"Ăn chocolate có nổi mụn không", "bị mụn có cần ngưng uống sữa", "uống whey protein có mọc mụn nhiều hơn" là những câu hỏi thường gặp ở người bị mụn trứng cá.
BS.CK2 Ngô Thị Bạch Yến, Phó trưởng Khoa Dinh Dưỡng, Bệnh viện Y học cổ truyền TP HCM, cho biết mụn không đơn thuần là vấn đề "nóng trong người" và cũng không có một loại thực phẩm gây mụn cho tất cả mọi người. Đây là bệnh viêm mạn tính của nang lông - tuyến bã, liên quan đến tăng tiết bã nhờn, sừng hóa nang lông, vi sinh vật và phản ứng viêm. Ngoài nội tiết, di truyền, stress và cách chăm sóc da, chế độ ăn có thể tác động đến tình trạng mụn ở một số người.
Đường huyết
Một yếu tố dinh dưỡng được quan tâm là chỉ số đường huyết (GI) và tải đường huyết (GL) của khẩu phần ăn. Thường xuyên sử dụng nước ngọt, trà sữa, bánh kẹo và các loại ngũ cốc tinh chế có thể khiến đường huyết, insulin tăng nhanh. Những tín hiệu liên quan insulin và yếu tố tăng trưởng giống insulin 1 (IGF-1) có thể ảnh hưởng hoạt động tuyến bã và quá trình sừng hóa nang lông, vốn liên quan đến sự hình thành mụn.
Vì vậy, thay vì chỉ "kiêng đồ ngọt", bạn có thể thay đổi theo hướng giảm nước ngọt, trà sữa, bánh kẹo và đường bổ sung. Ưu tiên ngũ cốc nguyên hạt, yến mạch, khoai và các loại đậu. Ăn đủ rau trong các bữa chính. Ăn trái cây nguyên quả thay vì thường xuyên sử dụng nước ép nhiều đường.
Mục tiêu không phải loại bỏ hoàn toàn tinh bột mà là lựa chọn nguồn carbohydrate hợp lý hơn.
Ăn uống ngọt có liên quan tình trạng mụn. Ảnh: Bùi Thủy
Bị mụn có cần ngưng uống sữa?
Một số nghiên cứu quan sát ghi nhận mối liên quan giữa việc sử dụng sữa, đặc biệt là sữa bò và mụn trứng cá ở một số nhóm người. Tuy nhiên, bằng chứng hiện tại chưa đủ để khuyến cáo tất cả người bị mụn loại bỏ hoàn toàn sữa và các chế phẩm từ sữa.
Ngưng uống sữa mà không có thực phẩm thay thế phù hợp có thể khiến khẩu phần thiếu protein, canxi và các chất dinh dưỡng cần thiết, đặc biệt ở trẻ vị thành niên đang phát triển. Theo bác sĩ Yến, người bị mụn nên xem xét lượng sữa sử dụng, loại sản phẩm, chế độ ăn tổng thể và diễn tiến của mụn trước khi quyết định điều chỉnh. Nếu nhận thấy mụn tăng rõ sau khi thay đổi chế độ ăn, nên trao đổi với bác sĩ để được đánh giá thay vì tự ý kiêng khem kéo dài.
Whey protein và chocolate có phải thủ phạm gây mụn?
Người tập gym hoặc sử dụng thực phẩm bổ sung đôi khi nhận thấy mụn xuất hiện hay nặng hơn sau khi dùng whey protein. Một số báo cáo và nghiên cứu nhỏ gợi ý mối liên quan này, song bằng chứng còn hạn chế, chưa thể kết luận whey protein gây mụn cho mọi người. Nếu mụn bùng phát rõ sau khi bắt đầu sử dụng sản phẩm, người dùng nên thông báo với bác sĩ để cân nhắc điều chỉnh.
Tương tự, chưa thể khẳng định cứ ăn chocolate là nổi mụn. Chocolate thương mại thường chứa đường, sữa và chất béo, khiến việc xác định thành phần nào liên quan đến tình trạng mụn trở nên khó khăn. Các nghiên cứu về mối liên hệ giữa chocolate và mụn cũng chưa đưa ra kết luận thống nhất.
Thay vì cấm hoàn toàn, người bị mụn có thể theo dõi loại chocolate, lượng ăn, tần suất sử dụng và diễn tiến của da để nhận biết những yếu tố có khả năng ảnh hưởng đến mình.
Ăn gì để hỗ trợ kiểm soát mụn?
Không có thực phẩm hay vi chất nào có thể thay thế thuốc điều trị mụn. Tuy nhiên, chế độ ăn cân đối với cá, rau xanh, trái cây, các loại hạt và nguồn protein phù hợp giúp cung cấp omega-3, kẽm, vitamin cùng các chất chống oxy hóa cần thiết cho cơ thể và làn da. Điểm quan trọng là ưu tiên thực phẩm và khẩu phần cân đối thay vì tự ý sử dụng nhiều viên bổ sung với mong muốn "trị mụn từ bên trong".
Hệ vi sinh đường ruột và mối liên hệ giữa đường ruột - miễn dịch - da cũng đang được nghiên cứu. Ăn đa dạng thực phẩm giàu chất xơ như rau, trái cây nguyên quả, ngũ cốc nguyên hạt và các loại đậu có lợi cho sức khỏe đường ruột nói chung. Tuy nhiên, probiotic và prebiotic chưa được xem là phương pháp điều trị mụn độc lập.
Người bị mụn cũng không cần kiêng hàng loạt thực phẩm như trứng, thịt bò, thịt gà, hải sản hay đồ nếp nếu không có dị ứng, bệnh lý đi kèm hoặc chỉ định riêng. Kiêng khem quá mức có thể khiến khẩu phần thiếu năng lượng, protein và vi chất, nhất là ở trẻ vị thành niên.
Bác sĩ Yến khuyến nghị người bị mụn nên ưu tiên rau xanh, trái cây nguyên quả, nguồn protein đa dạng, carbohydrate ít tinh chế và chất béo có lợi; đồng thời hạn chế đường bổ sung, thực phẩm siêu chế biến; uống đủ nước. Không nên tự ý dùng viên bổ sung kẽm hoặc các vi chất liều cao kéo dài khi chưa có chỉ định.
Không có một thực đơn trị mụn phù hợp với tất cả mọi người. Điều quan trọng là duy trì chế độ ăn cân đối, theo dõi những thực phẩm có thể khiến mụn nặng hơn ở từng cá nhân, kết hợp chăm sóc da đúng cách và điều trị theo hướng dẫn chuyên môn để hạn chế nguy cơ hình thành sẹo.
Lê Phương