền qua bàn tay, vật dụng nhiễm độc tố hoặc nhiều vùng da cùng tiếp xúc với côn trùng.
Viêm da do kiến ba khoang và zona thần kinh đều có thể gây đỏ da, đau rát, nổi mụn nước. Tuy nhiên, zona thường gây tổn thương theo đường đi của dây thần kinh, tập trung ở một bên cơ thể; còn viêm da do kiến ba khoang thường tạo thành các vệt dài hoặc mảng không đều tại vùng tiếp xúc với độc tố.
Theo bác sĩ Thành, một số người tự mua thuốc điều trị zona, bôi kem chứa nhiều thành phần hoặc dùng mẹo dân gian như đắp lá, bôi kem đánh răng, thoa cồn đậm đặc. Những cách này có thể khiến da kích ứng thêm, chậm hồi phục và tăng nguy cơ nhiễm khuẩn thứ phát.
Phần lớn trường hợp bị kiến ba khoang tấn công hồi phục trong 1-3 tuần nếu được xử trí đúng, song vùng da tổn thương có thể sẫm màu kéo dài nhiều tuần đến nhiều tháng. Nếu độc tố tiếp xúc với mắt, người bệnh có nguy cơ viêm kết mạc, viêm giác mạc, biểu hiện đỏ mắt, đau, chảy nước mắt, sợ ánh sáng hoặc nhìn mờ. Khi đó, cần rửa mắt bằng nước sạch hoặc nước muối sinh lý, tránh dụi mắt và đến cơ sở chuyên khoa Mắt.
Bác sĩ Thành khuyến cáo không dùng tay đập hoặc miết kiến ba khoang trên cơ thể. Nên nhẹ nhàng thổi côn trùng ra khỏi da hoặc dùng giấy đưa chúng đi nơi khác, tránh làm dập nát. Nếu nghi ngờ tiếp xúc với độc tố, cần rửa vùng da bằng nước sạch và xà phòng dịu nhẹ, sau đó thấm khô, không chà xát.
Người dân không nên gãi, tự chọc vỡ mụn nước hoặc tùy tiện bôi thuốc không rõ thành phần. Khi tổn thương lan rộng, nổi nhiều bóng nước, đau rát dữ dội, có mủ, sưng nóng đỏ tăng dần hoặc kèm sốt, cần đến cơ sở y tế.
Để phòng tránh, các gia đình nên lắp lưới chắn côn trùng, hạn chế mở cửa khi bật đèn sáng ban đêm, kiểm tra chăn gối và quần áo trước khi sử dụng, nhất là trong những ngày mưa ẩm.