Tuy nhiên, câu hỏi thực sự có lẽ không phải là chọn một trong hai phương án trên, mà là làm thế nào để tránh bị đẩy vào thế tiến thoái lưỡng nan.
Theo hãng tin WANA, cách tiếp cận của chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump đối với Iran cho thấy Washington không đơn thuần tìm kiếm một thỏa thuận thông thường. Ông Trump nhiều lần yêu cầu Iran “đầu hàng vô điều kiện”, thậm chí viện dẫn những diễn biến tại Venezuela làm ví dụ về kịch bản ông muốn lặp lại ở Iran. Vì vậy, tại Tehran, các cuộc đàm phán định hình theo những thuật ngữ như vậy khó có thể được xem đơn thuần là một tiến trình ngoại giao. Thay vào đó, giới chức Iran có thể nhìn nhận chúng như một phần của nỗ lực rộng lớn hơn nhằm gây sức ép buộc Tehran thay đổi hành vi và làm suy yếu vị thế của nước này.
Tuy nhiên, cuộc đối đầu với Mỹ cũng không đơn giản chỉ là vấn đề “kháng cự”. Nếu giao tranh tái diễn và vượt ra ngoài phạm vi các cuộc tấn công hạn chế, tổn thất về con người, kinh tế và cơ sở hạ tầng có thể vô cùng lớn. Quan trọng hơn, dù thời điểm xung đột bắt đầu có thể dự đoán được, nhưng cái kết lại hiếm khi như vậy.
Đây chính là lúc một rủi ro lớn xuất hiện và Iran có thể đáp trả sức ép quân sự theo cách khiến cuộc xung đột cuối cùng trở nên khó kiểm soát.
Trong thời chiến, việc lựa chọn mục tiêu không bao giờ chỉ là quyết định quân sự thuần túy. Các vụ tấn công nhằm vào cơ sở hạ tầng quan trọng tại những quốc gia trong khu vực, đặc biệt là các cơ sở cung cấp nước và năng lượng có thể làm thay đổi cục diện chính trị và tạo điều kiện để gia tăng sức ép đối với Iran. Những hành động như vậy có thể được xem là biện pháp trả đũa trong ngắn hạn, nhưng về lâu dài, chúng có nguy cơ mở rộng phạm vi đối đầu, thậm chí tạo cớ cho những biện pháp cứng rắn hơn nhằm vào Iran.
Do đó, kháng cự không đồng nghĩa với việc mở rộng xung đột không giới hạn. Sức mạnh thực sự của một quốc gia không chỉ được đo bằng khả năng gây thiệt hại cho đối phương, mà còn bằng khả năng quyết định khi nào, ở mức độ nào và tại đâu cuộc xung đột nên kết thúc.
Trong khi đó, các cuộc đàm phán chỉ có thể phục vụ lợi ích của Iran nếu được tiến hành từ một vị thế có thể ngăn đối phương định đoạt trước kết quả. Một thỏa thuận đạt được dưới sức ép quân sự và kinh tế, dựa trên những yêu cầu một chiều, chưa chắc sẽ chấm dứt được khủng hoảng. Nó có thể chỉ làm thay đổi hình thức đối đầu và tạo ra những nguồn sức ép mới.
Một yếu tố khác là các toan tính chính trị của chính Washington. Xung đột cũng gây tổn thất cho Mỹ. Nếu chính quyền của Tổng thống Trump giành được một chiến thắng rõ ràng và nhanh chóng, xung đột có thể mang lại lợi ích chính trị. Ngược lại, một cuộc đối đầu kéo dài, tốn kém mà không có kết quả rõ ràng có thể trở thành gánh nặng, đặc biệt trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ở Mỹ.
Điều này không có nghĩa Iran phải từ bỏ kháng cự và đàm phán không nhất thiết đồng nghĩa với nhượng bộ. Vấn đề then chốt là bảo đảm cả hai phương thức này đều phục vụ cùng một mục tiêu là giảm thiểu tổn thất do khủng hoảng gây ra, đồng thời duy trì khả năng tự quyết định tương lai của đất nước.
Các nhà phân tích nhận định suy cho cùng, có lẽ sai lầm lớn nhất là cho rằng Iran chỉ có hai lựa chọn gồm đầu hàng hoặc chiến đấu đến cùng. Giữa hai thái cực này vẫn còn nhiều phương án chính trị và ngoại giao có thể giúp kiềm chế khủng hoảng.
Tình hình hiện nay đòi hỏi Iran đưa ra những quyết định không chỉ nhằm đạt được thắng lợi trước mắt mà còn phải bảo toàn đất nước trong những năm tới. Trong hoàn cảnh đó, thành công không nhất thiết phải là đánh bại đối phương. Đôi khi, thành công là ngăn đối phương định hình cục diện cuộc xung đột, thời điểm đàm phán và cái giá cuối cùng của cuộc khủng hoảng.
Điều đó có nghĩa quyết định về cuộc xung đột sẽ không chỉ do Tehran đưa ra. Washington, Tel Aviv và các bên khác trong khu vực cũng đang theo đuổi những lợi ích riêng. Xung đột càng mở rộng, các bên này càng có nhiều cơ hội lợi dụng khủng hoảng để thúc đẩy chương trình nghị sự của mình.
Trong hoàn cảnh đó, ưu tiên quan trọng nhất của Iran là duy trì khả năng tự đưa ra quyết định. Tehran không muốn để sức ép từ bên ngoài buộc họ chấp nhận bất kỳ thỏa thuận nào nhưng cũng không nên để những phản ứng cảm tính kéo đất nước vào một cuộc đối đầu mà đối phương quyết định thời điểm và quy mô.
Iran cần kết hợp năng lực răn đe, ngoại giao và quản lý khủng hoảng để vượt qua tình thế hiện nay. Trong đó, răn đe nhằm ngăn chặn nguy cơ bị áp đặt xung đột, ngoại giao để kiềm chế khủng hoảng và kiềm chế để tránh biến một cuộc đối đầu giới hạn thành xung đột trên diện rộng.