Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), năm 2023, gần 1,2 tỉ người trên thế giới sống với một rối loạn tâm thần, trong đó rối loạn lo âu và trầm cảm là phổ biến nhất với con số lần lượt là 470 triệu và 322 triệu người.
Tại Việt Nam, theo số liệu của Bộ Y tế được công bố năm 2023, khoảng 14,9% dân số, tương đương gần 15 triệu người, mắc một trong 10 rối loạn tâm thần thường gặp.
Khi sự lo lắng, căng thẳng trở nên quá mức, ảnh hưởng tới công việc hoặc sinh hoạt bình thường, mọi người nên đi khám
ẢNH_ N.QUYÊN TẠO TỪ CHATGPT
Từ đó, tiến sĩ - bác sĩ chuyên khoa 2 Kiều Xuân Thy, Điều hành Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM - cơ sở 3, nhấn mạnh rằng sức khỏe tinh thần cũng cần được nhận biết và chăm sóc từ sớm. Khi sự lo lắng trở nên quá mức, khó kiểm soát, kéo dài, gây ảnh hưởng rõ đến công việc, học tập, các mối quan hệ và sinh hoạt hằng ngày, mọi người nên được đánh giá bởi bác sĩ hoặc chuyên gia sức khỏe tâm thần.
Lo âu kéo dài: Y học cổ truyền lý giải thế nào?
Tiến sĩ - bác sĩ Xuân Thy cho biết, cần hiểu can, tỳ, tâm trong y học cổ truyền là các tạng tượng - những hệ chức năng được mô tả theo lý luận y học cổ truyền, không hoàn toàn tương đồng với gan, lách hay tim trong giải phẫu học hiện đại.
Theo y học cổ truyền, hoạt động tinh thần và cảm xúc có mối liên hệ với các tạng phủ. Các trạng thái cảm xúc được gọi là tình chí, gồm hỷ, nộ, ưu, tư, bi, khủng, kinh. Khi những cảm xúc này diễn ra quá mức hoặc kéo dài, chúng có thể ảnh hưởng đến hoạt động của tạng phủ và trở thành yếu tố gây bệnh theo lý luận y học cổ truyền.
Trong đó, tâm chủ thần minh, được hiểu là có liên quan đến hoạt động tinh thần, ý thức và một phần giấc ngủ. Can chủ sơ tiết, tức có chức năng điều đạt khí cơ, giúp sự vận hành của khí được thông suốt. Khi thường xuyên căng thẳng, uất ức hoặc chịu áp lực kéo dài, chức năng này có thể bị ảnh hưởng, được y học cổ truyền gọi là can khí uất. Người bệnh có thể cảm thấy bức bối, dễ cáu gắt, hay thở dài, đầy tức vùng ngực hoặc hạ sườn, kèm rối loạn giấc ngủ và tiêu hóa.
Với tỳ, y học cổ truyền cho rằng tạng này chủ vận hóa, tức đảm nhiệm chức năng chuyển vận và chuyển hóa tinh chất từ thức ăn, nước uống. Tỳ tương ứng với tư trong tình chí, tức trạng thái suy nghĩ, lo nghĩ. Suy nghĩ quá nhiều, lo lắng kéo dài, ăn ngủ thất thường hoặc cơ thể suy nhược có thể làm công năng vận hóa suy giảm, được gọi là tỳ khí hư. Người bệnh có thể ăn kém, đầy bụng, chậm tiêu, đại tiện lỏng hoặc phân nát, kèm mệt mỏi, thiếu sức.
Tuy nhiên, không phải cứ căng thẳng là can khí uất hay lo âu kéo dài là tỳ khí hư. Bác sĩ lưu ý đây là những thể bệnh được xác định thông qua biện chứng y học cổ truyền, dựa trên toàn bộ bệnh cảnh và nhiều dấu hiệu đi kèm, thay vì chỉ dựa vào một vài triệu chứng riêng lẻ.
Biết cách tự chăm sóc tại nhà sẽ góp phần giúp mọi người chủ động bảo vệ sức khỏe thể chất lẫn tinh thần
ẢNH: N.QUYÊN TẠO TỪ CHATGPT
Chăm sóc đúng cách, tránh tự điều trị theo triệu chứng
Khi tự chăm sóc tại nhà, tiến sĩ - bác sĩ Xuân Thy khuyên người dân nên:
Duy trì giờ ngủ và thức tương đối ổn định; vận động thường xuyên; ăn uống đúng bữa; tập thở chậm, thư giãn và hạn chế caffeine, rượu, thuốc lá, nhất là vào cuối ngày.
Không nên tự châm cứu, tự cấy chỉ hoặc tự dùng bài thuốc cổ truyền chỉ vì thấy một vài triệu chứng của mình giống với mô tả trên mạng.
Điều trị y học cổ truyền có thể phối hợp với tâm lý lâm sàng và chuyên khoa tâm thần khi cần. Người đang dùng thuốc chống trầm cảm, thuốc điều trị lo âu hoặc thuốc ngủ không nên tự ý giảm liều hay ngừng thuốc khi bắt đầu điều trị y học cổ truyền.
Theo tiến sĩ - bác sĩ chuyên khoa 2 Kiều Xuân Thy, nguyên tắc của y học cổ truyền là biện chứng luận trị: Xác định thể bệnh rồi mới lựa chọn phương pháp phù hợp. Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể lựa chọn thuốc cổ truyền, châm cứu, điện châm, nhĩ châm, xoa bóp bấm huyệt, dưỡng sinh, luyện thở hoặc thư giãn.
Các nghiên cứu hiện nay ghi nhận châm cứu có tín hiệu tích cực đối với triệu chứng lo âu. Tuy nhiên, kết quả giữa các nghiên cứu còn không đồng nhất và dữ liệu về hiệu quả lâu dài vẫn cần được củng cố. Vì vậy, châm cứu có thể được cân nhắc như một phương pháp trong kế hoạch điều trị tích hợp nhưng không nên xem là phương pháp thay thế liệu pháp tâm lý hoặc thuốc khi những điều trị này có chỉ định.