Sáng 14/10, hàng nghìn người dân TP HCM đứng dọc các tuyến đường, trên tay là những nhành hoa trắng tiễn đưa 731 liệt sĩ từ công viên Lê Thị Riêng về an táng tại nghĩa trang. Đằng sau giây phút thiêng liêng này là sự đóng góp thầm lặng của một "đội đặc nhiệm" với gần 20 giảng viên và sinh viên trường Đại học Bách khoa và Khoa học Tự nhiên (Đại học Quốc gia TP HCM).
"Tôi sắp xếp công việc để đứng chào, bày tỏ lòng thành kính trước các liệt sĩ", PGS. TS Lê Văn Anh Cường, Trưởng Bộ môn Vật lý Địa cầu, trường Đại học Khoa học Tự nhiên, nói.
PGS Cường là thành viên nhóm hỗ trợ khảo sát, dò tìm vị trí các rãnh mộ liệt sĩ tại công viên Lê Thị Riêng từ đầu tháng 6, kéo dài khoảng một tháng. Thầy cho biết những ngày đầu tiên là thời gian căng thẳng nhất vì thông tin và sơ đồ về các khu vực nghi vấn chôn cất chưa đầy đủ và chính xác. Nhóm quyết định dùng hai phương pháp địa vật lý gồm Radar xuyên đất (GPR) và đo điện trở suất dòng một chiều (ERT), hỗ trợ khảo sát dưới bề mặt đất, nhận diện những dấu hiệu bất thường.
Những "mắt thần radar" này cung cấp thêm dữ liệu khoa học cho quá trình tìm kiếm, hạn chế đào tìm trên diện rộng, theo thầy Cường.
Sáng 23/6, cuộc gọi từ Bộ Tư lệnh TP HCM báo tin từ vị trí nhóm khoanh vùng đã tìm thấy bộ hài cốt đầu tiên, khiến thầy Cường nghẹn ngào. Đến viếng vào hôm sau, tận mắt chứng kiến những bộ hài cốt được đưa lên mặt đất, nhiều thành viên trong nhóm rơi nước mắt. Quá trình tìm kiếm, thầy trò luôn dặn nhau không lơ là, bỏ sót bất kỳ một tín hiệu, thông tin nghi vấn nào.
"Nếu vì sự lơ là, chủ quan của mình mà có liệt sĩ không được phát hiện thì áy náy, tự trách lắm", thầy Cường nói.
Song song, nhóm 5 giảng viên trường Đại học Bách khoa do PGS. TS Phạm Tấn Thi, Trưởng phòng Khoa học công nghệ dẫn dắt, tham gia hành trình tìm kiếm, xác định vị trí hài cốt liệt sĩ tại công viên Lê Thị Riêng từ ngày 16/6.
Khi lực lượng chức năng đã khoanh vùng sơ bộ, với yêu cầu xác định độ sâu các hố chôn, nhóm dùng kỹ thuật đo điện trở suất thông qua thiết bị đo ảnh điện Syscal Pro của hãng IRIS Instruments (Frans). Dụng cụ này cho phép khảo sát trên diện rộng ở độ sâu 2-15 m và ít chịu ảnh hưởng bởi các vật cản trên bề mặt.
Với phương pháp này, tổ công tác không cần đào hay khoan mà sẽ truyền dòng điện xuống đất qua 2 điện cực và đo hiệu điện thế sinh ra từ 2 điện cực khác. Từ đó, họ xác định các vùng dị thường điện trở suất dựa trên khả năng dẫn điện khác nhau của vật thể, môi trường dưới lòng đất.
Kết quả khảo sát tại công viên Lê Thị Riêng cho thấy các vị trí điện trở suất dị thường xuất hiện ở độ sâu 3-8 m, có dạng rãnh, phân bố không đồng đều, trong vùng có kích thước 6x8 m2. Đây được cho là độ sâu của các phần hài cốt bị chôn lấp. Từ đó, dữ liệu được chuyển tới nhà chức trách, giúp khoanh vùng tìm kiếm nhanh và chính xác hơn.
"Không việc gì ý nghĩa hơn khi được vận dụng khả năng chuyên môn của mình, góp phần tìm thấy và đưa hài cốt các anh hùng liệt sĩ về nơi an nghỉ", thầy Thi nói.
Với những đóng góp thiết thực, cả hai nhóm nghiên cứu được Thủ tướng và Đại học Quốc gia TP HCM tặng quà, khen thưởng tại lễ khai khóa chiều 13/10.
Các giảng viên, sinh viên cho hay đang tham gia chiến dịch khảo sát, tìm kiếm dấu vết nghi có hố chôn tập thể tại khu vực Gò Vấp, dọc đường Trường Chinh, khu vực Đăk Cấm (Quảng Ngãi) hay bệnh viện K76A (xã Hòa Hiệp, TP HCM).
Lệ Nguyễn