Ghé thăm một Quy Hòa trầm mặc bên biển Quy Nhơn - Ảnh: LOAN ANH
Ngôi làng có cái tên vừa mộc mạc, vừa buồn...
Nhắc tới Quy Nhơn (nay thuộc tỉnh Gia Lai), người ta thường nói về Kỳ Co, Eo Gió, về làng chài Nhơn Lý, Nhơn Hải với những điểm “check-in” đặc sắc. Và chính tôi cũng từng nghĩ Quy Nhơn có lẽ cũng chỉ có chừng đó nơi đáng để đặt chân tới.
Nhưng Quy Nhơn còn một nơi khác, nép mình dưới chân núi, hướng mặt ra biển - làng phong Quy Hòa. Gần một thế kỷ qua, nơi đây đã lưu giữ biết bao câu chuyện của những phận người, và cả dấu ấn của một nghệ sĩ tài hoa - Hàn Mặc Tử.
Bởi thế, khi ai đó hỏi tôi về một nơi đáng để ghé thăm ở Quy Nhơn, tôi thường muốn giới thiệu một ngôi làng có cái tên nghe vừa mộc mạc, vừa buồn: trại cùi Quy Hòa.
Làng phong Quy Hòa hay được biết tới với tên gọi “Trại cùi” - Ảnh: LOAN ANH
Không náo nhiệt như những điểm du lịch khác, con đường dẫn vào làng rất yên tĩnh. Một bên là núi, một bên hướng ra biển. Xa xa là những ngôi nhà thấp, cũ nằm lặng lẽ giữa màu xanh của cây cối. Ở đây, người ta có cảm giác thời gian dường như trôi chậm hơn bình thường.
Trước khi đến, tôi từng nghĩ nơi này hẳn sẽ buồn lắm - một nơi từng dành cho những con người mang căn bệnh khiến họ bị xã hội xa lánh.
Nhưng không hẳn.
Quy Hòa khoác lên mình vẻ bình dị, trầm mặc của thời gian nhưng không hề khiến người ta cảm thấy cũ kỹ. Ngược lại, chính những điều tưởng như bình thường ấy lại khiến tôi muốn đứng lại lâu hơn để nhìn ngắm.
Đằng sau vẻ bình lặng ấy là rất nhiều câu chuyện.
Nơi cưu mang những mảnh đời mắc bệnh phong từng chịu nhiều kỳ thị
Làng phong Quy Hòa hình thành từ năm 1929, khi linh mục người Pháp Paul Maheu cùng bác sĩ Le Moine thành lập khu điều trị bệnh phong tại thung lũng Quy Hòa, một vùng đất biệt lập, yên tĩnh bên biển.
Đến năm 1932, một trận bão lớn đã tàn phá nhiều công trình trong khu điều trị. Sau đó, nơi đây được xây dựng và phục hồi lại, với sự góp sức của các nữ tu dòng Phan Sinh Thừa Sai Đức Mẹ.
Có lẽ cũng từ những lần được dựng lại như thế, Quy Hòa dần trở thành một nơi không chỉ có bệnh viện và những khu điều trị, mà còn có nhà ở, nhà thờ, những hàng cây và một cộng đồng người cùng sống với nhau qua nhiều thế hệ.
Tôi yêu thích nơi này vì ở đây, mình không chỉ đến để chụp vài tấm hình rồi rời đi. Có cảm giác mình đang bước vào một phần lịch sử vẫn còn hiện hữu trước mắt.
Ở đây, kiến trúc và cảnh quan dường như không cố gắng gây ấn tượng với du khách. Chính sự tồn tại bình lặng của chúng đã đủ để tạo nên dấu ấn.
Những ngôi nhà cũ, hàng cây lâu năm, những giàn hoa giấy rợp trời, những khoảng sân và con đường dẫn về phía biển… Tất cả khiến người ta có cảm giác đang nhìn thấy một Quy Nhơn rất khác: một Quy Nhơn không vội vàng.
Nơi Hàn Mặc Tử ở lại những ngày cuối đời
Quy Hòa còn gắn với những năm tháng cuối đời của nhà thơ Hàn Mặc Tử.
Ông đến Quy Hòa điều trị bệnh phong và qua đời tại đây vào năm 1940, khi mới 28 tuổi.
Nhà lưu niệm Hàn Mặc Tử - Ảnh: LOAN ANH
Những dấu tích liên quan đến Hàn Mặc Tử vì thế trở thành một phần ký ức văn hóa của vùng đất này. Trong làng hiện có nhà lưu niệm Hàn Mặc Tử, nơi du khách có thể tìm hiểu thêm về cuộc đời và những ngày cuối đời của thi sĩ.
Với những người yêu thi ca, yêu Hàn Mặc Tử hay đơn giản là thích tìm về những dấu vết của một thời đã qua, đây có lẽ là một nơi đáng để đặt chân đến.
Quy Hòa trước một lần thay đổi lớn
Điều thôi thúc tôi phải đến Quy Hòa vào mùa hè năm nay, thay vì một thời điểm nào khác, chính là thông tin về việc di dời.
Theo những thông tin được công bố, Bệnh viện Phong - Da liễu Trung ương Quy Hòa và khu nhà ở bệnh nhân phong đang đứng trước kế hoạch di dời để nhường đất phục vụ việc triển khai Khu đô thị du lịch nghỉ dưỡng quốc tế biển Ghềnh Ráng - Vũng Chua.
Một Quy Hòa đã tồn tại gần 100 năm vì thế đang đứng trước một sự thay đổi rất lớn.
Nếu chúng ta chỉ ghé Quy Hòa một lần, nơi này có thể chỉ là một điểm đến.
Nhưng với những con người đã sống ở đây, Quy Hòa là cả một phần đời. Là căn nhà họ từng ở, con đường họ từng đi qua, là những người hàng xóm, những câu chuyện đã cũ và biết bao ký ức được nối với nhau qua năm tháng.
Cho nên, tôi muốn Quy Hòa luôn được nhớ đến.
Tôi không biết sau này Quy Hòa sẽ khoác lên mình lớp áo như thế nào.
Có thể những con đường, những ngôi nhà hôm nay sẽ không còn nữa. Những người từng sống ở đây sẽ bắt đầu một cuộc sống mới ở một nơi khác.
Nhưng tôi mong khi nhắc đến Quy Hòa, người ta không chỉ nhớ đây từng là một “trại cùi”.
Mà nhớ rằng nơi này đã từng là một ngôi làng. Một ngôi làng có những con người đã sống, yêu thương, lập gia đình và xem nơi đây là quê hương của mình.
Và nếu một ngày tôi quay lại, dù Quy Hòa đã khác, tôi vẫn mong mình có thể tìm thấy đâu đó những dấu vết của nơi mình từng đến: một hàng cây xanh, chiếc xích đu cũ, giàn bông giấy nở rộ, hay vài câu chuyện phiếm bên quán cà phê cạnh bờ biển.
Bởi đôi khi du lịch không chỉ là để biết một nơi đẹp thế nào, mà còn để biết nơi ấy đã từng có những câu chuyện gì.
Làng Quy Hòa đầy hoa bên bờ biển Quy Nhơn thành điểm du lịchNằm cách trung tâm TP Quy Nhơn (Bình Định) chừng 2km về phía nam, làng Quy Hòa đang là điểm đến rất được ưa thích của du khách bởi sự bình lặng, nhẹ nhàng và vẻ đẹp hoài cổ.