Lạm phát bằng giỏi, xuất sắc: Trách nhiệm của ai?

Tuyến bài “Lạm phát bằng giỏi: Điểm cao, năng lực có cao?” với 5 kỳ nhận được nhiều ý kiến của bạn đọc về thực trạng sinh viên tốt nghiệp loại giỏi, xuất sắc ngày càng phổ biến nhưng chưa chắc đáp ứng được yêu cầu công việc.

Nhiều ý kiến bày tỏ lo ngại về chất lượng đào tạo, cho rằng điểm số và bằng cấp đang được coi trọng hơn năng lực thực tế. Tuy nhiên, cũng có bạn đọc nhấn mạnh không thể đánh đồng những sinh viên thực sự xuất sắc với tình trạng chạy theo thành tích, đồng thời đặt câu hỏi về trách nhiệm của nhà trường trong đào tạo, doanh nghiệp khi tuyển dụng người mới ra trường.

Kỳ 1: Thủ khoa, sinh viên tốt nghiệp xuất sắc cũng… chật vật tìm việc

Kỳ 2: Giảng viên ngại cho điểm kém vì sợ bị "bóc phốt", liệt vào danh sách đen

Kỳ 3: Cầm bằng giỏi, xuất sắc vẫn rớt tuyển dụng: Doanh nghiệp "chê" điều gì?

Kỳ 4: "Lạm phát" bằng giỏi, xuất sắc: Sinh viên bất chấp để đạt điểm cao

Kỳ 5: Trả lại giá trị cho bằng đại học: Bắt đầu từ chống “lạm phát” điểm số

Cú sốc "bằng xuất sắc như nấm sau mưa" và ký ức thời bằng giỏi là hiếm hoi

Nhiều độc giả thuộc thế hệ trước không giấu nổi sự ngỡ ngàng khi đối chiếu tỷ lệ xếp loại tốt nghiệp thời mình đi học với con số sinh viên đạt loại giỏi, xuất sắc có trường đến gần 90% như hiện tại.

"Thế hệ chúng tôi từ thập kỷ 90 tốt nghiệp loại khá cũng hiếm, làm gì có giỏi với xuất sắc như bây giờ. Tốt nghiệp trung bình ra đi làm ngay và đáp ứng ngay công việc. Giờ sinh viên xuất sắc nhiều nhưng đi tuyển dụng đòi hỏi lương cao, không đáp ứng được việc là công ty không tuyển”, độc giả Việt Trần Quốc bình luận.

Đồng quan điểm, độc giả Đào Trọng Việt nhớ lại: "Năm 2007 tôi tốt nghiệp Đại học Bách Khoa Hà Nội, cả một lớp chỉ có 2 bạn đạt bằng giỏi. Giờ bằng xuất sắc mọc lên như nấm sau mưa, nhưng khi tuyển dụng trực tiếp vào công ty thì thấy các bạn không có gì quá nổi trội".

Nhiều độc giả ví von chua chát rằng môi trường đại học hiện nay đang bị "tiểu học hóa" về mặt điểm số. Việc có tới hơn 50% sinh viên xếp loại xuất sắc và hơn 30% xếp loại giỏi khiến tấm bằng loại ưu mất đi hoàn toàn chức năng phân loại nhân tài.

"Đại học mà như tiểu học ! 51% xuất sắc, 33% giỏi còn lại khá...", bạn đọc Bình bày tỏ.

"Tỷ lệ xuất sắc nên dưới 1%, giỏi dưới 5%. Chứ xuất sắc trên 51% cộng với giỏi trên 33% thì học đại học làm gì? Tỷ lệ như vậy làm cho những bạn thực sự giỏi bị đánh đồng với những bạn chỉ chăm chăm vào sách vở nhưng kỹ năng mềm rất yếu”, bạn đọc Khanh Trần viết.

Nghịch lý: Bằng giỏi chạy shipper, bằng khá ung dung có việc trước khi ra trường

Nhiều ý kiến cho rằng, không ít chương trình đào tạo nặng về lý thuyết suông, thiếu thời lượng thực hành cùng sự nhượng bộ điểm số từ nhà trường đã tạo ra những cử nhân "rỗng ruột" kỹ năng.

Câu chuyện do một sinh viên chia sẻ bên dưới bài viết đã phác họa góc khuất đầy ngậm ngùi về giá trị thực của tấm bằng.

Một sinh viên chia sẻ bạn mình học trường top đầu về đào tạo kinh tế, ngành IT, tốt nghiệp loại giỏi nhưng giờ đang chạy shipper lay lắt. Còn bản thân người bình luận học một trường tư thục bình thường, chuẩn bị tốt nghiệp loại khá, cũng học IT nhưng đã có công việc ổn định.

“Như vậy tấm bằng tốt nghiệp có nói lên tất cả?", bạn đọc chia sẻ.

Đây là câu chuyện cá nhân, không đủ để kết luận chất lượng của hai trường hay giá trị của hai tấm bằng. Tuy nhiên, nó cho thấy một thực tế trong cách người học nhìn nhận thị trường lao động: kết quả học tập có thể tạo lợi thế, nhưng năng lực vận dụng kiến thức và sản phẩm làm ra mới là những yếu tố quan trọng khi ứng tuyển vào nhiều vị trí công việc.

Chỉ ra nguyên nhân khiến cử nhân thiếu kỹ năng thực chiến, độc giả Nam Tranbiz phân tích: "Chương trình đào tạo nên giảm các môn đại cương không liên quan. Thời gian 4 năm nhưng 2 năm đầu chỉ dạy lý thuyết đại cương ra trường không dùng tới, trong khi 2 năm còn lại không đủ để học chuyên môn và thực hành”.

Không chỉ cho thấy trách nhiệm của nhà trường, các độc giả còn nhìn nhận bài toán lạm phát điểm số xuất phát từ tâm lý "chuộng danh xưng" của người học, phụ huynh và sự đứng ngoài cuộc của doanh nghiệp.

Độc giả Huy nhận định thẳng thắn: "Nhiều cha mẹ cho con đi học không quan tâm thực chất trong đầu được gì, chỉ quan tâm cuối năm có giấy khen để chụp ảnh đưa lên mạng khoe. Quan hệ tốt, hồ sơ đẹp nhưng chất lượng xấu".

Ở chiều ngược lại, một số ý kiến cũng yêu cầu doanh nghiệp phải nhìn lại trách nhiệm đối với hệ thống đào tạo.

"Doanh nghiệp là bên sử dụng lao động nhưng lại giao hết việc đào tạo cho nhà trường. Họ không cùng nhà trường đào tạo nhưng khi tuyển dụng lại đòi hỏi sinh viên phải có ngay kinh nghiệm và đáp ứng việc ngay với mức lương bèo bọt", độc giả Lê Quang phân tích.

Trả lại sự thực chất cho từng điểm số

Từ thực trạng nhức nhối, cộng đồng độc giả đã đề xuất nhiều giải pháp mang tính đột phá nhằm lập lại kỷ cương học thuật:

Độc giả Edwin Nguyen đề xuất quy định bắt buộc sinh viên phải có ít nhất 18 tháng thực tập tại doanh nghiệp, chia đều cho năm 3, năm 4 và các kỳ nghỉ hè để rèn luyện kỹ năng thực chiến.

Theo hướng tiếp cận này, thực tập không nên chỉ là yêu cầu hoàn thành thủ tục để đủ điều kiện tốt nghiệp. Kết quả thực tập cần được đánh giá bằng nhiệm vụ đã thực hiện, khả năng giải quyết vấn đề, tinh thần trách nhiệm và mức độ đáp ứng yêu cầu chuyên môn.

Độc giả Đào Trọng Việt kiến nghị Bộ GD&ĐT cần quy định trần tỷ lệ loại xuất sắc tối đa 10% để đảm bảo tính phân hóa.

Trong khi đó, độc giả Thanh Vân đề xuất xem xét lại chính sách ưu tiên tuyển thẳng cử nhân xuất sắc, thủ khoa vào khu vực công nếu không qua kiểm tra năng lực thực tế, tránh tạo động cơ "chạy bằng xuất sắc".

Về góc độ quy hoạch lại hệ thống, độc giả Hưng Thành nhấn mạnh đã đến lúc Nhà nước cần đánh giá, phân loại và siết chặt chất lượng đào tạo theo tiêu chí "thầy ra thầy, thợ ra thợ", tránh lãng phí nguồn lực xã hội.

"Người có công, có chí dùi mài kinh sử rồi sẽ được đền đáp. Câu hỏi đặt ra là: Hệ thống giáo dục đã đủ khiến người học phải lập chí, bỏ công đủ lớn để vượt qua chưa? Nếu chưa thì đơn giản là giáo dục đang có sự lệch lạc nhất định với thực tiễn", bạn đọc Châu bình luận.

Bạn đọc Xuân Thủy cho rằng thực trạng được tuyến bài phản ánh là đáng lo ngại, đồng thời mong các trường nâng cao chất lượng đào tạo để sinh viên ra trường có năng lực tương xứng với bằng cấp.